ДИСТРИБУЦИЯ

от2020

Дек 1, 2020

 (фр. distribution-бөлүштүрүү) — амер. дескриптивдик лингвистикада белгилүү тил бирдигинин (фонема, морфема, сөз ж. б.) контексттик чөйрөсү, орду, ирети, айкалышы ж-а анын башка бөлүштү-руүлөрдө кездешпеген карама-каршылык касиеттери. Д. төмөнкү түр-лөргө бөлүнөт: 1) «кошумча Д.» тил бирдиктеринин ар түрдүү контексттик чөйрөдө айкалышынын натыйжасында лингв, милдеттери бир болуп, физ. мүнөздөрү б-ча гана өз ара айырмаланып колдонулушун («көз-дөшүүлөрүн») билдирет. Мис, кыргыз тилинде [к] — [ү], [п] — [Ь], -тор, -дор өз ара кошумча бөлүштүрүү катышында турат, анткени бак — баүы (багы), талап-талавы (талабы), топ-топ (-тор), кол-кол (-дор); 2) «даа-налоочу Д.» ар кандай тил бирдиктеринин бир өңчөй чөйрөдө, окшош шартта айырмалык, белгилик (семио-логиялык) милдетти аткарарын түшүндүрөт. Мис, кыргыз тилинде са-ка-сага, дос-тос өз ара маани жагынан айырмаланышына фонемалык карама каршылык себепкер (k~j, g~t); 3) көптүк айкалыштардын арасында белгилүү элементтин өз чөйрөсүндө башка элементке орун бериши. Булардын бирөө оң, экинчиси терс сыпаттуу болот. Мис, кыргыз тилиндеги С 3 фонемасына караганда көбүрөөк айкалышат; 4) эки бирдиктин толук эмес кайчылаштыгы. Мис, чех тилинде L ж-а г фонемала-рынын Д-сы бирде үнсүздөр м-н (vlk — «карышкыр») бирде үндүүлөр м-н (p~3t—«сөөмөй») кайчылашат.

от 2020