ДЗЕРЖИНСКИЙ Феликс Эдмундович

[30. 8(11. 9). 1877, Дзержиново име-ниеси, азыркы Минск обл., Столбцы р-ну — 20. 7. 1926, Москва] — сов. мамлекеттик ж-а парт, ишмер, поляк ж-а орус рев-ячыл кыймылына активдүү катышуучу. 1895-ж. Литва с.-д. уюмуна кирип, анын солчул тарабына кошулган. 1897-ж. Каунаста поляк тилинде легалсыз «Ковенский рабочий» газетасын чыгарган. Польша ж-а Латвия социал-демократия-сын уюштуруучулардын ж-а анын жетекчилеринин бири. Польшада ж-а Россияда парт, иштер жүргүзүп, 1905—07-жылдагы рев-яга активдүү катышкан. РСДРПшш 4-(Бириктирүүчү) съездине (1906) делегат, 2-(1-Бүт-күл россиялык) конф-ясына катышуучу. РСДРПнин 5-съездинде (1907) партиянын Борб. Комитетине сырттан шайланган. 1911-ж. РСДРП БКнын чет өлкөдө туруучу мүчөлөрүнүн Парижде өткөн кеңешмесине катышкан. Д. өмүрүнүн 11 жылдан ашуун убакытын түрмөдө, каторгада, айдоодо өткөргөн. Д-ди түрмөдөн 1917-жылдагы Февр. рев-ясы бошоткон. Ал ‘ РСДРП(б)нин 6-съездинде БКга мүчө болуп, 1917-ж. 16 (29)-октябрда РСДРП (б) БКнын кеңейтилген заседаниесин-де куралдуу көтөрүлүшкө жетекчилик кылуу б-ча Аскердик-рев-ячыл парт, борборго, Петроград советинде рев-ячыл аскер комитетинин составына шайланган. Окт. куралдуу көтөрүлүшү^ уюштуруучулардан. Советтердин Бүткүл россиялык 2-съездинин делегаты. Съездде ББАКтын составына ж-а анын Президиумунун мүчөлүгүнө шайланган. Лениндин сунушу б-ча 1917-ж. 7 (20)-декабрда Бүткүл россиялык Атайын комиссиянын (ВЧК) пред-лдигине дайындалган. Ан-тисов. заговорлор м-ы козголоңдордун бетин ачып талкалоодо зор эмгек сиңирген. 1918-ж. Брест тынчтыгы ж-дө-гү маселе б-ча дискуссиянын убагында «солчул коммунисттердин» жаңылыш позициясында турган. Гражд. согуш убагында партиянын Борб. Комитети м-н Совет өкмөтүнүн бир катар жооптуу тапшырмаларын орундаткан. 1920-ж. Түш.-Батыш фронттун оорук начальниги болуп дайындалган. Полынанын Белостоктогу Убактылуу рев-ячыл комитетинин составына кирген. 1921-ж. январдан ББАК-тын балдардын турмушун жакшыртуу б-ча комиссиясына пред-ль болгон. 1921-ж. апрелден жол катнаш эл комиссары, ВЧКнын пред-ли ж-а ички иштер эл комиссары. 1924-ж. фев-ралдан СССР эл чарбасынын Жог. Советине пред-ль ж-а СССР ЭКСтин алдындагы Мамл. бириккен саясий башкарманын (ОГПУ) пред-ли. Партиянын 8, 10—14-съезддерине делегат, 7—14-съезддерде БКга мүчө болуп шайланган. 1920-ж. апрелден РКП (б) БКнын Уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө кандидат. 1924-ж. июндан партиянын Борб. Комитетинин Саясий бюросунун мүчөлүгүнө кандидат. СССР ББАКтыи ж-а БАКтын мүчөсү. Кызыл Туу ордени м-н сыйланган. Сөөгү Москвада Кызыл Аянтка коюлган.

Чыг.:  Избр. произв., 2 изд., т. 1—2, М., 1967.

Ад.:   С о ф и н о в П. Г., Страницы из жизни Ф. Э. Дзержинского, М., 1956; 3 у-бов Н., Ф. Э. Дзержинский. Биография, З изд.. М., 1971.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *