— суутектин элементтер Же бирикмелер м-н кошулушу ж-а алардан ажыроо реакциялары. Г. ж. д. негизинен катализатордун катышуусу м-н жүрөт. Бирдей катализаторду колдонгон учурда Г. төмөнкү темп-рада, ал эми Д. жог. темп-рада жүрөт. Басым жогорулаган сайын Г. ылдамдан, Д. басаңдайт. Г. ж. д. убагында катализатор катары металлдар (Fe, Ni, Co, Pt ж. б.), кычкылдар (СоО, Сг20з, Мо02, Pt02 ж. б.), сульфиддер (WS2, MoS2) колдонулат. Г. реакциясы үч топко бөлүнөт: 1) суутекти кошуп алуу м-н бирге калыбына келүү; 2) суутектин элементтер же каныкпа-ган бирикмелер м-н кошулушу; 3) мо-лекуланын түзүлүшүн өзгөртүү м-н суутектин кошулушу. Г. ж. д.— орг. химияда кеңири таралган реакция. Г. көп атомдуу спирттерди, гликолду, аммиакты, метил спиртин синтездөөдө, өсүмдүк майын катуу майга (мар-гаринге) айландырууда, таш көмүр ж-а нефть продуктуларын кайра иштетүүдө кеңири колдонулат. Бирин- чилик, экинчилик спирттерди Д. тиешелүү альдегиддерди ж-а кетондорду же рөакциянын шартына жараша эфирлерде пайда кылат. Д. полимер-лерди, каныкпаган углеводороддорду, каучукту ж-а чайырларды синтездөө, бутадиенди ж-а изопренди ж. б. алууда кеңири пайдаланылат.

Ад.:   Ю к е л ь с о н И. И., Технология эсновного органического синтеза, М., 1968; Р и д и л Э., Развитие представлений в области катализа, пер. с англ., М., 1971, гл. 6 и 7.

от 2020