— советтик дунгандардын ад-ты. О. азиялык дун-гандардьш Окт. рев-ясына чейин жазмасы болгон эмес. Бирок алардын бай фольклору болгон. Оозеки чыг-ла-рында негизги орун баатырдык баян-дарга таандык. Дунган фольклорунда™: кеңири таралган дагы бир түр —ыр (песня). Дунган фольклору о. эле ар кыл жанрдагы ж-а мүнөздөгү жомокторго да бай, Айбанаттар, акылман адамдар ж. б. ж-дөгү жомокторунда кедейлердин мүдөөсүн көздөгөн идея берилет; жомоктору-нун кыйласы дунган көтөрүлүштөрү жөнүндө Дунган макал-ылакаптарында кылымдардан берки элдик акыл-насаат чагылдырылган. Ушул оозеки чыг-лар Д. адабиятынын жаралышы ж-а өнүгүшү үчүн эстетикалык негиз болгон. 1930-жылдардын башында дунган жазмасынын иштелип чыгышы Д. а-нын пайда болушуна реалдуу шарт түзгөн. 1932-жылдан «Дун хуошир» («Чыгыш учкуну») газетасы чыга баштаган. Ал газетада Я. Шиваза, Ю. Яншансин, Х. Макэ, К. Маев, Ю. Цунваза өңдүү жазуучулардын алгачкы чыг-лары жарыяланган. Д. а-нын пайда болушу ж-а өнүгүшү Я. Шивазанын ысмы м-н тыгыз байланыштуу. 1931-ж. «Леңминщин» («Чолпон») деген туңгуч ырлар жыйнагы жарык көргөн. Андан кийин Я. Шиваза көп сандаган ырлар, поэ-малар, аңгемелер, повесттер жаратты (к. Шиваза Я.). 1932-ж. Я. Шиваза, Х. Макэ, Ю. Яншансин, К. Маев-дер «Эмгек гүлү» аттуу альманах чыгарган. Д. а-нын дагы бир көрүнүктүү өкүлү — Хусе Макэ (1907— 1970). Анын «Гунку хуа» («Эмгек гүлү», 1934), «Туйгы гунку» («Туңгуч эмгек», 1936), «Вэди Жищен» («Эскерүүлөр», 1958) деген ыр жыйнактары бар. 50-жылдары Д. а-нын майданына А. Арбуду, Махмуд Хасанов кошулду. А. Арбудунун (1917-ж. т.) «Аял жүрөгү», «Кыз кыялы» деген повесттери, «Бир таштын тарыхы», «Эне мээрими» сыяктуу аңгемелери бар. М. Хасанов (1932—77) да аңгемелери, повесттери м-н белгилүү. Кийинки жылдары Д. а-нын катары И. Шысыр (1954-ж. т.), Х. Ливаз-хажиева (1952-ж. т.) м-н толукталды. Азыркы учурда Д. а. көп жанрдуу өнүккөн ад-тка айланды. Анын мыкты туундулары (мис, Я. Шивазанын, А. Арбудунун чыг-лары) орус, кыргыз тилдерине которулду. Дунган жазуучулары да өз тилине дүйн. ж-а сов. ад-ттын мыкты үл-гүлөрүн которушту. Дунган ад-т таануусу ж-а сыны (Ф. Макеева, М. Хасанов ж. б.) да телчигип калды.

Ад.:   Васильев Б, А., Октябрь и дунганская литература, Л., 1935; О щ а-кевич Ф., Дунганские поэты, Фр.. 1940; Ощакевич Ф., Б аке р Э., Поэзия дунган, «Народное творчество», М., 1937, Л5 5.

от 2020