ДЕТЕРМИНИЗМ

от2020

Ноя 30, 2020

(лат. determino -аныктаймын) — материалдык ж-а рухий дүйнөнүн өз ара байланышы, шарттуулуктун объективдүү закон ченеми ж-дөгү филос. окуу. Материа-лист-детерминисттер дүйнөдөгү нерселердин ортосундагы бардык байла-ныштар объективдүү материалдык себептер аркылуу аракетте болушат дешет. Идеалисттер кубулуштардын өз ара байланышынын белгилүү себептер м-н шартталышын таануудан баш тартып, индетерменизмди жаратылышка ж-а коомго жайылтышкан. К. Маркска чейинки бардык материа-листтер мотафиз. көз карашты жактоо м-н мех. себещүүлүктү гана бел-гилешкен. Диалек. материализм мех. Д-дпн кемчилигинин бетин ачып, жаратылыш м-н коомдогу өтө татаал байланыштарды мөх. себеп м-н гана түшүндүрүү мүмкүн эмес ж-а материалдык дүйнөдөгү кубулуштардын байланышы жалпы, көп жактуу ж-а универсал деп белгилейт. Илимдин өнүгүшү ж-а коомдук тажрыйбанын байышы Д. ж-дөгү маркстик-ленин-дик көз караштын тууралыгын далилдеди. Бурж. социологдор болсо тарыхый кубулуштарды механиканын, физиканын, биологиянын ж-а психо-логиянын закондору м-н түшүндүрүп, тарыхый процесстердин шартталган байланыштарын, коомдук кубулуштардын закон ченемин тайышат.

Ад.:   Энгельс Ф., Диалектика природы, Маркс К., Энгельс Ф., Соч., т. 20; Лени н. В. И., Философиялык деп-терлер, Чыг., кырг. 1-бас, 38-г.; Рубинштейн С. Л., Бытие и сознание, М., 1957.

от 2020