ГРАВИМЕТРИЯ

от2020

Ноя 29, 2020

(лат. gravis—оор ж-а …метрия)Жердин гравитациялык талаасын мүнөздөн турган чоңдуктарды ченөөчү ж-а аларды Жердин кебетесин (фигурасын) аныктоодо, анын ички ж-а сырткы геол. түзүлүшүн изилдөөдө колдонуучу илимдин бөлүмү. Г-да Жердин гравитация талаасы анын оордук күч талаасы м-н аныкталат. Оордук күчү Жердин суткалык айлануусунан пайда болгон борбордон ченөөчү ж-а анын тартылуу күчтөрүнүн тең аракет этүүсү болуп саналат. Борбордон четтөөчү күч Жердин оордук күчүн азайтат ж-а ал экватордо эң чоң, ал эми уюл-дарда эң аз мааниге ээ. Ошонун натыйжасында ж-а Жердин кысылышы-на байланыштуу оордук күчү уюл-дардан экваторго карай азайып, экватордо уюлдагылардан 0,5% чамасында кем болот. Жер бетинин оордук күчү Жердин кебетесине, өлчөмүнө ж-а анын ичиндеги тыгыздыктын бө-лүнүшүнө байланыштуу. Ошондуктан Жердин гравитациялык талаасын изилдөө анын түзүлүшүн аныктап, кен байлыктарын издеп-чалгындоодо баалуу маалыматтарды берет. Оордук күчүнүн ылдамдануусу маятниктүү приборлордун ж-а гравиметрдин жардамы м-н Жер шарынын эки пунктундагы оордук күчүнүн айырмасы ченелгенден кийин салыштырма метод аркылуу аныкталат. Жер шарындагы Г-лык пункттардын бардыгы Потсдамдагы (ГДР) пункт м-н байланышкан. Мында оордук күчүнүн абс. мааниси (981274 мгл) 20-к-дын башында айлануучу маятниктин жардамы м-н аныкталган. Кайталап нивелирлөө м-н бирге оордук күч ылдамдануусунун өзгөрүүсүн изилдөө жер кыртышындагы геол. процесстерди үйрөнүүгө жардам берет. Г. геодезия, геофизика, геология ж-а астрономия илимдери м-н тыгыз байланышта. Г-ны өнүктүрүүдө А. Клеро (Франция), Ж. Стоке (Англия), М. С. Молоденский (СССР) ж. б. чоң салым кошкон.

Ад,: Шокин П. Ф., Гравиметрия, М., i960; Весе лов К. Е., Сагитов М. У., Гравиметрическая разведка, М., 1968.

от 2020