— шакегинде көмүртектин атомдорунан башка N, О, S, Р ж. б. элементтерди кармап турган орг. бирикмелер. Г. б. составына ж-а молекулаларынын түзүлүшүнө карата системалаштырылат. Беш мүчөлүү Г. б-гө фуран (1), тио-фен (2), пиррол (3) ж. б. кирет. Бензолдун ядросу м-н конденсация-ланган Г. б. да чоң мааниге ээ. Алар: бензофуран (кумарон 8), бензпиррол (индол 9), бензтиофен (тионафтен 10). бензтиазол (11) ж. б. Алты мүчөлүү 1 жө 2 гетероатому бар бирикмелер: пиридин (12), ок-сазин (13), бензолдун ядросу м-н байланышкан Г. б. хинолин (14), изо-хинолин (15), акридин (16) ж. б. Никотин, анабазин, атропин сыяктуу көп алкалоиддердин молекулалары негизинен пиридин же пицеридиндин ядролорунан турат. Составында азот же кычкылтеги бар Г. б. алкалоиддер-де, вжтаминдөрде, пигмөнттерде ж. б. жаратылыш заттарында көп таралып, биол. процөсстө маанилүү касиетке ээ. Г. б. таш көмүр чайырынан ж-а синтез жолу м-н алынат. Г. б. ө. ж-да дары-дармек, чайырларды синтездөө-дө ж. б. кеңири колдонулат.

от 2020