ДЕННИС Южин

8 1904—31 1. топту чаап-жыюуда, сактоодо ж-а буулга. чыгышына сов. армиянын ты- 1961) — америкздш ‘ж-а эларалык өзгөчөлөнөт. Өтө терең Д-дер жер кыртышындагы тектоникалык ири ж-а көп сандаган жаракалуу аймактарда, тайыз Д-дер материктердин чет жакалары төмөн чөккөндө же океан деңгээли жогорулаганда пайда болгон. Д. түбүнүн рельефине майда фермалардын көп түрдүүлүгү (кокту-ко-лоттор, дөңдөр ж. б.) мүнөздүү. Д. суусунун туздуулугу ар кандай, агымдары негизинен циклон багытында өөрчүйт. Д-дин орг. дүйнөсү океан-дын ачык бөлүгүнө караганда ар бир Д-де, көбүнчө башка аймактарда кезикпей турган жандыктардын болушу ж-а ар түрдүүлүгү м-н айырмаланып турат. Анткени, буга Д. бассейндери-нин өзгөчөлөнгөндүгү ж-а аны м-н байланыштуу жашоо шарты (темп-ра, туздуулугу, суунун түсү ж. б.), о. эле бул бассейндердин геол. тарыхында болгон айырмалар себеп болот. Ар бир Д-де булуң, бухта, фиорд болот. Д-дер алып турган ордуна жараша төмөнкүчө бөлүнөт: 1) ички Д.— кургак-тыкка терең кирип, океан м-н тар кысык аркылуу байланышканы (Жер Ортолук деңиз, Балтика); 2) четки Д.— бир жак бөлүгү кургактык м-н экинчи жагы ачык океан м-н чектеш-кени (Баренң, Беринг);3) аралдар арасындагы Д.— аралдар м-н кур-чалганы. Кээ бир чоң көлдөр (Каспий, Арал) Д. деп аталса, айрым Д-дер (Гудзон, Мексика, Перс) булуң деп аталат. Айрым учурда «Д.» термини Жер шарындагы океандар деген жалпы мааниде да колдонулат.

Ад.:   Шокальский Ю. М., Океанография, 2 изд., Л., 1959; Ш у л е й-кин В. В., Очерки по физике моря, М., 1962; И с т о ш и н Ю. В., Океанология, Л., 1969; А л е к и н О. А., Химия океана, Л.. 1970.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *