Кыргыз гезиттеринин жањылыктары •
Кыргыз гезиттери


ПОИСК ГАЗЕТЫ


Warning: include(../../post/0_jan.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/kut/10/0827_7.htm on line 2

Warning: include(../../post/0_jan.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/kut/10/0827_7.htm on line 2

Warning: include() [function.include]: Failed opening '../../post/0_jan.htm' for inclusion (include_path='.:') in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/kut/10/0827_7.htm on line 2


Warning: include(../../search.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/kut/10/0827_7.htm on line 2

Warning: include(../../search.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/kut/10/0827_7.htm on line 2

Warning: include() [function.include]: Failed opening '../../search.htm' for inclusion (include_path='.:') in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/kut/10/0827_7.htm on line 2
  Ырыс алды ынтымак

Конфликт театрда гана ойнолсун
Каршылашуу, жектешүү, бөлүнүү, чатакташуу... Анын арты эмне болот? Көңүл чөктүлүк, өкүнүч, ыза, ый, таарыныч, кек. Мындай талаш-тартышты, конфликти болтурбоо үчүн кандай арга кылыш керек? Ушул суроолорго өткөн жумада Чолпон-Ата шаарында болуп өткөн саамалык иш-чарадан жооп алса болот. Эмне дегенде Тынчтык жаштар театры өзүнүн максаты кылып өспүрүмдөрдүн ич ара ар түрдүү конфликттерди камтыган кырдаалдан "Форум-театр" программасы аркылуу чыгууну койгон. Бул иш-аракет кандай өткөндүгү жөнүндө уюштуруучулар, катышуучулар менен маек кылып назарыңыздарга коюудабыз.

Ананда Брид Чыгыш Лондон университетинин профессору, "Айрекс" тарабынан бекитилген театралдык консультант.
- Сиз алектенип жаткан долбоор жөнүндө айтып берсеңиз.
- Тынчтык жаштар театры театрды диалог кылуу үчүн пайдалануу концепциясында иштелип чыккан. Мында интерактивдүү театр методология катары пайдаланылып, жаштар менен балдардын турмушунда болуп жаткан талаш-тартышты чечүүгө жумшалган. Алар бул жерде жеке турмушундагы, коомундагы кыйын кырдаал жөнүндө айтып берет. Ар бир адам койгон максатын ишке ашыргысы келет эмеспи. Бирок конфликттер, каршылашуулар аны кечеңдетет же такыр ишке ашырбайт. Ал эми мен алектенген долбоордо ар бир катышуучу - сен, мен, ал, ар ким өзүнүн тарыхын айтып берет. Ошентип, биз ортодо баарыбызга тийиштүү болгон бир точканы табабыз. Баарыбыз айтып берген окуялар бир окуяга айланат. Бул нерсе ар бирибиздин айырмачылыгыбызды жана окшоштугубузду көрсөтөт. Биз чече ала турган түйшүктөрдү ар тараптан көрсөтүп, чечүүнүн көп жолун берет. Ал конфликттүү тарыхты Форум-Театрга модель кылып алышат. Ошол окуяны сахналаштырышып, репетициялашат. Бул иш-аракеттин кульминациясы - кризис. Ал чечилбейт. Театрдын максаты, өзгөчөлүгү ошондо. Мындай аракет конфликтке эмне себеп болгонун изилдөөгө, окуянын пайда болуу башатына көңүл бурдурат.
Методика боюнча биринчи жолу сахналаштырылган окуя толугу менен ойнолуп, конфликт менен аяктайт. Андан соң спектаклди уюштуруучулар же алып баруучулар аудиторияга кайрылышып, бул конфликттин келип чыгуу себептерин сурашат. Эгер мүмкүнчүлүк болсо кайсы жеринен киришип, кырдаалды оңдоп кетсе болот, ошого көңүл бурдурушат. Андан соң бул спектакль экинчи жолу көрсөтүлөт. Мына ошол учурда көрүүчүнүн кимиси болсо да окуяны токтотуп, өзгөртсө болот деген ойдо болсо тура калып: "токто" дейт. Спектакль ойноп жаткандар токтоп калышат да, токтоткон адам ошол жерден баш каармандын, кордук көргөндүн ордуна туруп, андан ары өзү туура дегендей актерлор менен улантып ойнойт. Ал ойноп бүткөндөн кийин конфликт кандай бүттү, кийлигишүү кандай аяктады - көргөндөр ошону талкуулашат. Ошол проблеманы чечсе болобу деген ойго көрарманды түртүү максат. Бул чыныгы жашоого репетиция десе болот. Сценка чыныгы жашоодогу конфликтти камтыган соң, сырттан кийлигишүү аркылуу адамдын аны түшүнүүсү жашоодогу реалийлерди алмаштырууга жардам берет. Баарынан да мектептин мугалимдеринин, окуучулардын бул методду үйрөнүүсү алардын андан нары мектепте, айылдарда, шаарда жайылтуусун шарттайт.





Анара Егиналиева, "Эл аралык толеранттуулук үчүн" фондунун "Эрте аракеттенүү үчүн эрте алдын алуу" долбоорунун менеджери.
- Сиз иштеген уюм да кызматташ экен. Өнөктөш-
түк ишиңиздер кандай жүрүп жатат?
- Биздин уюмубуз конфликттердин алдын алуу менен иш алып барат. Бул программада - биз IREX, ЮСАИД менен өнөктөш болдук. Анткени бул программанын максаты - театрды жаштарды конфликтте өзүн зомбулуксуз алып жүрүүнү тарбиялоонун куралы катары пайдаланышууда. "Форум-театрдын" максаты - адамдарды кыйчалыш кырдаалга талдоо жүргүзүү, адамдарды конфликт жөнүндө айта, талдаганга чоң маани берет. Түркүн ойду, түркүн позицияны уга билүүнү үйрөтөт. Форумда бир конфликттүү кырдаал коюлат, ал эми көрүүчүлөр ал конфликтти жакшы билгендер. Мисалга мектептеги конфликт бар болгону менен аны чечүү баштала элек. Ал эми бул театрда ошол конфликтке киришкенге мүмкүнчүлүгү, укугу же милдети бар адамдарды чогултуп, (мисалга окуучулар, мугалимдер, ата-энелер) аларга сценканы коюп, аны талдоо жүрөт. Ал көп түрлүү жактан каралып, балким аны чече турган жактары айгинеленет. Демек, максатыбыз бир. Азыр Кыргызстанда бул маселе абдан актуалдуу деп эсептейбиз. Анткени ар бир тараптын өз чындыгы болот эмеспи. Мына ошол чындыкты каршылаш тарап дайыма эле угуп, көңүл бөлө бербейт да. Мына ошол чындыкты ар тарапка айта билүү зарыл. Тирешүү жашоодо боло берет эмеспи. Бирок бул зомбулукка жетпеши керек. Ошондуктан карама-каршылыкты зомбулуксуз чечүүнү үйрөнүүгө муктажбыз. Тирешүү чечиле калбаса да ошол конфликт жөнүндө эки тарап беттешип айтып, сүйлөшүүсү эле араздашуунун жарымын азайтат. Келечекте чечилүүсүн шарттайт же башка конфликттердин пайда болуусунун алдын алат. Албетте бул окуучуларга абдан пайдалуу. Анткени ата-энелердин да колу бош эмес, мугалимдердин да түйшүгү көп. Бул көп түшүнбөстүктөргө алып келүүдө. Мына ушундайда бири-бирин түшүнүшүү мүмкүнчүлүгү пайда болот.


Тойгул Осмоналиев, Кант шаарындагы "Элсен" бейөкмөт уюмдун жетекчиси, волонтер.
- Бул долбоор сизге эмне берди? Кандай иш-аракеттерди кылууга даярсыз?








- Мен жеримдеги жаштарды чогултам. Бир проблеманы алып, үйрөнгөн методдор аркылуу аны чечүүгө далалаттанам. Кантта балдар футболду жанындай жакшы көрөт. Ошол аркылуу рэкет менен шугулданган балдарды чогултуп футбол ойнотобуз. Футбол аркылуу бири-бирине болгон мамилесин жакшыртабыз, достоштурабыз. Алар бир команда катары бири-биринин түйшүгү менен болушуп, алдына бир максат коюшат. Бул аларды жакындатат деп эсептейм. Ар бир мектепке кат салчу почта орноштуруп, окуучулардын кайсы проблемасы көп экендигине жараша иштейбиз. Ошого жараша сценка коюп, аны чечкенге жардам беребиз.

Салтанат Имангазиева, Искра орто мектебинде окуу боюнча директордун орун басары.
- Бул долбоор мени абдан кызыктырып койду. Эмне дегенде мен да ушундай оор кырдаалдан чыгуу методдоруна көңүл буруп жүргөн элем. Бизде окуучулар менен мугалимдер, же ич ара мугалимдер арасында, ата-эне менен мугалимдер ортосунда көп түшүнбөстүктөр болот. Мындайда адам эмоцияга алдырып, конфликттин кантип чыгыш жолун аңдай албай калат. Балдар конфликттен жалаң гана терс жагын көрбөстөн, анын адамга өзүн тааныта турган жакшы жагын да билишти. Конфликт адамдын өнүгүүсүнө да шарт түзүшү мүмкүн. Дагы кошумчалачу нерсе - азыр мектеп эле эмес, коом да жаштардын бош убактын кантип өткөрүш керек, ошону чечишкен эмес. Ал эми "Форум-театр" менен эки маселени бир чечсе болот. Балдар өз тарыхын сахналаштырып, бири-бирин угушат, жашоого даярдык алышат, бош убакты өнүгүүгө жумшалат. Командада иштөө болсо бири-биринин мүнөзүн көтөрүүгө тарбиялайт. Бир командада бир лидер, же бир нече лидер болушу мүмкүн. Бул да чоң сыноо.

Улукбек Нурумбетов, Тынчтык жаштар театрынын директору.
- Улукбек, долбоор жөнүндө эмнелерди айтаар элеңиз?
- Долбоорубуз ушул жылдын май айынан бери жүрүүдө. Иштерди алып баргандар: IREX - изилдөө жана алмашуу боюнча Эл аралык кеңеш- "Эл аралык толеранттуулук" Фонду , (FTI) жана каржылоо жагын өз мойнуна алган ЮСАИД. Долбоорубуз эки областты камтыган. Буга түндүктөн - Чүй областы, анын ичине Келечек жаңы конушу. Эмне дегенде ал конушта түндүк-түштүк мигранттардын арасында тирешүү фактылары бар, ошондой эле Петровка, Дмитриевка, Буденовка, Искра айылдары, Кант, Токмок шаарлары, жана түштүктөн - Баткен областы. Тренерлерди да үйрөтүп алдык. Тренерлер аркылуу Чүй областындагы балдар менен иш алып бардык. Лагерде 14-16 жашар өспүрүмдөр катышууда. Методикасына токтолсок "Театр диалогу" же "Форум - театр" деп аталат. Бул театрдын өзгөчөлүгү - балдар аудиторияга өзүлөрү билген, тааныш окуяларды ойноп беришет. Долбоордун максаты - өспүрүмдөрдүн ич ара карама-каршылыктардын алдын алуу болгондуктан биз улут аралык, регионалдык, диний, социалдык конфликттердин келип чыгуусунун алдын алууну көздөйбүз. Биздин театр мына ушунусу менен айырмаланат. Актерлор жөн эле ойноп койбойт. Алар сценканы ойноп бүткөндөн кийин теманын суроосун көтөрүшөт. Аудитория менен биргелешип ошол кырдаалды жакшыртуу үчүн эмне кылса болмок эле, ошого баа беришет. Конфликтти убакытка коюп, өзүнөн өзү чечилет, унутулат, өтүп кетет деп таштап кете бербеш керек.
- "Театр диалогу" же "Форум - театрдын" тренингинен канча адамды өткөрөсүздөр?
- Биз 2 областтан 25тен тренер окуттук. Булар - мектептин мугалимдери, бейөкмөт уюмдардын өкүлдөрү, театрдын актерлору, жергиликтүү лидерлер жана өспүрүмдөр. Азыр лагерде 50 бала менен иш алып барып жатабыз.

Атыркүл Вудунлар, Ысык-Ата районунун Кант шаарындагы №4 гимназиянын кыргыз тил мугалими.
- Бул жакка долбоор боюнча беш баланы алып келдим. Бизге таланттуу, чыгармачыл балдарды тандоону сунуш кылышкан эле. Бирок өзүм сабак алганга келгенде бул жакка проблемасы көп өспүрүмдөрдүн келгени жакшы болмок экен деп ойлоп койдум. Анткени алар ата-энелер, мугалимдери, курбу-достору менен мамилелери начар болуп, убагында жардам албаса инсан катары өзүн жоготуп алышат. Ал эми мен алып келген балдарым ушул күндөрү жакшы жакка өзгөрө түшүштү.
- Кандай жакка өзгөрдү?
- Психология жактан дээр элем. Көнүгүүлөрү өтө деле татаал эмес, бирок койгон максатка таасир берет экен. Кээ бир мектептерде окуучулар өзүлөрүнө кол көтөрүп коюшууда, чоң кишилер кылган зомбулукту да кылышууда. Ошондуктан мектепке кайра келчү кызматкерлер ушуга окшогон амалдарды пайдаланып иштесе иши өнүмдүү болмок. Балдарга келип лекция окуп, басып кетип тарбиялоо эски метод. Алар менен иштеп, берген билимди шак эле ишке ашырууга аракеттениш зарыл.

Мурадил кызы Гүланда, Токмок шаарындагы №4 мектебинин окуучусу.
- Лагерь мага абдан жакты, себеби бул "Форум-театр" экен. Мен театрды жанымдай көрөм. Уюштургандар көп оюндарды өткөзүштү. Көп дос, курбу күттүм, тренерлер менен тааныштым. Бул жерди көргөнүмө да абдан сүйүнөм. Театрда болсо мимиканы башкаруу, үндү коюу, өзүмдү алып жүрүүнү үйрөндүм.
Александар Зеряненко, окуучу, Кант шаары.
- Мага бул лагерде театр аркылуу бири-бирин угууга, сыйлоого үйрөтүүсү жакты. Биз бир команда болгонду үйрөндүк. Биринчи күнү келгенде бири-бирибизден чоочуркап жүрдүк. 3-4 күндөрү гана абдан жакын болуп кеттик.

Маектешкен Айсулуу Көкөева







"Кутбилим", жањы саны... o кыргызча... o