ГЕРОНТОЛОГИЯ

от2020

Ноя 28, 2020

(гр. geron —карыя Ж-а …логия) — мед.-биол. илиминин тирүү организмдин, анын ичинде адамдын картаюу процессин изилдөөчү бөлүгү. Анын гериатрия (кары организмдө оорулардын өзгөчөлүгү) , герогигиена (кары организм гагиеяасы) ж-а геронтопсихоло-гия деген бөлүктөрү бар. Адам жашынын узактыгынын өзгөрүшүн изилдөөнүн зарылдыгынан улам Г. илими пайда болгон. Мис, Европада орт. жаш 1890-ж. 38,7, 1970-ж. 70ке жакыя болсо, СССРде 1917—70-ж. 32-ден 71 жашка жеткен. Адамдын узак жашашы жугуштуу оорулардан болуучу өлүмдүн ж-а балдардын өлү-мүнүн азайышына байланыштуу. 20-к-дын башынан тартып карылыктын себептери ж-дөгү теориялар пайда болгон. И. И. Мечников картаюу организмдин бактерия алмашуунун продуктулары (заара к-тасы) м-н ууланышынан пайда болот деген теорияны (1908) жазган. Чех биологу В. Ружичка картаюу протоплазма-нын конденсация процессинен деп божомолдогон. Сов. илимпоздор В. В. Алпатов ж-а О. К. Настюкова кар-таюуну организмдеги ферменттердин активдүүлүгүнүн азайышынан деп эсептешкен^ Г. молекула ж-а таандардан баштап, бүткүл организмге» чейин кар-таюунун себептерин ж-а пайда болуу жолун изилдейт. Г-нын өсүшү З негизги багытта: эксперименттик, клиникалык ж-а социалдык багытта жүргүзүлөт. Ал өзүнүн изилдөөлө-рүндө клиникалык, биологиялык, био-химиялык, биофизикалык, физиол. ж. б. көптөгөн методдорду колдонот. Россияда Г. илими 19-к-дын аягында өнүгө баштаган. А. А. Богомолецтин демилгеси м-н дүйнөдө 1-жолу Киевде карылык ж-а анын алдын алуу проблемалары ж-дө конф-я (1938) өткөрүлгөн. СССРде Г. б-ча уюштуруу, изилдөө иштерин жүргүзүүчү СССР МИАныв Геронтология ин-ту (1958) уюшулган. СССРде Бүткүл союздук ге-риатрлар ж-а геронтологдор коому (1963) уюшулган, ал 1966-ж. Эл аралык геронтологдор ассоциациясына кирген. Г-нын проблемалары Европа ж-а АКШда чыгуучу 20дан ашык журналдарда, СССРдеги жылына бир чыгуучу «Геронтология и гериатрия» сыяктуу мед. журналдарда жарыяланып турат.

Ад.:   Давыдовский И. В., Геронтология, М., 1966; Основы геронтологии, М., 1969 (библ.).

от 2020