Кыргыз гезиттери
меню
Чакан бизнес кеңештер
Чүчбара өндүрүү ишкерчилиги
Глазирленген быштакчаларды (сырок) өндүрүү ишкерчилиги
Карапа өнөрканасын кантип ачуу керек жана андан кантип акча тапса болот?
Балмуздак өндүрүү боюнча ишкериликти ачуу
Үйлөнүү үлпөт тойлорун жана ар кандай майрамдарды аба шарлары менен кооздоо
Дүкөнчө, соода чатырчасын же күркөнү кантип ачуу керек?
Желим бөтөлкөлөрдү кайра иштетүү бизнеси
Кагаздарды кайра иштетүү бизнеси
Өзүңдүн маршруткаң, же Маршруттук такси бизнес үчүн
Кондитердик цехти кантип ачып киреше тапса болот?
Нан бышыргыч жай ачып кантип киреше тапса болот?
Курулуш цемент кирпичтерин өндүрүү боюнча бизнес
Азык-түлүк өндүрүшүндө жана коомдук тамактануу жайларындагы 5 бизнес- идеясы
Дизайнердик жашылчалар жана эт азыктары
Энергетикалык эмес суусундуктар
Аялдардын үйдөн сырт жасоочу бизнестерине идея
Үлпөт көйнөгүн тигүү ательеси, же аны ижарага берүү
Майга бышырылган тоголок токочтордун (пончик) өндүрүшүн кантип ачып, акча тапса болот?
Хот-дог сатуу бизнесин кантип ачуу керек?
Кездемелер дүкөнүн кантип ачып жана акча табуу керек?
Миллионго багытталган бизнес идеясын кантип ойлоп тапса болот?
Бизнести уюштуруу ыкмасы
Жыгач коттеждерди куруу перспективасы - чакан бизнестин идеясы
Каркас-модулдук технология:
Курулуш шаймандарын жана техникаларын ижарага берүү бизнеси
Кечки көйнөктөрдү жана карнавал костюмдарын ижарага берүү бизнеси
Мончо бизнеси: сауна жана мончолорду куру
Бүйүндү (рак) үй шартында өстүрүп, көбөйтүү менен бизнес ачуу
Жеке автотранспорттук компания бизнес катары
Салтанат-тойлорду уюштуруу бизнеси
Андан ары - азык-түлүк сатып алуу
Жеке кичи- майжувазды кантип ачууга болот?
Автокинотеатрды кантип ачуу керек: ачык асман алдындагы тасма
Жаңы Жылга тирүү балатыларды сатуу боюнча бизнес
Сыра бар-ресторанды кантип ачуу керек?
Мейманкана бизнеси, же кичи мейманканы кантип ачуу керек?
Акы төлөнчү балык уулоону уюштуру бизнеси
Дүйнөдөгү эң бир кирешелүү бизнес идеялар
Курал-жарак сатуучу дүкөндү кантип ачуу керек?
Жыл бою кулпунай өстүрүү бизнеси
Козу карын бизнеси: шампиньон козу карындарын өстүрүү
Жеке фотостудияны кантип ачуу керек?
Үйлөмө аттракциондордогу бизнес (батут)
Бала бакчаны кантип ачуу керек? (Кичи бакча)
Балдар кийиминин жана товарларынын дүкөнүн кантип ачуу керек?
Жалбырактарды чогултууну кантип бизнеске айландырса болот?
Оригиналдуу курулуш материалдарын өндүрүү боюнча бизнес
Курулуштардагы кошумча элементтерди өндүрүү бизнеси
Үй шартында жасалган тирүү квасты өндүрүү бизнеси
Даараткана кагазын жана кагаз аарчыгычтарды өндүрүү бизнеси
Эт бизнесин уюштуруу
Кичи бизнестин идеясы: суу аттракциондорун ижарага берүү
Мектеп окуучлуары жана студенттер үчүн портал
Заманбап гаджеттерди чакан колдонмо тескөө жана тейлөө - өркүндөгөндөрдүн бизнеси
Кум шоусу бизнес катары, кум аниматорлору канча акча табышат?
Чыгыш кошулмаларын жана даамдарын сатуу бизнеси
Кызыктуу жана оригиналдуу бизнес идеялар
Компьютердик сервисти кантип ачуу керек?
Тату салонун кантип ачып, акча табуу керек?
Окуу борборун кантип ачып, акча табу керек?
Батирлердин ичин оңдоо боюнча кичи бизнес
Дөңгөлөктүн үстүндөгү блинчик -кафесинякантип ачуу керек
Парфюм- косметикалык дүкөндү кантип ачуу керек?
Аттракциондор паркын ачуу ири бизнестин катарында
Уй этин өндүрүү боюнча бизнести кантип ачуу керек?
Жарнамалоо долбоорундагы бизнес
Чай бизнесинин өзгөчөлүгү
Жүргүнчүлөрдү ташуу тармагындагы өзгөчөлөнгөн 5 бизнес идея
Ченеми жок такси кызматы
Агробзнес чөйрөсүндөгү жети өндүрүштүн идеясы
Убакыт менен текшерилген бизнес- стартап- зоодүкөн ачуу
Дизайн, мектеп университеттин белгиси кадалган кийимдерди жасалгаларды сатуу
Сапаттуу шпаргалка жасоо бизнеси


  Адабият

Жусуп Баласагын жана анын даңазалуу дастаны
(Уландысы. Башталышы
гезиттин №77 санында)
йду берүүнүн жана сүрөттөп көрсөтүүнүн каймана түрү аркылуу өлкөнү башкаруучу өкүмдар жана андагы бийлик жүргүзүүчү мансап ээлеринин эл үчүн кылган кызматын жана ар түрдүү кесиптеги адамдардын образдарын ойдон чыгарылган каймана маанидеги мансап ээлеринин образдары аркылуу туюнтуу болуп саналат.
Бул туурасында акын дастандын бет ачарындагы түшүндүрмөлөрдө: "Бул китептин өзөгү - айрым өзгөрбөс, түбөлүктүү түшүнүктөрдөн турат: биринчиси - адилет, экинчиси - дөөлөт, үчүнчүсү - акыл, төртүнчүсү - каниет делип, алардын ар бирине түркчө өз аттары берилген; Адилетти - Күнтууду Элик атаган, бул өкүмдар; Дөөлөттүн аты - Айтолду, ал - увазир, Акылга - Акдилмиш деген ат берилген, ал увазирдин уулу, а Каниет болсо - Өткүрмүш аталып, анын иниси делген. Мына ушулардын ортосунда өз ара сүйлөшүүлөр, суроо-жооптор аркылуу санжыра чечмеленет" - деп дастандын каймана түрдө жазылганын атайылап эле түшүндүрүп, баса белгилеп жазат.
"Кутадгу билиг" дастанында негизги бөлүмдөрдө бирдиктүү чиеленишкен татаал сюжет жок. Дастан негизинен мындайча сүрөттөлөт: Күнтууду Элик хан өлкөнү адилет, калыс башкаруусу менен атагы алыска тарайт. Күнтууду Элик жалгыз гана адилеттүүлүктүн символу болбостон анда адам турмушунда кездешүүчү түбөлүктүү дөөлөт, акыл, ынсап сыяктуу касиеттерге да ээ, илим-билимдүү, эмгекчил, чынчыл, калыс, акын өзү да баса белгилегендей "жеткен адилет" өкүмдар катары сыпатталат. Албетте, ар бир эле адам адилеттүү, дөөлөттүү, акылдуу, ынсаптуу ошону менен бирге илим-билимге да ээ болушу өтө зарыл.
Анткени, бул касиеттерге ээ болбогон адам толук кандуу адамдык абройго да ээ боло албайт.
Өлкөнү башкаруучу өкүмдарга эң башкысы адилет, калыс болуусу шарт. Ошону менен катар дөөлөттүү, ашкан акылдуу, билимдүү ынсаптуу да болушу өтө зарыл. Ансыз мыкты өкүмдар боло албайт. Эгерде мындай сапаттарга ээ болбогон адам өкүмдар болуп калса, анда өлкөнүн экономикасы өнүгө албайт, эл жапа чегери анык.
Ошондуктан Жусуп Баласагын өзүнүн "Кутадгу билиг" дастанында эң эле билгичтик менен айтып жаткан адилет, дөөлөт, акыл, ынсап жана илим-билим ар бир мансап ээлеринде, ал тургай ар бир жарандарда, коомдун бардык мүчөлөрүндө болушу өлкөнү дүркүрөп өнүгүүгө, элдин турмуштук жыргалчылыгын арттырууга кызмат кылары айкын-ачык көрүнүш.
Күн тууду, Айтолду, Акдилмиш, Өткүрмүш
Кыскасы, акын Күнтууду Эликти ошондой сапаттарга ээ төгөрөгү төп келген өкүмдар катары сүрөттөгөн. Анын бийлиги адилет, калыс, гумандуу болгондуктан жалпы элге күн сыяктуу "нурун тегиз чачып турат".
Мына ошол Күнтууду Эликтин кабарын уккан Айтолду ат арытып, жол басып, издеп келип, ханга ак кызмат кылууну эңсеп өтүнөт. Күнтууду Элик хан Айтолдунун ар кандай иштерге жөндөмдүүлүгүн байкап, өзүнө увазирлик кызматка алат.
Айтолду - дөөлөттүн символу. Ишмердиги, акылы толгон айдай жетилип, чегине жетип, жаркырап толуп турган учуру. Албетте, дөөлөттүн ар дайым бөксөрбөй толуп гана турушу, ар бир адамдын дөөлөткө акылдуу, туура мамилесинен келип чыга турган иш.
Бирок, дөөлөт туруксуз. Бирде бар да, бирде жок. Өзүнүн Ханга, элге ак кызматын өтөп жүрүп, ден соолугу начарлап, катуу оорудан Айтолду көз жумат. Анын ордуна Айтолдунун уулу Акдилмиш увазир болот.
Акдилмиш - акылдын символу. Өлкөнү башкаруучу мансап ээлери эң ириде акылдуу, билимдүү болушу өтө зарыл.
Акылдуу, илим-билимдүү Акдилмиш увазирлик кызматка туруп, өлкөнүн күч-кубатын, элдин турмуш жыргалчылыгын дагы да арттырат. Ошол мезгилде Күнтууду Элик хан Акдилмиштин тууганы Өткүрмүштү кызмат кылууга хан сарайына чакыртат.
Өткүрмүш - ынсаптуулуктун символу. Ар бир эле өлкөнүн мансап ээлери, башкаруучулары болсун, же жөн эле катардагы жарандары болсун ынсаптуу болууга тийиш. Ансыз ал өлкөнүн байлыгы талоонго түшүшү мүмкүн. Ынсаптуулук адам баласынын эң мыкты сапаттарынын бири экенин Жусуп дастанында бир канча жолу баса белгилеп көрсөтөт.
Дүйнөдө мансап артынан түшпөгөн, карапайым, дервиштик турмушта жашаган Өткүрмүш Күнтууду Элик хандын сунушуна макул болбойт. Хан сарайда кызмат кылуудан баш тартат.
Мына ошол төрт символикалык каармандын сүйлөшүүлөрүнөн, айтыштарынан, полемикаларынан, суроо-жоопторунан келип, дастандын идеялык мазмуну терең социалдык-философиялык маанайда көркөм сүрөттөлүп берилет.
Мамлекетти башкаруучулар менен элдин мамилеси жылуу, ишеничтүү, өтмө катар демократиялуу, калыс болгон учурда мамлекет оңолуп, элдин турмушу жакшыраары айныгыс чындык болуп саналат. Мына ушул даанышмандык ой, асыл идея "Кутадгу билиг" дастанында толук түрдө жүзөгө ашкан жана жогору көркөмдүктө сүрөттөлгөн.
Жусуп Баласагындын "Кутадгу билиг" дастанынын эң негизги идеялык концепциясын ушундайча түшүнгөнүбүз оң жана жөндүү болот.


Абдыкерим АБДЫРАЗАКОВ,
Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинин
профессору









кыргыз тилиндеги гезит "Кыргыз туусу"
email • архив • редакция 
20-октябрь, 2009-ж.:
1-бет
85 500 000 окурмандуу "Кыргыз Туусу"
2-бет
Кытайдын зыяндуу азык-түлүгүнөн улутту сактайлы
3-бет
Өз ара байланыш байсалдуу жолго чыгарат
4-бет
Абалыңар кандай, ардактуу карылар?
5-бет
Ата-Журт алкагында
6-бет
Нарын
8-бет
Жамааттык коопсуздук күчтөрүнүн машыгуусу
9-бет
КРУИАнын тарых жана маданий мурас институтунун археология жана этнология бөлүмүнүн башчысы Амантур ЖАПАРОВ:
Көчмөндөр цивилизациясында келечек үчүн көп нерселер бар

10-бет
Жусуп Баласагын жана анын даңазалуу дастаны
11-бет
Бабалардан калган из
12-бет
ХХI кылымдын кара тумоосуна каршы
13-бет
Жыйырма тогузунчу макала
14-бет
Айыл чарбасында: келерки түшүмгө камылга
15-бет
Асылбашский аильный округ
Сокулукского района
объявляет аукцион

16-бет
Эне тилим" эн тамга





Яндекс.Метрика