ДИВАН ЛУГАТ-ИТ-ТҮРК

 («Түрк тилдеринин сөздүгү») — 11-к-да жашаган энциклопедист-түрколог, тил-чи-лексиколог Махмуд Кашгаринин эмгеги. Эмгекте 7500дөй түрк сөзү камтылган; ошол кездеги түрк тилдеринин фонетикалык ж-а граммат., диалектилик өзгөчөлүктөрү, түрк урууларынын тарыхы, жайгашкан аймактары, этнографиясы, оозеки көркөм чыг-ларынан үлгүлөр, тилдеринин классификациясы ж-дө маалыматтар берилип, дүйнөнүн ошол мезгилде түрктөр түзгөн тегерек картасы келтирилген. Анда 290 макал-лакап, 100 чамалуу ыр, ЮОгө жакын шаар, кыштак аттары (Аргу, Баласа-гун, Барсган, Фарабж. б.), астр-ялык, геогр. атоолор (Ертиш, Иле, Жей-хун, Ысык-Көл ж. б.), уруу аттары (аргу, кыркыз, басмыл, чигил, тукси, ягма ж. б.), аларга тиешелүү түшүнүктөр, аныктамалар, ЮОдөй адам аты (Алы-Тегин, Бектур, Буграхан, Иса, Каз ж. б.) саналат. Эмгектин бир нускасы 1914-ж. табылып, ошондон автору М. Кашгари экени аныкталган. Сөздүк £%>1рынча 1914-ж. Стамбулдун эски катеп базарынан Али Эмири сатып алган көчүрмө нуска б-ча гана белгилүү. Аны М. Кашгари өзү жазган түп нускадан 1266-ж. Абу Бакр ал-Дамаски деген көчүргөн экен. Көчүрмө нуска Стамбул ш-нын Фатих китепканасында. Муну К. Рифат иретке келтирип, 1—2-(1915) ж-а 3-томун (1917) Стамбулдан басып чыгарган. Андан Б. Аталай түрк тилине (1939—43),С Муталлибов өзбек тилине (1960—63) которгон. С Му-таллибовдун котормосу (3 том) 1967-ж. Ташкенден басылып чыккап. Изилдөө иштерине караганда, «Д. л.-ит-т.» 1072—1083-жылдар аралыгында Багдад, же Кашгар, же Нишапур, балким, Самарканда жазылып бүтсө керек.

Ад.:   Ж у з е П. К., Диван лугат-ит турк, «Изв. восточного факультета Азерб. гос. ун-та им. В. И. Ленина», т. 1, 1926, т. 2, 1928; Муталли5ов С, XI аер J буюк филологлары ва уларның асарла-ры, к-пте: Махмуд Кошгари, Девону луготит турк, 1-т., Тош., 1960; Кононов А. Н., Махмуд Кашгарский и его Дивани лугатит-турк, «Советская тюркология», 1972, 1; Орузбаева Б. О., Словарь Махмуда Кашгари как источник для изучения лексики киргизского языка в историческом плане, «Советская тюркология» , 1972, Ns 1; Осмоналие-в а Б., Об отражении лексики киргизского языка в словаре Махмуда Кашгари «Дивани лугатит-турк», «Советская тюркология», 1972, К° 1.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *