(гидро… ж-а геология) — жер астындагы суулардын составын ж-а касиетин, пайда болушун, кыймылын ж-а жайгашуу закон 1енемин, о. эле тоо тектери м-н өз ара аракетин изилдөөчү илим. Г. Жер ж-дөгү гидрология, геология (анын ичинен инженердик геология), метеорология, геохимия, геофизика ж. б. 1лимдер м-н тыгыз байланышта, математика, химия, физика маалыматтарына таянат ж-а алардын изилдөө методдорун кеңири колдонот. Г. комплекстүү илим болуп, төмөнкү гармактарга бөлүнөт. Жалпы Г. кер астындагы суунун пайда болу-пун, физ. ж-а хим. касиетин, тоо текири м-н өз ара аракетин изилдейт. Кер астындагы суунун ди-гамикасы табигый ж-а жасалма факторлордун таасиринен болгон жер атындагы суунун кыймылын изилдейт; суунун запасын ж-а суу чыга->ьш жаткан бургулоо көзөнөктөрдүн скважиналардын) өндүрүмдүүлүгүн -ныктоо методдорун иштеп чыгат. Кер астындагы суунун р е-кими ж-а балансы ж-дөгү i к у у ар түрдүү табигый факторлор-гун (жер үстүндөгү суу режиминин аасири, жаан-чачын ж-а анын кыр-ъппка сарыгышы, буулануу, аба ж-а ;ыртыштын нымдуулугу, темп-расы) аасиринен жер астындагы суудагы згөрүүлөрдү текшерет. Гидрогео-: и м и я жер астындагы суунун хим. оставынын калыптанышын ж-а анда-ы хим. элементтердин миграңиясы-ын закон ченемин изилдейт. М и н е-алдуу, ө. жайлык ж-а а р а-1ан суулары ж-дөгү илим глиералдуу суунун пайда болушун 5-а хим. составын, генет. типтерге бө-гүнүшүн, кендерин ж-а ресурсун :зплдеп, анын практикада колдонуш роблемаларын (негизинен дарыла-уу үчүн) чечет. Составында ар түрүү элементтер (иод, бром, бор, строн-ип, литий, радий ж. б.) көп өлчөмдө о.тгон суу ө. жайлык деп аталып, талтай элементтерди бөлүп алуу түн изилдөнет. Издөө ж-а чалгындоо :еык сууну үй жылытуу ж. б. мак-згтар үчүн жүргүзүлөт. М е л и о р а-■ я л ы к Г. суу байлыктарын айыл -да туура пайдалануу, сугат ж-а тргатылуучу жерлердин гидрогеол. :арттарын жакшыртуу методдорун илеп чыгат. Кен байлыктарын Г-сы кендерди казып алуу ма-?лелерин чечүү үчүн жер астындагы |-уну толук изилдейт. Региондун Г. жер астындагы суунун геол. структура м-н байланышта ар түрдүү табигый шарттарда таралыш закон ченемин изилдейт. Г. геол. илими м-н бирге байыркы замандан бери өнүгүп келген. Жер астындагы сууну пайдалануу ж-а кудук м-н казып алуу, кяриздер куруу ишин байыркы гректер, Кавказ ж-а О. Азия элдери колдонгон. Жер астындагы суулардын айрымдары дартка шыба болорун алъ-Фараби м-н ибн-Сина белгилеген. Г. илиминин калыптанышы М. В. Ломоносов, В. М. Севергин, С. И. Никитин, И. В. Мушкетов ж-а чет элдик Э. Зюсс, А. Н. Лейн, Х. Хёфер ж. б. илимпоздордун ысымдары м-н байланыштуу. Кырг-нда Г. илиминин өнүгүшүнө салым кошкон илимпоздор: П. Г. Григорен-ко, И. А. Талипов ж. б.

Aд.: Л ан г е О. К., Гидрогеология, М., 1969; Овчинников А. М., Общая гидрогеология, 2 изд., М., 1954.

от 2020