Кыргыз гезиттери


п»ї
  Эрегиштен эр ӨлӨт...

КЫРГЫЗ-ӨЗБЕК МАМИЛЕСИ ЗАМАН СЫНООСУНДА
Өлкөбүздүн түштүк жергесиндеги кандуу кагылышуулар азыркыга чейин эл-журт деген сезими бар ар бир кыргыздын жүрөгүн өйүп турат. Кан төгүлгөн окуялардын себеби эмнеде? Кайдан келип чыкты? Кимдер күнөөлүү? 7-апрелде жана андан кийин болуп өткөн окуяларга удаа эле келип чыккан азыркы түштүктөгү кыргындын чыныгы себеби абдан терең катылган. Бир караганда чындап эле калктын жарым катмары гана ары-бери толкуп жаткандай көрүнөт. Бирок биз үчүн азыркы жана мурдагы болуп өткөн ушуга окшогон окуялардын себеби бирөө гана - алар кыргыз элинин адилеттик жана эркиндик үчүн болгон күрөшүнүн натыйжасы.

Ушул жылдын апрелинде өлкөдө К.Бакиевдин режими жана анын баласынын артында туруп мамлекетти башкарууну колго алууга аракет кылган сырткы күчтөрдүн таасири жокко чыгарылды. Бул биздин региондо кызыкчылыгы бар дүйнөлүк ири мамлекеттердин жана кубаттуу күчтөрдүн көңүлүн буруп, алардын атайын кызматтарынын жана аналитикалык чалгындоо борборлорунун региондогу активтүү иш алып баруусуна алып келди.
Эгер чындап эле чет элдин бийлик өкүлдөрү айтып жаткандай, кыргыз революциялары ж.б. ушуга окшогон окуялар биздин элдин мамлекетинин өз иши болсо, анда биздин элдин мындай маселелерди гумандуулук менен өз алдынча чечип, бийлик десе көзү кызарган аткаминерлерди, саясатчыларды, ичтен бузаар арамзааларды ооздуктап, өнүгүүнүн чоң жолуна чыкканга толук мүмкүнчүгү жетээр эле.
Бирок, тилекке каршы, азыркы заманда андай эмес. Бизге сырткы дүйнөнүн, сырткы күчтөрдүн таасири, басымы абдан зор. Ошондуктан, батыштан жана чыгыштан соккон "шамалдын" багыты өзгөргөндө гана элдин адилеттик деген сезими ордун табат. Мыкты саясатчы дегендерибиздин да элдин эрки жана сезими менен көп эсептеше бербестен сыртта турган дүйнөнүн алдуу-күчтүүлөрүнө астыртан "хоп" деп, алардын ишаараты менен кыйды иш кылып жатканынын да себеби ошол.
Апрелдеги окуялар да ошондон келген бир учур. Кыргыз элинин кызыкчылыгы жана эркин мамлекеттик аппараттын күчү менен биригип жаңы нерсе жарала тургандай шарт түзүлдү эле, дароо дүйнөлүк массмедиа мейкиндигин менчиктеп алгансыган В.Жириновскийдей саясатчылардын жана анын жардамчысы В.Хлюпинге окшогон саясат таануучуларынын арасындагы "кыргыздар, тажиктер жапайы, өзүн башкарып, жанын багып кете албайт" деген "кыйкырык" чыкты. Ушундай пикир 2005-жылы армян-орус саясат таануучусу А.Мигранян тарабынан да айтылган.
Оштогу окуяларга чейин эле апрелде да Кыргызстан Орусияга кошулуп алышы зарыл жана ЖККУнун аскерин киргизүү керек деп жарыя салынган. Мындай ниеттердин артында сырткы күчтөрдүн бул мамлекет колдон чыгып кетеби, өз үнүн чыгаргысы бар деген чочулоо бар. Башкалардын эле эмес, коңшу Казакстандын байлыгын жана бийлигин мыкчыган адамдардынын арасында да мындай ниет жок деп айтууга мүмкүн эмес.
Ошондуктан Оштогу "кыргыз-өзбек кагылышуусу" сөзсүз болмок, акыры чыкмак деген жоромолдор эч качан болуп жаткан окуялардын чыныгы себебин ачып бере албайт. Мындай "жоромолдордун" түпкү негизи жок жана аларды айтып жаткандардын элдин көңүлүн тескери жакка бурууга кылган аракети деп да түшүнүүгө болот.
Ортого от жагып ар улут эмес бир эле элдин, бир үй-бүлөнүн да кутун кетирип, ынтымагын ыдыратып сөөк өчтү душман кылууга болот. Бизге абдан жакшы белгилүү Кыргызстандын түндүгүндөгү айтылуу сарбагыш-бугу урууларынын кыргыны. Азыркыга чейин бул бир тууган эки уруунун мындай кан төгүлгөн урушу эмнеден чыкты деп башын маң кылган адамдар көп. Орус окумуштуусу Талызиндин билдирүүсү боюнча, Россиянын составына эң биринчилерден болуп кирген Бугу уруусунун Омскиге элчи жиберүүсүнүн башкы себеби - сарбагыш-бугу урууларынын согушу болгон. Бардык тараптан кысылып, "ай" дээрге алы келбеген эл, албетте, сырттан жардам издейт, ички ресурстары ачылып өнүгө албай тамыры балталанса, анда биринин башын бири жеп баштайт.
Мындай бир элди бириндетүү, улут аралык жаңжалды чоң саясаттын максатында пайдалануу дүйнөлүк тарыхтын алыскы эле эмес, жакынкы мезгилинен да табууга болот. Коңшу Тажикстандагы граждандык согуш да жөн эле жерден чыга калган жок да. Ким кылмышкерлерди түрмөдөн чыгарып куралсыз элди кескилетти, ким элди эки жаат кылып бөлүп курал алууга шарт түздү? Бул суроолорго азыркыга чейин жооп жок жана так жооп эч качан болбойт. Азыркыга чейин 1990-жылы 4-июнда Ош жана Өзгөндө чыккан жаңжал өз баасын ала элек. Бул окуянын да болбогон бир жерден чыкканы, арты жакшылык менен бүтпөсү жана эч кимге утуш алып келбей турганы ошондо эле белгилүү болгон.
Дүйнөдөгү эң ири мамлекет катары саналган, абдан күчтүү чалгындоо кызматтары бар Кытай мамлекетиндеги 2009-жылы июль айынын башында Шинжаң уйгур автономиялуу районунда уйгурлар менен кытайлардын ортосунда кагылышуусу кандай чыкты, так ошол учурда эмне себеби бар эле? Бул дагы азыркыга чейин арты жабылуу.
Болгону 20 жыл мурун Югославия гүлдөгөн өрөөн эле, улут арылык кан төгүү деген анда жашаган элдердин оюна эмес, түшүнө да кирген эмес. Аз эле убакыт ичинде бул элдердин бири-бирине болгон жек көрүү сезими жанып, уукан жаштары кан төгүп киришти. Жыйынтыгында Югославия бир өлкөдөн алты-жети мамлекетке айланды.
Азыр биз үчүн ачык айта турган мааниси бийик нерсе - бул кыргыз элинин жана мамлекетинин эркиндигине, кызыкчылыгына доо кетип жатканында.
(Уландысы 12-бетте)




  Башым ай, башым...

Мастыктын алты өнөрү
1-өнөрү. Түлкүчө жойлойт, түрлүүчө ойлойт, өзүнө-өзү сак болот. Эки жагын байкайт, муну мен койгомун дейт, мурдун чүйрөт. Жактырбайт, каалап турса да маалкатат. Стаканды кайра-кайра карайт. Жалдырап тиктеп, эки көзүн айрыбайт. Башкалардын сунушуна болбой, көпкө кылчактайт. Акыры мейлиге өтүп, стакан кагыштырып, чалкалап көтөрүп калат. Мына арак ичкендин башталышы түлкү кыялдуу дегени ушул. Түнкү түндө жойлоп жүрүп капкандын жанындагы жемди көрүп, чочуп тура калат. Эки кулагын тикчийтип, көпкө карап турат. Бирок алыстап кеталбай, айланчыктайт. Напси чиркин жаман эмеспи. Улам-улам илгери басып жакындайт. Жерге мойнун сунуп кадамын шилтегенде капканга түшөт.
2-өнөрү. Маймылча ойнойт, оюнга тойбойт, көңүлү ачык шат болот. Бирден кийин жутканын билбей улам-улам жутуна берет. Эки-үч мертебе кайталаган соң маймылдын мүнөзүнө өтөт. Ырдап жиберет, бийлеп да кетет. Көрүнгөндү кучактап айкалышып көрүшөт, алкымдан жыттап өбүшүп, арсаңдап калат, алжактап күлөт. Өзү айтып, өзү кубанып каткырат. Бул өнөрпоздук эмеспи?
3-өнөрү. Мышыкча күркүрөйт, жонун түйөт. Мурунку оюн, достук, шайырдык, ынтымак кетет, жаңы кыял күтөт. Кыжыңдашат, кыймылдашат, үрпөңдөшө түшүп, үлүрөйүп да калат, тийише түшүп, тиштенип да кетет.
Мышык жаңыдан чычкан басканда жонун түйөт, жолборсчо күркүрөйт. Жандарга айбат кылат, жанына барса чапчыша кетет.
4-өнөрү. Итче үрөт, көрүнгөнгө ыркырайт, бара-бара өз бийлиги кетет, билермандык баатырга өтөт. Өлөөрүн билбейт, өгүзчө шимирет, улам-улам ээлигет, уятты билбейт, ушинтип мышыктан өтүп, итче үрөт. Көрүнгөнгө асылат, өлтүрөм деп качырат, тоо-ташка урунат, оңкосунан жыгылат.
5-өнөрү. Чочко болуп корсулдайт, жер түртөт, шишеден шимире берет, шилтей берет, өлөөрүн билбейт, өкүрө берет, шалдайып шайы кетет. Анда-мында урунат, эс акылынан танып жыгылат.
6-өнөрү. Мастыктын азабынан ооруп, маңги болгону өзүн-өзү тирүүлөй көөмп койгону.
К. Жетмишбаев






кыргыз тилиндеги гезит "Нур Эл"
email • архив • редакция 
20-май, 2010-ж.:
1-бет
Манастын касиетин бил, Кыргыз
2-бет
Түштүктөгү жаңжалга тажик генералынын кандай тиешеси бар?
3-бет
Улуу кыргыз элинин мыйзамы
4-бет
Өзбек лидеринин кеңсесинен курал-жарак табылды
5-бет
Өгүз менен эшек
6-бет
КЫРГЫЗ-ӨЗБЕК МАМИЛЕСИ ЗАМАН СЫНООСУНДА
7-бет
Дүйнө үч катмардан турабы?
8-бет
Ыйык Манас тоосу - Манаслу
9-бет
Спорт ардагерлери өсүп келаткан жаштарга жол бербей келген
10-бет
Дүйнө үч катмардан турабы?
11-бет
АКЫЛДЫН КВАДРАТЫ
12-бет
КЫРГЫЗ-ӨЗБЕК МАМИЛЕСИ ЗАМАН СЫНООСУНДА
13-бет
Уйкусуздукту кантип жеңсе болот?
14-бет
Периштелердин пенделердин сезимин үзгүлтүксүз өстүрүү үчүн берген 300 суроо-жообу
15-бет
Жыйынтыксыз жыйын
16-бет
Акыл казынасынан...










??.??