ГОРМОНДОР

от2020

Ноя 29, 2020

(гр. hormao — кыймылга келтирем, козгойм), и н к р ө т- т е р — эндокриндик же ички секре-циялык бездердин канга бөлүп чыгарган биол. активдүү заттары. Г. терминин англ. физиологдор У. Бейлисс ж-а Э. Старлинг киргизген (1902). Г. кан аркылуу таралып, фер-менттик процесстерди активдештирүү ж-а тормоздоо жолу м-н физиол. ж-а биохим. реакцияны өзгөртүп, органдардын иштешине таасир тийгизет. Сүт эмүүчүлөр м-н адамдын эндокрин бездери аркылуу бөлүнгөн ЗОдан ашык Г. белгилүү. Өзү пайда болгон органдарга таасир тийгизбейт. Г. тез бузулгандыктан канда жетиштүү санда болуш үчүн алар дайыма иштелип ж-а бөлүнүп турушу керек. Г-дун негизги милдети—ар бир мүчөнү, системаны ж-а бүтүндөй организмди гормондук башкаруу. Хим. жаратылыш б-ча стероиддик (бөйрөк үстүндөгү бездин кыртышынын, урук бездеринин), белоктук (инсулин ж. б.), полипептиддик (адренокорти-котроптуу гормон, окситоцин, вазо-прессин, глюкагон ж. б.), аминокис-лоталар иштеп чыгарган (тироксин, трийодтиронин, адреналин, норадре-налин) Г. деп бөлүнөт. Өсүмдүктөрдө Г. деп аталуучу биол. активдүү бирикмелер (ауксин, гиббереллиндер, кининдер) бар. Омурткалуу жаныбарлардын тканында гормоноиддер деген активдүү бирикмелер (гистамин, се-ротонин ж. б.) пайда болот.

от 2020