ДУНГАН ТИЛИ

от2020

Дек 1, 2020

—дунган элинин тили. Син-тибет тилдеринин тобуна кирет. Кээ бир окумуштуулар дунган тилин кытай тили же анын диалекти деп эсептеп жүрүшөт. Д. т. өзүнчө тил экенин сов. окумуштуулар (Е. Д. Поливанов ж. б.) фактылардын негизинде далилдеген. Д. т-нде Кытайдагы ж-а Сов. Союзундагы (Кырг-н, Каз-н, Өзб-н) дунгандар сүйлөйт. СССРде жашаган дунгандардын тили эки диалектиден турат: ганьсу (Фрунзе) ж-а шэньси (Токмок). Ганьсу диалектине ягэ, шэньси диалектине дунмый айтымы (говору) кирет. Дунган адабий тили ганьсу диалектинин негизинде түзүлгөн. Бул диалектиде газета ж-а мектеп үчүн окуу китептери чыгат. Дунган адабий тилинин фонет. составында 9 жөнөкөй, 6 татаал (дифтонг) үндүү ж-а 32 үнсүз тыбыш бар. Д. т-нин сөздүк составында араб-иран, уйгур, кыргыз, татар, казак, өзбек ж-а орус тилдеринен кирген сөздөр кездешет. Улуу Окт. соң. рев-ясынан кийин орус тилинен ж-а орус тили аркылуу интер-нац. терминдер кошулуп, Д. т-нин составын байытты. Д. т-нин жазуусу (СССРде жашагандарынын) 1928-жыл-га чейин араб, 1928—53-ж. латын графикасында болгон. 1953-жылдан орус графикасында.

Ад.:   Драгунов А. А., Драгуно-в а Е. Н., Дунганский язык, Зап. Ин-та востоковедения АН СССР, 1937, т. 6; Поливанов Е. Д., Музыкальное сло-гоударение или «тоны» дунганского языка, в кн.: Вопросы орфографии дунганского языка, Фр., 1937; К а л и м о в А., Дунганский язык, в кн.: Языки народов СССР, т. 5. Л., 1968.

от 2020