mainkaptal

Пользовательский поиск
  Мезгил жана адам

Атанын сөзү - акылдын көзү
Талыкпаган эмгегинин артынан түбөлүк жашоого барабар, өчпөс из калтырып, элеси элдин, ага-тууган, окуучуларынын, жубайынын, балдарынын эсинде бекем сакталып калган Шабдан Ата орто мектебинин мурдагы ардактуу мугалими, атакем Эркин Сулайманов тууралуу жазып баштаганымда, аягы жок аруу ойлор, түгөнгүс таттуу сөздөр өзүнөн-өзү эле чууруп келе берди. Анан сездим, бул жашоодо ыйык атакемдин балдарына төккөн мээрими канчалык деңгээлде ысык болгондугун жана анын табы эч убакта биздин жүрөгүбүздөн өчпөстүгүн.

Убагында грек философу Зенон: "Балдарыңдын урмат-сыйына татыйм десең, аларды таяк менен эмес, акыл менен тарбияла" деп таамай айткан экен. Чындап эле бейкапар балалык кезден тартып, эс акылыбыз кирип калган ушу күнгө чейин, атам бизге бир да жолу катуу сөз айтып, орой мамиле жасап, көңүлүбүздү ооруткан эмес. Кокус бир нерсени туура эмес кылып койсок, үнүн катуу чыгарбастан, акырын гана түшүндүрүп айтып, бизге кайра дем берчү. Качан болбосун "садагасы", "балам" деп гана эркелете сүйлөп, көңүлүңөргө кир кетпесин, назик жүрөгүңөр оорубасын, деги эле аялзатына эч убакта катуу айтпаш керек деген чыныгы "джентльмендик" принципти туу тутуп, ар убак аяр мамиле жасачу. Ошондон уламбы, азыр да, балдарына кыйкырып сүйлөп, жубайына кол көтөрүп, кемсинтип, үй-бүлөсүн сыйлабай, терс жолго түшүп кеткен кээ бир ата атын жамынган адамдарды көргөндө жийиркенип, таң калып, алардын үй-бүлөсүн аяп кетебиз. "Болоор бала башынан" дегендей, атакебиз өз киндигин өзү кесип, караандай мээнети менен турмушта өз ордун таап, билимдүү адам болууга бүтүндөй далалатын таштаган. Басса-турса да колунан китеп, гезит, журнал түшпөгөн Эркин Сулайманов орто мектепти жалаң "беш" деген баага аяктап, өз күчү менен КУУнун Физика-математика факультетине өтүп кетет. (Ал кезде окууга өтүү абдан кыйынга турчу.)
Адамдын кандай экендигин анын кызыгуусунан байка дегендей, Эркин Сулаймановдун кызыгуусу билимге, китеп, гезит-журналдарга, спортко, искусствого, маданиятка, эстетикага арткан. Университетте окуп жүргөндө эле өз активдүүлүгүн көрсөтүп, спорттун ар кыл түрү менен машыгып, көптөгөн чыгармачыл ийримдерге катышып, анын артынан бир топ грамота-дипломдор. Ал эми ырга болгон ышкысы өзгөчө студент кезинде өрчүп, ошол кездеги райондук гезит-журналдардан тарта республикалык басылмаларга чейин ырлары жарыяланып, ал тургай 4-класстын окуу китебине "/лгүлүү бөбөк" деген аталыштагы ыры жарык көргөн. Булардын баарына китеп чыгараар алдында, ырларын чогултуп жатып күбө болдук.
Жакшы адам күн сыяктуу, кирген жерин нурдантат дегендей, атакебиз кайда барбасын, дос-тууган, кесиптеш, кошуна-колоң, окуучулар, жакшы санаалаштарынын арасынан өзүнө гана таандык ачык, шайыр мүнөзү, терең билими, кеңири ой-чабыты, кири жок, жаркыраган жан-дүйнөсү, эч нерсеге алмашкыс кымбат кеңеши жана дароо төгүлүп айтылган маанилүү ырлары менен курчоосундагы адамдардын көңүлүн ачып, ар дайым кубанычка бөлөп турчу. Ал эми куттуу үйүбүздө болсо, атакем мектептен келгенде баарыбыз чогуу ак-дасторкон үстүндө кобурашып, ар бирибиз ар кыл багыттагы кызыккан суроолорубузду атакеме берип, кайра так жооп алып, күлүп-жайнап олтурган кайталангыс, чыныгы бактылуу мүнөттөрдү сөз менен айтып, калем менен жазып бүтүрө албасмын. Дал ошол ак дасторкон үстүндө олтуруп эле атакебиз дүйнөдөгү укмуш ачылыштар, зор жетишкендиктер, акылман-окумуштуулар, элдик баатырлар, мамлекет-шаарлар, деги койчу, айтор жер шаарындагы эң бир кызыктуу нерселерден кабардар кылып, биздин акылыбызга акыл, оюбузга ой кошчу.

Чыныгы мыкты мугалим кандай болот

Адатта ар бир класста ар түркүн окуучулар болот эмеспи. Тагыраак айтканда бири окууга кызыгып жакшы окуйт, бири начар окуп сабакка кызыкпайт дегендей. Бирок атакебиз Эркин Сулайманович класска кирип келгенде, ошол начар окуйт деген окуучу да агайыбыздын физика сабагын кунт коюп угуп, сабакка болгон кызыгуусу ойгоно баштачу. Себеби Эркин Сулайманович мыкты мугалимдик касиетке гана ээ болбостон, адамдын жан-дүйнөсүн окуй билген, терең психолог жана алысты көрө алган кыраакы адам болчу. Ар бир окуучунун мүнөзүнө, кызыгуусуна, билим- деңгээлине, түшүнүгүнө карай мамиле кылып, өзүнүн таасирдүү курч сөздөрү менен башка мугалимдер окуй албайт деп үмүтүн өчүргөн баланын да сезимин ойготуп, сабакка болгон каалоосун арттыра алчу. Өтүлө турган темага байланыштуу биз кызыккан спорт, кино-искусство, тарых, техника ж.б. кызыктуу темалардан баштап келип, окуучулардын сабакка болгон кызыгуусун арттырып туруп анан физика сабагын баштап кетчү. Ошол кызыгуу боюнча физика сабагы уланып, тынчы жок окуучулар да тыптынч олтуруп калышкандыктарын бир да кесиптеши жана атакем окуткан окуучу тана албастыр. Айтор андай учурда убакыт да бөтөнчө тез эле өтүп кеткендей сезилет эмеспи. Убагында белгилүү педогог Сухомлинский: "Эгер мугалим окуучунун сабакка болгон кызыгуусун арттыра алса, анда ал чыныгы мыкты мугалим деген атка татыктуу" деп баса белгилеп өткөн экен. Мына өз кесибине чындап берилген профессионал, мыкты мугалим деген кандай болот? Ушул жерден атакем туурасындагы аягы жок аруу ойлорумду токтото турууну туура көрдүм. Буюрса кененирээк сөз, жакында жарыкка чыга турган "Чагылган изи" аттуу китебинде уланып айтылаар.
"Талыкпас эмгектен из калат, түбөлүк жашоого барабар" деп өзү айтып кеткендей, асыл атакебиз Эркин Сулаймановичтин окуучуларына, жубайына, балдарына кылган зор эмгеги, жасаган мээримдүү мамилеси, айтылган жылуу сөзү, берилген, таасирдүү кеңеши жана өмүрүнүн акырына чейин үлгүлүү жүрүшү, жүрөктө түбөлүк сакталып кала берет!

Жаңыл Эркин кызы.





Атама

Асылымсыз, ардагымсыз атакем,
Акыл айтып, жол көрсөткөн берекем.
Айла канча эмне деймин, не кылам?
Ай-аалам да өзүңүзсүз кем экен.

Бакыт кушу учту капыс шагымдан,
Барксыз өмүр шартына мен багынам.
Бөпөлөтүп көңүлүмдү көтөргөн,
Баалап азыр алтын кебин сагынам.

Дартка дабаа таба албадым, кыйналдым,
Дарман калбай нечен жолу ыйладым.
Дарыгерге үмүт үзбөй кайрылып,
Далай-далай ишеничти ыйгардым.

Иргеп кудай алат тура жакшыны,
Ийкемдүүнү, пейли кенен алтынды.
Изин улап, өчүрбөстөн аздектеп,
Илим издеп, чыгарабыз даңкыңды.

Мерээз тагдыр неге чыктың кас болуп,
Мээрим төкпөй жасадың сен таш боордук.
Мезгил жылып, ай-айланып өтсө да,
Мөлтүрөгөн көздө калаар жаш толуп.





Баланын биринчи тарбиячысы бул - ата-эне. Анткени алар бала менен эң биринчи күнүнөн баштап сүйлөшүп, анын айлана-чөйрөгө болгон көз карашын, кулк мүнөзүнүн калыптанышына өбөлгө түзөт. Бала тарбияны ата-энеден тышкары мектептен, бала бакчадан алат. Бирок ата-эне тараптан алган тарбия өтө күчтүү таасирин тийгизет. Көптөгөн ата-энелер муну туура түшүнүп, балдарды туура тарбиялоого аракет жасап, жоопкерчилик менен мамиле жасап, балдарга көп көңүл бурушат.

баланын Биринчи тарбиячысы - ата-эне

Баланы тарбиялоо - ата-эненин милдети. Бирок кээ бир аталар тарбия берүү эненин гана милдети деп түшүнүшөт экен. Бул туура эмес.
Балдарды тарбиялоо чоң сүйүүнү талап кылат. "Тоок деле сүйөт баласын", - деп М.Горький айткандай, бир сүйүү менен гана тарбия бере албайбыз. Балага болгон сүйүү аң сезимдүү, бир максатка багытталышы керек.
Адамдагы жакшы сапаттар өзүнөн өзү эле келе бербейт. Аларды балага үйрөтүү керек. Бала аны айлана-чөйрөдөн көрүп да үйрөнөт. Баланы курчап турган биринчи чөйрөсү - үй-бүлө. Ар бир бала ата-энесин, бир туугандарын жакшы көрөт. Ошолордой болууну самайт. Алардан жакшы да, жаман да үлгү алат. Эгерде үй-бүлөдө ата-эне бирин-бири сыйлап, балдарынын көзүнчө урушпай, дайыма үйдө тынчтык өкүм сүрүп турса бул бүлөдө тарбияланган балдарда да ушундай кулк мүнөз калыптана баштайт. Мисал келтире кетейин. Бир атанын аңгемеси: "Мен үйдө балдарым менен чогуу отурганда жакпай калган иштери үчүн уруш баштабайм. Аялым да ушундай өзүн карманат. Өз-өзүбүздү кармана билүүбүздөн улам балдарыбызда да ушул сапаттар калыптана баштады. Балдарым сөзүмдү эки кылбай аткарат, бирин-бири сыйлайт", - деген.
Жогорку аңгемедегидей ата-эне өз жүрүш-турушу менен балдарды жакшы да, жаман да тарбиялай алышат.
М: дагы бир аңгемеге көңүл буралы. Марат деген баланын атасы слесарь болуп иштечү. Атасы бир күнү ооруп доктурдан "больничный" барагын алып, үйдө дарыланып жатты. Больничный 6 күнгө берилген. 4 күн өткөн соң атасы жумушка кетүүгө камдана баштады. Аны көргөн баласы: Жумушка эмнеге 2 күн эрте кетип жатасың, доктур 6 күн дарылан деди эле го?-деп сурады. Анда атасы: - Мен жакшы эле болуп калдым, жата бергенден пайда жок, жакында жер айдоо башталат, тракторлорду оңдоо керек" деген. Бул сөздөр баланын көпкө эсинде калган. Ал дагы кийин эмгекти сүйгөн бала болуп чоңойгон. Ата-энеден жакшы гана нерсе үйрөнүлбөй, кээ бир ата-энелер өз жүрүшү менен жаман кулк-мүнөздү да баласына калыптандырып алышат. М: Бир Айгүл деген кыздын апасы кызык кино көрүп отурган. Бир маалда эшик кагылып калды. Апасы Айгүлгө "Эшикти аччы, эгерде Айша эже болсо, мени жок деп кой!" деди. Кызы барып эшикти ачса Айша эже экен. "Апам жок" деди. Бир топ күндөн кийин Айгүл дагы эшикти ачса Айша эже экен. Аны көрүп - "Апам жок" деп койду. Калп сүйлөгөнгө ким үйрөттү? Кандай ойлойсуз? Албетте - апасы. Ар бир ата-эне баласынын чынчыл, адилеттүү, ыймандуу болуп өсүшүн каалайт. Бирок өзүбүз терс көрүнүштөрдү үлгү кылып үйрөтүп алгандыгыбызды байкабай да калабыз. "Мөлтүр көз" балдар борборунан иштелип чыккан балдарды сүйүү менен тарбиялоого берилген бир канча кеңештерден да окуп берейин:





1. Баланы да уга билүү зарыл, ал нерсени баланын көз карашы менен карап, сыйлай билгиле. Баланы сыйласа, ал да сизди сыйлайт.
2. Жакшы жүрүш-турушун, жасаган жумушун сөзсүз мактоо керек.
3. Баланын жекече өзгөчөлүгүн баалап, башка балдар менен салыштырбагыла.
4. Туура эмес иш кылган учурда да баланы кучактап, эркелетип кетирген каталыгын акырын айткыла.
5. Балдарга аңгеме, жомок көп окуп бериңиз.
6. Балдарыңызды жумуштан келгенде, кетип жатып дайыма өөп кетиңиз.
7. Балаңызга ал жокто сагынаарыңызды, тынчсызданаарыңызды айтып туруңуз.
8. Балага эч убакта кыйкырбаңыз.
9. Баланын суроосуна дайыма туура жооп бериңиз.
10. Калп айтпаңыз.
11. Сөз берсеңиз, сөзүңүзгө туруңуз. Эгер аткарууга шарт болбой калса, себебин сөзсүз түшүндүрүңүз.
12. Сизге кандай мамиле жакса балага да ошондой мамиле жасоо керек.
13. Балага бир күндө кеминде 30 мүнөт убакыт бөлүңүз, аңгемелешиңиз.
14. Балдарыңыз күлсө кошо күлүңүз.
Ушул кеңештер аз да болсо пайдасы тиер деген ойдомун. Сиздерге ийгилик каалаймын.

Айнура Эшалиева,
башталгыч класстын мугалими.




меню
Чакан бизнес кеңештер
Чүчбара өндүрүү ишкерчилиги
Глазирленген быштакчаларды (сырок) өндүрүү ишкерчилиги
Карапа өнөрканасын кантип ачуу керек жана андан кантип акча тапса болот?
Балмуздак өндүрүү боюнча ишкериликти ачуу
Үйлөнүү үлпөт тойлорун жана ар кандай майрамдарды аба шарлары менен кооздоо
Дүкөнчө, соода чатырчасын же күркөнү кантип ачуу керек?
Желим бөтөлкөлөрдү кайра иштетүү бизнеси
Кагаздарды кайра иштетүү бизнеси
Өзүңдүн маршруткаң, же Маршруттук такси бизнес үчүн
Кондитердик цехти кантип ачып киреше тапса болот?
Нан бышыргыч жай ачып кантип киреше тапса болот?
Курулуш цемент кирпичтерин өндүрүү боюнча бизнес
Азык-түлүк өндүрүшүндө жана коомдук тамактануу жайларындагы 5 бизнес- идеясы
Дизайнердик жашылчалар жана эт азыктары
Энергетикалык эмес суусундуктар
Аялдардын үйдөн сырт жасоочу бизнестерине идея
Үлпөт көйнөгүн тигүү ательеси, же аны ижарага берүү
Майга бышырылган тоголок токочтордун (пончик) өндүрүшүн кантип ачып, акча тапса болот?
Хот-дог сатуу бизнесин кантип ачуу керек?
Кездемелер дүкөнүн кантип ачып жана акча табуу керек?
Миллионго багытталган бизнес идеясын кантип ойлоп тапса болот?
Бизнести уюштуруу ыкмасы
Жыгач коттеждерди куруу перспективасы - чакан бизнестин идеясы
Каркас-модулдук технология:
Курулуш шаймандарын жана техникаларын ижарага берүү бизнеси
Кечки көйнөктөрдү жана карнавал костюмдарын ижарага берүү бизнеси
Мончо бизнеси: сауна жана мончолорду куру
Бүйүндү (рак) үй шартында өстүрүп, көбөйтүү менен бизнес ачуу
Жеке автотранспорттук компания бизнес катары
Салтанат-тойлорду уюштуруу бизнеси
Андан ары - азык-түлүк сатып алуу
Жеке кичи- майжувазды кантип ачууга болот?
Автокинотеатрды кантип ачуу керек: ачык асман алдындагы тасма
Жаңы Жылга тирүү балатыларды сатуу боюнча бизнес
Сыра бар-ресторанды кантип ачуу керек?
Мейманкана бизнеси, же кичи мейманканы кантип ачуу керек?
Акы төлөнчү балык уулоону уюштуру бизнеси
Дүйнөдөгү эң бир кирешелүү бизнес идеялар
Курал-жарак сатуучу дүкөндү кантип ачуу керек?
Жыл бою кулпунай өстүрүү бизнеси
Козу карын бизнеси: шампиньон козу карындарын өстүрүү
Жеке фотостудияны кантип ачуу керек?
Үйлөмө аттракциондордогу бизнес (батут)
Бала бакчаны кантип ачуу керек? (Кичи бакча)
Балдар кийиминин жана товарларынын дүкөнүн кантип ачуу керек?
Жалбырактарды чогултууну кантип бизнеске айландырса болот?
Оригиналдуу курулуш материалдарын өндүрүү боюнча бизнес
Курулуштардагы кошумча элементтерди өндүрүү бизнеси
Үй шартында жасалган тирүү квасты өндүрүү бизнеси
Даараткана кагазын жана кагаз аарчыгычтарды өндүрүү бизнеси
Эт бизнесин уюштуруу
Кичи бизнестин идеясы: суу аттракциондорун ижарага берүү
Мектеп окуучлуары жана студенттер үчүн портал
Заманбап гаджеттерди чакан колдонмо тескөө жана тейлөө - өркүндөгөндөрдүн бизнеси
Кум шоусу бизнес катары, кум аниматорлору канча акча табышат?
Чыгыш кошулмаларын жана даамдарын сатуу бизнеси
Кызыктуу жана оригиналдуу бизнес идеялар
Компьютердик сервисти кантип ачуу керек?
Тату салонун кантип ачып, акча табуу керек?
Окуу борборун кантип ачып, акча табу керек?
Батирлердин ичин оңдоо боюнча кичи бизнес
Дөңгөлөктүн үстүндөгү блинчик -кафесинякантип ачуу керек
Парфюм- косметикалык дүкөндү кантип ачуу керек?
Аттракциондор паркын ачуу ири бизнестин катарында
Уй этин өндүрүү боюнча бизнести кантип ачуу керек?
Жарнамалоо долбоорундагы бизнес
Чай бизнесинин өзгөчөлүгү
Жүргүнчүлөрдү ташуу тармагындагы өзгөчөлөнгөн 5 бизнес идея
Ченеми жок такси кызматы
Агробзнес чөйрөсүндөгү жети өндүрүштүн идеясы
Убакыт менен текшерилген бизнес- стартап- зоодүкөн ачуу
Дизайн, мектеп университеттин белгиси кадалган кийимдерди жасалгаларды сатуу
Сапаттуу шпаргалка жасоо бизнеси
Яндекс.Метрика