ДИЕТОЛОГИЯ

от2020

Ноя 30, 2020

(диета ж-а …логия), диететика — оорулуу адамды мүнөздөп тамактандыруу ж-дөгү илим. Ал түрдүү ооруларга ылайык тамактануу принциптерин изилдейт. Тамактандыруу гигиенасы дени соо адамдардын тамактанышын негиздей. Мурда ден соолукту сактоо ж-дөгү бардык илим (азыркы гигиена) диететика деп аталган. 20-к-дан тартып ал Д. м-н маанилеш. Д. теориялык жактан диетотерапияны (диета м-н дарылоо), практикада дие-токулинарияны (дарылоо кулинарзя-сы) негиздеген. Оорулуунун тамакта-нышына адам коомунун өсүшүнүн бардык мезгилинде көңүл бурулган. Байыркы грек дарыгери Гиппократ оорунун түрдүү баскычында тамакты сан ж-а сапат жагынан туура пайдаланууну сунуш кылган. Рим дарыгери Асклерид (б. з. ч. 128—56) фармакологиялык дарылоону жактырбай, шакирттери м-н бирдикте ТҮРДҮҮ ооруларды дарылоодо мүнөздүү тамак-ашты колдонуу көрсөтмөлөрүн иштеп чыккан. Оорулуу адамдын тамактанышына рим дарыгери Гален көп көңүл бурган. 18-к-дын аягы, өзгөчө 19-к-дын 2-жарымында Д. өркүндөй. Витаминдин ачылышы (И. И. Лунин, К. Функ), оорулуунун тамагындагы минералдык заттар ж-дө маселелердин чечилиши (Г. Бунге ж. б.) ж-а К. Hop ден, Э. Лейден, К. Клемперер ж. б-дын эмгектери Д-нын илим катары өсүшүн шарттайт. Буга орус илимпоздору: И. М. Сеченое, А. А. Остроумов, А. И. Яроц-кий, И. П. Павлов ж-а И. П. Розен-ковалар да салым кошкон. 20-к-да Москвада А. А. Остроумов атн. оорукананын курорт клиникасы м-н диета станциясында Д. бөлүмдөрү уюшту-рулат. 1922-ж. сов. терапевт М. И. Певзнер 1-жолу оорулардын негизги тобунун диетасын иштеп чыгат. Д-га «ж. илимпоздор: С. М. Рысс, М. М. Губергрец, Л. А. Черкес, Д. Б. Мар-шалкович, О. П. Молчанова ж. б. чоң салым кошту. СССРде Д-нын жетишкендиктерине негизделбеген бир дагы дарылоо мекемеси жок. Дарылоодо Д-нын жетишкендиктерин так ж-а туура колдонуу үчүн, санаторий-лерде, дарылоо мекемелеринде диетолог врач, диета сестралары бар. Д-нын теориялык ж-а практикалык борбору — СССР МИАнын тамактан-дыруу ин-ту. Д. маселелерин гастроэнтерология ин-ттары (Москва, Алматы ж. б.) да изилдейт. Д. б-ча маселелер «Вопросы питания» (1932) ж. б. журналдарда жарыяланат.

Ад.:   Певзнер М. И., Основы лечебного питания, 3 изд., М., 1958; Лечебное питание, под ред. И. С. Савощенко, М., 1971.

от 2020