ГИПЕРҮН

от2020

Ноя 28, 2020

(гипер… ж-а ун) — терме-лүү жыштыгы 109—1013 гц серпилгич толкундар. Г-дүн табияты улътраун м-н бирдей, бирок Г-дүн жыштыгы ультраүндүкүнөн өтө көп болгондуктан ал чөйрөнүн квазибөлүкчөлөрү— электрон, фонон ж. б. м-н өз ара КУЛТҮҮ аракеттенишет. Бөлмө темп-расында ж-а нормалдуу атм-ра басы-мында абадагы 109 гц жыштыктагы толкунга 3,4-10~5 см толкун узундугу дал келип, бул аралык молекуланын абадагы эркин өтүү жол узундугуна чамалаш. Толкун узундугу молекула-лардын газдагы эркин өтүүчү жолунан (же суюк ж-а катуу заттардын атом аралыгынан) алда канча узун болгон шартта гана серпилгич толкундар серпилгич чөйрөдө тарайт. Ошондуктан нормалдуу атм-ра басы-мында Г. абада ж-а газда таралбайт. Төмөнкү темп-радагы монокристалл-дык катуу заттарда Г. жакшы тарайт. Г-дү пайда кылуу ж-а кабыл алуунун азыркы күндөгү методдору пъезо-электр ж-а магнитострикция кубулуштарына негизделген. Г-дүн касиеттерин окуп үйрөнүү илимде заттардын абалдарын, айрыкча катуу заттардын касиеттерин изилдөөдө мааниси зор.

от 2020