ДИПЛОМАТИЯ

от2020

Ноя 30, 2020

 — белгилүү бир мамлекеттин тышкы саясатына байланышкан милдеттерин, максатын жүзөгө ашыруу үчүн өкмөт башчысы же атайын органдар жүргүзгөн саясат. Ад-тта Д-ны кээде «тышкы мамилелер жөнүндөгү илим», «сүйлөшүү өнөрү» деп да аныкташат. «Д.» термини Байыркы Грецияда чет өлкөлөргө жиберилүүчү атайын адамдардын өкүлдүгүн көрсөтө турган ишеним грамотасы — «диплома» деген бүктөлмө^дактайдын атынан чыккан. Д. мамлекеттин тышкы мамилелери жагындагы иш-аракетин билдирүүчү сөз катары Батыш Европада 18-к-дын аягында пайда болгон. Дипл. иштерди атайын посолдуктар (элчиликтер), миссиялар же ишке ишенимдүү адамдар жүргүзөт. Алар дипл. закондордун артыкчылыктары-нан пайдаланат. Эл аралык укук дипл. өкүлдөрдүн өздөрү иштеп турган мамлекеттин ички иштерине кий-лигишүүсүнө жол бербейт. Дипл. иштердин негизги түрлөрү: динл. өз ара сүйлөшүү, келишим ж-а договор түзүү, конф-я, конгресс өткөрүү, эл аралык уюмдардын иштерине катышуу. Толук маанидеги Д. мамлекет чыккандан кийин пайда болгон. ‘Д-нын жолдору ж-а иш-аракети дайыма өзгөрүп турган. 15-к-да чет өлкөлөрдө туруктуу өкүлдүктөр пайда болуп, дипл. иммунитет, даражалар (к. Дипломатиялык рангдар) келип чыгат. 17-к-дан тартып эл аралык конф-я, конгресстер чакырыла баштайт. 20-к-да Улуттар Лигасы, Бириккен Улуттар Уюму сыяктуу ири эл аралык уюмдар түзүлгөн. Россияда Улуу Окт. соц. рев-ясы жеңип чыккандан кийин мамлекеттердин ж-а элдердин тең укуктуулу-гун, суверенитетин урматтоо, ар түрдүү социалдык-экон. системадагы мамлекеттер м-н таттуулукта жашоо принциптерин _жарыялаган жаңы соц. Д. пайда болду. Сов.- Д-нын негизги максаты — тынчтыкты сактоо, дүйн. жаңы согушка жол бербөө, соң. өлкөлөрдүн түпкү таламдарын чечкиндүү коргоо, эл аралык аренада, өлкөдө коммунисттик коомду курууга зарыл болгон шарттарды түзүү, элдердин эркиндиги м-н көз карандысыздыгын колдоо, мамлекеттердин чоң-кичинелигин ылгабай, суверенитетин урматтоо. Сов. Д-нын багыттарын, мазмунун ж-а методдорун КПСС ил. негизде иштеп чыккан.

Ад.:   История международных отношений и внешней политики СССР. 1917— 19G7 гг. Сб. документов, т. 1—З, М., 1967; Зорин В. А., Основы дипломатической службы, М., 1964; Блищенко Н. П., Внешние функции социалистического государства, М., 1970.

от 2020