ДИРИЖАБЛЬ

от2020

Ноя 30, 2020

(фр. dirigeable-башкарылуучу) — абадан жеңил газ (суутек, телий) толтурулган учуучу баш-карылма аппарат (аэростат). Аэроди-намиканын закондорун пайдаланып абага көтөрүлүү иштери 18-к-га таандык. Аба шары деп аталган аэростат 1783-ж. курулган. Ал улам өркүндөтүп отуруп 19-к-дын 70-жылдарында эркин ж-а байланма аэростаттар чыккан. Д. 1899-ж. Францияда, 1900-ж. Германияда алгачкы жолу учурул-ган. Улам барган сайын Д-дин конструкцияга.! жакшыртылып, көлөмү чоңойтулду (к. Абада калкуу). Д~дин негизги бөлүктөрү: корпус, канат, рулдар ж-а гондола (к. сүрөт). Газ толтурулган корпус баш жагы жумуру, куйрук жагы учтуу, узун, сүйрү формада, канаты бири бирине каршы-терши орнотулган горизонталь ж-а вертикаль абалдагы стабилизатор түрүндө болот. Гондолага (1 же 2) экипаж, жүргүнчүлөр, кыймылдаткыч ж-а жабдуулар жайгаштырылат. Д. жумшак, чала катуу ж-а катуу системалуу болуп айырмаланат. Жумшак ж-а чала катуу систоктотуп туруу ж-а жылдыруу үчүн алкак аркандары; темалуу Д-де кездемеден жасалган корпуска газ толтурулат. Чала катуу системалуунун корпусунун ылдыйкы бөлүгүндө металл каркас орнотулат. Катуу системалуу Д-дин ичине орнотулган металл каркас анын сырткы түрүн өзгөртпөй (кабырылтпай) кармап турат. Мында газ ««вткөрбөгөн материалдан жасалган мешоктордо газ болот. Жумшак системадагы Д-дин көлөмү 1 миңден 7 миң м3 ге, чала катуунуку 8 миңден 35 миң м3 ге ж-а катуунуку 200 миң ж3 ге жетет. Д-дин ылдамд. 100—135 км/с тан ашпайт. Д. баруу кыйын болгон алыскы райондорго кабар жеткирүү ж-а аларды жабдуу, дециздерде кемелерди чалгындоо ж-а узатып баруу, суу астындагы кемелерди изилдөө ж. б. үчүн колдонулган.

Ад.; Резв и н С. В., Свободное воздухоплавание, М., 1951; Анощенко Н. Д., Воздухоплаватели, м., 1960.

от 2020