— феод. эзүү-гө, католик чпркөөсүнө, немец үс-төмдүгүнө каршы чех элинин улут-тук^бошт. күрөшү (согушу). Бул кыймылдын чыгышына чех дыйкан-дарынын феод. ж-а диний эзуүдөн тукулжурашы, католик динчил төбөлдөрүнүн паракорлугу, немец үс-төмдүгүнүн күчөшү, шаар кедейле-ринин жакырданышы ж. б. себеп болгон. 1415-ж. Гус Яндын өрттөлүшү гусчулар кыймылынын чыгышына түрткү берип, элдин кыжырдануусун ого бетер күчөткөн. 1419-ж. 30-июлда гусчулардын Прагада немец католик-тери м-н кагылышы Ян Желивский баштаган массалык көтөрүлүшкө айланып, алар шаарды алышкан. Г. р. к. ушундан улам чыккан. 1419-ж. ав-густтан (Вацлав IV өлгөндөн кийин) Чехияны улуттук-бошт. кыймылдын душманы, Германия императору Си-гизмунд I сурай баштаган. Гусчулар ич ара эки топко — ортозаарлар (чашниктер) м-н радикалдарга (та-бориттер) бөлүнгөн. Чашниктерге бай кол өнөрчүлөр, нандар м-н ры-царлардын, дин кызматкерлеринин бир бөлүгү кирген. Алар немец фео-далдарынын үстөмдүгүн жоюуну, чиркөөгө реформа жүргүзүүнү, анын жерин алууну ж-а Чехияда улуттук чиркөөнү түзүүнү көздөгөн. Таборит-терге дыйкандар, шаардык плебстер, дин кызматкерлеринин жардылары, майда дворяндардын бир бөлүгү, кол өнөрчүлөр кирген. Алар чиркөөнү бийликтен, байлыктан ажыратуу, феод. менчикти, артыкчылык укукту жоюу үчүн күрөшкөн. 1420-ж. апрелде папа Мартин Vm-h император Си-гизмунд I Чехияга каршы кресттүү-лөр жортуулун баштап, Праганы курчап алышкан. Бирок Ян Жижка м-н Улуу Прокоп баштаган гусчулар 14-июлда Витково тоосунда баскын-чыларды талкалаган. Айрым жеңиштерге карабай, Чехияда узакка созулган соода иштерин начарлатып, мамлекетти оор шартка дуушар кылган. Гусчулар Сигизмунд I м-н жаратууга аргасыз болушкан. Базель соборундагы келишим натыйжасыз чыгып, чашниктер реакциячыл күчтөргө кошулуп кеткен соң, 1434-ж. 30-майда Липандын жанында Улуу Про-коптун аскерлери жеңилген, бирок табориттер 1437-жылга чейин күрө-шүн токтоткон эмес. Г. р. к. Чехия-нын тарыхындагы маанилүү этап болуу м-н рев-ячыл ж-а улуттук салттын булагы катары чоң роль ойноп келди.

Ад.:   Рубцов Б. Т., Гуситские войны, М. 1955.

от 2020