mainkaptal

Пользовательский поиск
  Үй-бүлөдөгү тарбия ө

Үй-бүлө маданияты эмнеден башталат?
Адам баласынын жашоосуна, турмушуна жана рахаттуу өмүр сүрүүсүнө байланышкан бир нече маданияттар бар.
Мисалы, искусство маданияты, ар бир улуттардын өздөрүнө таандык болгон маданияттары, сүйлөө маданияты, өзүн-өзү алып жүрүү маданияты, кала берсе сый-үлпөттөрдө өзүн-өзү жакшынакай алып олтуруу маданияты ж.б.
Менин жекече оюм боюнча жогорудагы маданияттардын баары тең үй-бүлөдөн башталат. "Уядан эмнени көрсөң - учканда ошону аласың" деген макалды ушуга салыштырар элем. Мен үчүн ар бир үй-бүлө өзүнчө бир мамлекет сезилет. Айталы, башчысы жакшы мамлекеттер өнүккөн, маданияттуу мамлекеттер деп аталат да, андай эместери бытыранды, артта калган мамлекеттер деп эсептелинет.

Ошол сыяктуу эле ар бир үй-бүлөнүн башчысы болот. Албетте, алар ата жана эне. "Башкы көч кайда барса, арткы көч ошол жакка барат". Жакшы болсоң маданияттуусуң, маданияттуу болсоң жакшысың... Бул жерде мен, уламадан калган бир легенданы айткым келет.
Өткөн замандардын биринде бир адам перзентке зар болуп жүрүп, уулдуу болот экен. Баласынын тартиптүү болуусун тилейт. Тартип болсо баары болот деп түшүнөт. Күндөрдүн биринде жанагы киши акылманга барат. Ошондо акылман: - балаңдын жашы канчада? - дейт. Барган адам: - али жаш, эми алты айлык болду, - деп жооп берет. Анда акылман: - Кокуй, балаңды тарбиялоодон жарым жыл кечигипсиң, - деп айткан тура...
Демек, "баланы башынан, аялды жашынан" деген макал ошондон калган сыяктуу. Үй-бүлөдөгү таалим-тарбия берүүнүн мааниси өтө зор жана татаал иш. Тамак жасоо, аны ичирип-жедирүү, кийиндирип жуунтуу, уктатуу, баланы тынч отур, тартиптүү бол, сабагыңды даярда деп айтып калуу менен гана чектелүүгө болбойт. Аны-мунуну түшүнө элек балдарга нанды "нана", кантты "кака" деп айтабыз. Ушунун өзү туура эмес. Мисалы, орус туугандар балдарына эле эмес, баккан малдарына да кадимкидей сүйлөй беришет. Ошондуктан, жаш өзгөчөлүгүнө карабай эле кадимкидей сүйлөй берүү шарт. Ошонун негизинде бала ар-бир сөздү эсине сактап, сөз маданиятына көнүгө баштайт. "Тартипти тартипсизден ал" деген макалды колдонууну сунуш кылар элем.
М: Кошунаңдын баласы чалчык сууда ылай болуп, бети-түсү билинбей ойноп жатат. Ошол көрүнүштү өз балаңа көрсөтүп, туурабы же туура эмеспи деген суроону берүү керек. Эгер өз балаң ошентип жатса уруунун, катуу тилдөөнүн кереги жок деп ойлойм. Ургандан бала коркок же көгүнө таянчу мүнөзгө айланып, ата-энесин жек көрүп калуусу мүмкүн. Себеби баланын түшүнүгүнүн диапазону али тар эмеспи. Ошондуктан эркелетип да айтпай, катуу да эмес, орточо сүр менен таасирдүү түшүндүрүү зарыл.
Балдарды тарбиялоодо үй-бүлөдөгү маанай кандай абалда болуусу керек? Менимче, атасы менен апасынын ортосундагы ынтымактык, бири-бирине болгон жылуу мамилелери балдар үчүн чоң роль ойнойт. "Бир күн чыр чыккан үйдөн, кырк күндүк ырыскы качат" деген накыл сөз бар. Ата-энелери болор-болбос иш үчүн чыр-чатак чыгара бербеши же атасы күн сайын ичип келип, үйдү түтөтүп чылым тартса, уят сөздөр айтылса ж.б. балдарга түздөн-түз терс таасирин тийгизет. "Эшигин көрүп төрүнө өт" дейт биздин элибиз. Немец элинин "Үй-бүлөнүн маданияты ажатканадан башталат" деген макалынын эч кандай төгүнү жок. Эшик алды таптаза болуп, огороддун тосмолору өз эрежеси менен тосулуп, колдонуучу буюм-теримдер өз ордуларында турса, оң таасирин тийгизбей койбойт.
Үй ичин сөзсүз эле кымбат баалуу буюмдар менен же чет элдик эмеректер менен толтуруу шартпы? Менимче, ар бир ата-эне өзүнүн мүмкүнчүлүгүнө карап, шартка жараша үй ичин жасалгалоосу керек. Албетте, телевизор, радио, китеп текчеси, балдардын жазуу-окуусу үчүн олтургучтар керек.
Үй ичиндеги негизги маданияттын башаты - тазалык жана иреттүүлүк. Бардык нерселер өз ордунда туруусун ата-эне өзү уюштуруп, балдардан талап кылуусу керек. Мисалы, үй-бүлөдө беш окуучу болсо, бешөөнүн тең китептеринин, койчу жайлары болуусу зарыл. Балдардын өздөрүнүн тазалыгын, кийимдеринин, китеп-дептерлеринин тазалыгын күн сайын көзөмөлдөп туруу керек.
Ата-эненин дагы, балдарынын дагы маданияттуу болуп жетилүүсүнө дагы бир чоң күч - адабий китептер жана көркөм чыгармалар. Маданияттуу, илим-билимдүү адамдардын үйүндө сөзсүз бир нече китептер болот. Балдардын китепти жөн эле окуй бербей, анын маани-маңызына түшүнүп, оң каармандардын жакшы сапаттарын кабыл алып, терс каармандардын жаман жактарын жек көрө билүүсүн калыптандыруу өтө чоң мааниге ээ. Андан тышкары адабий китептердин таасири менен айтайын деген оюн так, даана жана көркөм айтууга үйрөтүү керек.
Жомокко кызыкпаган бала болбойт. Балдар үчүн, ал турсун чоңдор үчүн деле элдик оозеки чыгармачылыктын таасири өтө таасирдүү. "Манас" эпосун эле алып көрөлү, мында Ала-Тоону жердеген ак калпак элибиздин не деген сонун салттары, чыныгы маданияты бар. Тээ алмустактан бери мекендеп келе жаткан жергебизди сүрөттөгөн эң сонун салттар, эпизоддор арбын го.
"Манас" эпосу аркылуу балдарды өз мекенин сүйүүгө, коргоого, жаратылыштын кооздугун таасирленүү менен билүүгө, үйрөтүүгө неге болбосун?...

Үй-бүлөдөгү тарбиянын улуттук өзгөчөлүгү
Мындан аз эле жылдар мурун көпчүлүк үй-бүлөлөр балдарын орус мектептерде окутушуп, өздөрүн "мама", "папа" дедиришип, ушунун өзүн маданияттуулук деп эсептешкен.
Өз эне тилиңди, маданиятыңды түшүнө билбей туруп, башка элдин тили менен маданияттуу боло албайсың. Себеби сенин каның, жаның, тилиң, дилиң жана диниң кала берсе жериң кыргыз. Маданиятың мына ушундан башталат. Андан соң башка элдердин (бир нече) тилдерин үйрөнсөң билимдүү да, маданияттуу да болуп эсептелесиң...
Балдарды башка улуттардын үлгүлүү жактары менен да тарбияласа болот. М: Лениндин бала чагын, алардын үй-бүлөсүнүн ынтымактуулугун, М.Горькийдин бала кезиндеги кордуктарын, ошентсе да билим алууга умтулуп китепти көп окугандыгын ж.б. (айтып берүү менен) айтууга болот.

Сунуш: Ата-эненин ынтымактуулугу үй-бүлөлүк маданияттын негизги фактору, ансыз кайдагы маданият? Маданияттуулуктун, ынтымактуулуктун бир нукка түшкөн мыйзамы, көрсөтмөсү же формуласы жок. Ошондуктан мунун өзү татаал нерсе. Эмне кылуу керек? Албетте, изденүү калыптануу керек. Сөзсүз эле аттуу-баштуу, даңктуу адамдардын үй-бүлөлөрүнөн таасир алыш керекпи?
Эл арасында, айыл-кыштактарда турмуштары жөнөкөй, карапайым болсо да маданияттуу, ынтымактуу жашашкан үй-бүлөлөр бар.
"Тарбия берүү үчүн - өзүң тартиптүү бол" дешет. М: агайы өзү тамеки тартып жатып окуучусун тартпа десе, эжейи өзү ушак айтып жатып окуучу кызын айтпа десе, таасирдүү болбойт. Ата-эне үчүн да так ошондой. Маданияттуулукка жетүү үчүн түз жол жок, анын ой-кырларын ашуу керек. Канткен менен маданияттуу жашоо - бактылуу өмүр сүрүүнүн бирден бир булагы дээр элем...




"Кутбилим", жањы саны... • кыргызча... o
email • архив • редакция 
5-июнь, 2009-ж.:
1-бет
IБилимди күчтүү эл болобузбу же..?
2-бет
Окуялар, фактылар
3-бет
эмгек рыногуна сапаттуу экономикалык адистер керек
4-бет
Бүтүрүүчү, мектепке карай жол башта!
5-бет
Билими күчтүү эл болобузбу же..?
6-бет
Жан башына каржылоонун жагымдуу жаңылыктары
7-бет
Высшая школа
8-бет
Толеранттуулук жана диалог - өркүндөөгө өбөлгө
9-бет
"Галера" мектеп коопсуздугун бекемдегиси келет
10-бет
РИТОРИКА ДЕГЕН ЭМНЕ?
же жалпы эле "Риторика" илиминин пайда болушу жана өнүгүү тарыхы тууралуу айрым түшүндүрмөлөр
11-бет
Экспериментальная площадка
12-бет
Нетрадиционные педсоветы как средство развития профессиональной компетентности педагогов
13-бет
"Кыргыз адабияты" предметинин куррикулуму
14-бет
Үй-бүлө маданияты эмнеден башталат?
15-бет
Объявления
16-бет
Защита диссертаций
меню
Чакан бизнес кеңештер
Чүчбара өндүрүү ишкерчилиги
Глазирленген быштакчаларды (сырок) өндүрүү ишкерчилиги
Карапа өнөрканасын кантип ачуу керек жана андан кантип акча тапса болот?
Балмуздак өндүрүү боюнча ишкериликти ачуу
Үйлөнүү үлпөт тойлорун жана ар кандай майрамдарды аба шарлары менен кооздоо
Дүкөнчө, соода чатырчасын же күркөнү кантип ачуу керек?
Желим бөтөлкөлөрдү кайра иштетүү бизнеси
Кагаздарды кайра иштетүү бизнеси
Өзүңдүн маршруткаң, же Маршруттук такси бизнес үчүн
Кондитердик цехти кантип ачып киреше тапса болот?
Нан бышыргыч жай ачып кантип киреше тапса болот?
Курулуш цемент кирпичтерин өндүрүү боюнча бизнес
Азык-түлүк өндүрүшүндө жана коомдук тамактануу жайларындагы 5 бизнес- идеясы
Дизайнердик жашылчалар жана эт азыктары
Энергетикалык эмес суусундуктар
Аялдардын үйдөн сырт жасоочу бизнестерине идея
Үлпөт көйнөгүн тигүү ательеси, же аны ижарага берүү
Майга бышырылган тоголок токочтордун (пончик) өндүрүшүн кантип ачып, акча тапса болот?
Хот-дог сатуу бизнесин кантип ачуу керек?
Кездемелер дүкөнүн кантип ачып жана акча табуу керек?
Миллионго багытталган бизнес идеясын кантип ойлоп тапса болот?
Бизнести уюштуруу ыкмасы
Жыгач коттеждерди куруу перспективасы - чакан бизнестин идеясы
Каркас-модулдук технология:
Курулуш шаймандарын жана техникаларын ижарага берүү бизнеси
Кечки көйнөктөрдү жана карнавал костюмдарын ижарага берүү бизнеси
Мончо бизнеси: сауна жана мончолорду куру
Бүйүндү (рак) үй шартында өстүрүп, көбөйтүү менен бизнес ачуу
Жеке автотранспорттук компания бизнес катары
Салтанат-тойлорду уюштуруу бизнеси
Андан ары - азык-түлүк сатып алуу
Жеке кичи- майжувазды кантип ачууга болот?
Автокинотеатрды кантип ачуу керек: ачык асман алдындагы тасма
Жаңы Жылга тирүү балатыларды сатуу боюнча бизнес
Сыра бар-ресторанды кантип ачуу керек?
Мейманкана бизнеси, же кичи мейманканы кантип ачуу керек?
Акы төлөнчү балык уулоону уюштуру бизнеси
Дүйнөдөгү эң бир кирешелүү бизнес идеялар
Курал-жарак сатуучу дүкөндү кантип ачуу керек?
Жыл бою кулпунай өстүрүү бизнеси
Козу карын бизнеси: шампиньон козу карындарын өстүрүү
Жеке фотостудияны кантип ачуу керек?
Үйлөмө аттракциондордогу бизнес (батут)
Бала бакчаны кантип ачуу керек? (Кичи бакча)
Балдар кийиминин жана товарларынын дүкөнүн кантип ачуу керек?
Жалбырактарды чогултууну кантип бизнеске айландырса болот?
Оригиналдуу курулуш материалдарын өндүрүү боюнча бизнес
Курулуштардагы кошумча элементтерди өндүрүү бизнеси
Үй шартында жасалган тирүү квасты өндүрүү бизнеси
Даараткана кагазын жана кагаз аарчыгычтарды өндүрүү бизнеси
Эт бизнесин уюштуруу
Кичи бизнестин идеясы: суу аттракциондорун ижарага берүү
Мектеп окуучлуары жана студенттер үчүн портал
Заманбап гаджеттерди чакан колдонмо тескөө жана тейлөө - өркүндөгөндөрдүн бизнеси
Кум шоусу бизнес катары, кум аниматорлору канча акча табышат?
Чыгыш кошулмаларын жана даамдарын сатуу бизнеси
Кызыктуу жана оригиналдуу бизнес идеялар
Компьютердик сервисти кантип ачуу керек?
Тату салонун кантип ачып, акча табуу керек?
Окуу борборун кантип ачып, акча табу керек?
Батирлердин ичин оңдоо боюнча кичи бизнес
Дөңгөлөктүн үстүндөгү блинчик -кафесинякантип ачуу керек
Парфюм- косметикалык дүкөндү кантип ачуу керек?
Аттракциондор паркын ачуу ири бизнестин катарында
Уй этин өндүрүү боюнча бизнести кантип ачуу керек?
Жарнамалоо долбоорундагы бизнес
Чай бизнесинин өзгөчөлүгү
Жүргүнчүлөрдү ташуу тармагындагы өзгөчөлөнгөн 5 бизнес идея
Ченеми жок такси кызматы
Агробзнес чөйрөсүндөгү жети өндүрүштүн идеясы
Убакыт менен текшерилген бизнес- стартап- зоодүкөн ачуу
Дизайн, мектеп университеттин белгиси кадалган кийимдерди жасалгаларды сатуу
Сапаттуу шпаргалка жасоо бизнеси
Яндекс.Метрика