— Европадагы мамлекет. Батышынан Нидерланд, Бельгия, Люксембург, Франция, түштүгү-нөн Швейцария, Австрия, ал эми чыгышынан ЧССР, ГДР, түндүгүнөн Дания мамлекеттери ж-а Балтика, Түн. деңиз-дери м-н чекте-шет. Аянты 248 миң км2. Калкы 59,7 млн (1975). Борбору — Бонн. Админ. жактан өлкө 10 ландтагга (жерге, аймакка) бөлүнөт. Мамлекеттик түзүлүшү. ГФР — 10 ландтагдан куралган, федерация. Ар бир ландтагдын өз конституциясы (парламента)’ ж-а өкмөтү бар. Мамлекет башчысы — президент. Өкмөт башчысы — бундестаг шайлоочу федералдык канцлер. Жог. закон чыгаруу органы — парламент. Ал 4 жылга шайлануучу бундестагдан (депутаттар палатасы) ж-а ландтаг өкмөттөрүнүн мүчөлөрүнөн дайындалуучу бундесраттан (жер палатасы) турат. Сот системасына Жог. сот, федерация соту, федерациялык сот палатасы ж. б. кирет. Мамл. гербин ж-а мамл. желегин К. Мамлекеттик герб ж-а мамлекеттик желек макалаларынын таблица-сынан. Табияты. Өлкөнүн түндүгү Орто Европа туздугундө. Түштүгүрөөк жагында дөңсөөлөр ж-а анчалык бийик эмес (600—1400 м) тоолор (Рейн сла-нецтүү тоолору, Хунсрюк, Таунус, Вестервальд, Шварцвальд, Бавария токою, Гарц ж. б.) бар; алардын арасында тектирлүү платолор ж-а түз-дүктөр (Шваб Альбы, Франкон Альбы, Бавария платосу ж. б.) ж-а тектоникалык ийилүүлөр пайда кылган ой-дуңдар (Жог. Рейн ойдуңу ж. б.) кездешет. Түштүгүндө Альп тоолорунун бир тармагы (бийикт. 2963 м ге чейин; Цугшпитце чокусу ГФР аймагындагы эң бийик жер), чыгышында Чех массивинин сырткы жактары ж-а анын тармактары жатат. Климаты жалпысынан мелүүн, түндүгүндө деңиздин, башка жактарын-да акырындап континенттик климат-ка өтөт. Январдын орт. темп-расы 0°Сге жакын, июлдуку 17°Сден 19°Сге чейин. Жылдык жаан-чачыны 600— 800 мм, тоолордо 1000—1500 мм (кээде мындан да ашат). Тоолордо кар бир нече ай бою жатат, ал эми түз жеринде кар дайыма жатпайт, эрип кетет. Дарыялары көп, сууга бай. Ирилери: Рейн, Эльба (төмөнкү агымы), Дунай (жог. агымы), Безер. Алардын көпчүлүгү Түн. деңизге куят. Дарыялардын бир тобу кеме ягүрүүчү каналдар м-н туташкан. Ири көлдө-рү — Боден, Хим ж. б. Жери көбүнчө күрөң-токой ж-а чирик-карбонат топурактуу, ал эми түндүгүндө көбүнчө күлдүү. Аймагынын 28% токой; түз-дүктөрүнө жазы жалбырактуулар (эмен, бук, граб), тоолоруна ийне, жазы жалбырактуулар, түндүгүнө торфяниктер м-н верещатниктер мүнөздүү. ГФР жапайы жаныбарларга өтө жарды. Зубр, күрөң аюу, сүлөөсүн, карышкыр сыяктуу сүт эмүүчүлөр кырылып бүткөн. Кээ бир жерлерде гана ача туяктуулар (бугу, элик, тоо эчки, лань, доңуз) кездешет. Өлкөнүн аймагында таш көмүр ж-а күрөң көмүр, нефть, газ, таш туз, калий туз, темир ж-а полиметалл кендери бар. Калкы. ГФРдин калкынын 99% немең, бир аз даниялык м-н голландия-лыктар да бар. Өлкөдө 3,5 млн чет өлкөлүк бар, алардын көбү — жалданма жумушчулар. Калк эң жыш орношкон жерлери — Рейн, Майн, Нек-кар д-ларынын алаптары ж-а Саар областы. Калктын 3Д бөлүгү шаарда. Динге ишенүүчүлөрдүн 48% евангелие, 46% кө жакыны — католик. Ири шаарлары (калкы 500 миңден ашкан) Гамбург, Мюнхен, Кельн, Эссен, Дюссельдорф, Франкфурт-на-Майне, Дортмунд, Штутгарт, Бремен, Ганновер, Дуйсбург, Нюрнберг. Эмгекке жарамдуу калктын саны 25,5 млн, анын 50% ө. ж-да, 7,5% айыл ж-а токой чарбасында, 17,3% транспорт м-н соодада иштейт. Тарыхый очерки. ГФР 1949-ж. сентябрда АКШ, Улуу Британия ж-а Франциянын Германиядагы оккупациялык зоналарынан түзүлгөн. Батыштагы державалар Германияны демокр. ж-а тынчтык негизде кайра куруу ж-дөгү Потсдам келишим-дерин (к. Потсдам конференциясы, 1945) бузуп, Германияны бөлүү саясатын жүргүзүп, ГФРди түзүү м-н герм. монополия-лардьш бийлигин чыңдоого мүмкүндүк берди. 1949—69-ж. монополисттик капиталдын партиялары (ХДС) ХССтин блогу башкарган ГФРдин өкмөтү 2-дүйн. согуштан (1939—45) кийин Европада болгон саясий өзгөрүүлөр м-н эсептешкиеи келбей, реалдуу абалды кайра карап чыгууга багытталган саясатты (коңшу өлкөлөргө терр-ялык доо коюу, гДРди көз карандысыз ж-а суверендүү мамлекет катарында тааныбоо ж. б.) жүргүзүп келди. К. Аде-науэрдин өкмөтү (1949—63) өлкөдө согуштук ө. ж. потенциаяын күчөткөн. 50-жылдарда ГФР НАТОнун агрессивдүү блогуна кирген. ГФР о. эле батыш дер-жавалардын саясий ж-а экон. тооторунун, анын ичинде «Жалпы рыноктун» составына кирген. Өлкөнүн ичинде ашынган оңчул күчтөргө жол берүү м-н бирге демокр. эркиндиктерди чектей баштаган. 1969-ж. ГФРде бийлик алмашты. Өлкөнүн жетекчилигине ГСДП-ЭДП коалициясы келди. ГФРдин саясий багытында өзгөрүүлөр болду. В. Брандт —В. Шеелдин өкмөтү (1969—74) Европадагы кырдаалга реалисттерче мамиле кыла баштады. Жаңы өкмөт эл аралык абалдын оорчулутун жеңилдетүүгө ж-а «кансыз согушту» токтотууга багытталган бир катар чараларды көрдү. Соң. өлкөлөр м-н мамилелерди нормалдаштырууга багытталган кадамдар өзгөчө мааниге ээ болду. СССР (1970), Польша (1970), ГДР (1972), Че-хосл-я (1973) м-н договорлор түзүлдү. СССР м-н ГФРдин мамл. ишмерлеринин визиттери өз ара мамилелерди жөнгө салууда маанилүү роль ойноп, аны андан ары улантуу үчүн жаңы перспектива ачты. 1974-ж. майда Брандттын өкмөтү отставкага чыкты. Социал-демократ Г. Шмивт башчылык кылган жаңы кабинет акыркы жылдардагы саясий багытты уланта тургандыгын ырастады. Саясий партиялары жана профсо-юздары. Германия социал-де-мократиялык партиясы (ГСДП), 1946-ж. Батыш Германиянын саясий партиясы катарында түзүлгөн. Эркин демократиялык партия (ЭДП), 1948-ж. түзүлгөн, ал орто ж-а майда ишкана ээлеринин, кол өнөрчүлөрдүн ж-а дыйкандардын бир бөлүгүнүн мүдөөсүн көздөйт. Х р и с-т и а н д ы к-д емократиялык союз (ХДС), 1950-ж. негизделген. Батыш герм. монополисттик буржуазиянын негизги партиясы. Христиан-дык-социалдык союз (ХСС), 1945-ж. негизделген. ХДС, ХСС бло-гунда ХСС эң оңчул позицияда турат. Улуттук демократиялык партия (УДП), 1964-ж. негизделген. Неонаңисттик мүнөздөгү партия. Германия коммунисттик партиясы (ГКП), 1918-ж. негизделген. 1945-жылдан ачык иштей баштаган. 1948 ж-а 1956-ж. тыюу салынган. Герман коммунисттик партиясы (ГКП), 1968-ж. сентябрда түзүлгөн. Немең жаштарынын федералдык чөйрөсү, 1969-ж. негизделген. Жаштардын 16 уюмун бириктирип турат. СССР— ГФР коомдорунун федерациясы (1975-ж. апрелге чейин — СССР м-н ГФР ортосундагы мамилелерди өнүктүрүү б-ч а көмөктө ш ү ү коому). Пред-ли Г. Кох. ГФРде ондогон ре-ваншисттик уюмдар бар. Немец-профсоюздарынын бирикмеси, 1949-ж. октябрда түзүлгөн. Экономикасы. ГфР — жог. даражада өнүккөн индустр. мамлекет. Ө. ж. продуктуларын чыгаруу ж-а экспорт б-ча капит. дүйнөдө АКШдан, Япо-ниядан кийинки 3-орунду ээлейт; кредит берүүчү ж-а алтын валюта сактоочу 2-өлкө. Улуттук кирешенин жарымынан көбүн ө. ж. берет. Эко-номикасында монополиялар (Тиссен, Крупп, Маннесман, Байер, Флик ж. б. конңерндери) үстөмдүк кылат. Ө. ж. монополиялары жеке менчик банктар (Дойчебанк, Дрезден банкы, Коммерция банкы) м-н бирге бир нече ири финансы топторун түзөт. Мамл. монополия капиталына негизги байланыш жолдору, күрөң көмүрдү казып алуу, алюминий чыгаруунун 75% тейи, темир рудасын казып алуунун 50% инен көбү, коргошун м-н цинк метал-лын, электр энергиясын ж-а автомобиль чыгаруунун 40—50% таандык. Өлкөдө нефть ө. ж. негизги ролду ойнойт. Нефтинин көбү чет мамлекеттерден алынат (92 млн т, 1969). Өзүндөгү нефть кендери өлкөнүн түн. жагында, алардан нефть алуу 7,1 млн т га жеткирилген (1972). Табигый газды алуу 12 млр м3 ден ашат. 1950—60-жылдары Роттердам — Кёльн, Вильгельмасхафен — Кёльн, Марсель — Карлсруэ — Инголыптадт нефть жүргүчтөрү ж-а Генуя м-н Триестен Инголыптадтка нефть жүргүчтөрү курулду. Нефть иштетүү з-ддору (жалпы кубаты 160 млн т, 1972) бар. Алар негизинен чет мамлекеттер (амер., англ.) капиталынын контролдоосунда. Таш көмүр негизинен Рур, Саар, Ахен бассейндеринен казылат (102,5 млн т, 1972), күрөң көмүр Төмөнкү бассейнде (110,4 млн т 1972). Кокс алуу 34 млн т га жеткирилген. ГЭСтин көбү Альпы жактагы сууларда ж-а Шварцвальдда курулган. Электр энергиясын өндүрүү 238 млрд квт-с, анын 90%ин көмүр м-н иштөөчү ГЭС, 1,5 млн кет тан көбүн атом реакторлору м-н АЭС берет. 1974-жылдын башталышында жалпы кубаты 2,4 млн кет 10 АЭС иштеп турган. Кен байлыктарынан (1972) темир рудасы (6,4 млн т га жакын), коргошун (3,0 млн т), цинк (142 миң т), калий тузу (2,5 млн т) казып алынат. 1973-ж. 36,8 млн т чоюн, 49,5 млн т болот эритилген. Алардын 75% Рейн — Вестфаль р-нуна (борбору — Дуйсбург, Дортмунд, Рейнхаузен ж. б.), калганы Саар обл-на ж-а Зальцгиттер, Бремен р-ндоруна топтолгон. Ө. ж-нын маанилүү тармактары — машина куруу, электротех. ж-а хим. ө. ж. Машина куруу ө. ж. продукциясынын ‘/з бөлүгүн берет. Автомобиль жасоо з-ддору Вольфсбург, Штутгарт, Рюссельсхейм ж-а Кёльнде. 1973-ж. өлкөдө 3,9 млн автомобиль (анын ичинен 3,6 млн жүк ташуучу машина м-н автобустар) чыгарылган. Электротех. продукцияларын экспорттоо б-ча ГФР капит. дүйнөдө 1-орунда. Алар Нюрнберг р-нунда, Штутгарт, Мангейм, Кёльн, Мюнхен ж-а Гамбургда чыгарылат. Станокторду жасоо б-ча ГФР дүйнөдө 2-орунду ээлейт. Оор машина ж-а станок куруу өндүрүштөрү Дуйсбург, Эссен, Кёльн ж-а Аугсбург-да. Деңиз кемесин чыгаруу б-ча капит. дүйнөдө 3-орунда, кеме Гамбург, Киль, Бремен ж-а Эмденде жасалат. Авиация-ракета ө. ж. Мюнхен м-н Бременге топтолгон. Оптика-мех. ө. ж-нын теңинен көбү түш. р-ндордо. Хим. ө. ж. б-ча ГФР капит. Дүйнөдө алдыңкы орунда. Күкүрт к-тасын дык кармоо да өнүккөн (1973-ж. 15 ай. Аскерге чакыруу жашы—18. Ку-(4,1 млн т, 1973-ж. б-ча), калий (2,5 475 миң т), ралдуу күчтөрүнүн жалпы саны 467 миң млн т) ж-а ячпт жрп ген™™-™™,™ .т, адамга жакын (1973). Кургактагы аскерий т) ж а азот жер семирткичиң Жол катнашуу тармактары өлкөдө лери (327 миң адамга жакын) армиялык (1,4 млн т) Леверкузен, лехст ж-а абдан жыш Ички жүк TamwirvH Ү4 корпустан (бардыгы 12 дивизия, баш-Людвигсхафендеги ири комбинаттар /5% т ж тоанспопптя ?1 so/ ‘L„ «арылбас «Онест Жон» ракеталарынын 11 чыгат>ат Синтет 6vjra м-н плагтмяггя л ж. транспортуна Zl,8y0 авто- дивизиону, башкарылма «Сержант» ра-чьпараi. ьинтет. оула м н пластмасса мобиль, 25,4% суу, 7,8% түтүк өт- квталарынын 4 дивизиону) турат. ААК-өндүрүү чоң мааниде, алардын 80% көргүчтөрүнө (1970) туура көлрт Т да <105 минге жакын адам) 450дөн ашык нефть м-н газдан чыгарылат, иштет. ж vi 39 4 мин м W sum 1/»ий» согуш самолёту 72 «Першинг» башкары-fvir™ ттппиякип пКапйттчг r>™„r,s,r уч даньш /з ОӨ- луучу ракета, 402 башкарылуучу «Найк иула дормаген, иоерорух, готвеил ЛүГү электрлештирилген (1973). Авто- Геркулес» ж-а «Хок» ракеталары бар. ж-а Бупперталда, синтет. каучук мобиль жолдорунун уз. 166,7 мин км АДкДа <36 ми«гө жакын адам) 152 со-Марлда, пластмасса м-н жасалма ча- Автопапкынлагы автомобиль м тт гуш кемеси> анын ичинде 6 суу алдында йьтп Мяшг ж я RppppTmnrTrn ттастпттр лвтопаркындагы автомобилдер м-н сүзүүчү дизелдик кеме, 11 өскадрильялык иыр марл ж-а весселингде даярда- автобустардын саны 20 072 миң, анын миноносец ж. б., о эле 75 согуштук салат. Кийинки кезде (1973) Эльбанын ичинен 15 704 миңи жеңил автомобиль молёту бар. төмөнкү жагында (Штаде,* Брунсбют- (1973). Өлкөдөгү нефтинин 80% тү- Саламаттык сактоосу. 1972-ж. ар мин тельског ш-ларында), Нейштадт TVK м.н ташылат (1973-ж 91 0 мтт аДамга төрөлгөндөр 11,3, өлгөндөр 11,8, ___,_.„ л; Ж ™, «,отт „„„ i „«1 (ia/o-ж. ai,U МЛН балдардын өлүмү ар миң тирүү төрөлгөн р-нунда (Бавария) хим. жаңы ири г)) анын уз. 2,08 миң км. 1973-ж. өл- балага 22,8 ди түзгөн. Орт. жаш эркек-комплекс курулган. Курулуш мате- көдө 2055 деңиз кемеси, анын ичи- терде —67,6, аялдарда — 73,6. Өлүмдүн риалдарын (негизинен цемент), боек нөн ш таНкер болгон. Ички суу жол- р^Л^-ж Жб?з™ң 1$£3£уЛЭТ5 ж-а дары дармек чыгаруу да өнүк- ДОрунун уз. 4393 км ге жеткен. Кеме адамга 11,2 койка) 3587 ооруканада 1136 кен. негизги суу жолдору: Киль мия вРач <592 адамга 1 врач), 31 миңден Кездеме токуу ө ж. хим (85% жа- каналы, Рейн ж-а анын каналдашты- ас?цыикал^к Гмш^аТдыруу^си^емасы^а салма, 157о синтет.) ж-а табигый (кө- рылган куималары — Майн, Неккар, тартылган. бүнчө имяорттон келген —жүн, ке- Мозель, Рур дарыялары — Безер, Эл агартуусу. Азыркы окуу системасы без) булалар м-н иштейт. Алар не- Эме, Төмөнкү Эльба, Дунай. Ири ка- 5о-жылдардын башында киргизилген, гизинен Рейн-Вестфаль, Ваден-Вюр- налдары: Ортоңку Герман, Р*ейн_ *Х^*&£Г™£^5.*£Г%% темоерг, Ьавария р-ндорунда. Өлкөдө Херне, Дортмунд — Эме, ал эми Люд- 6 жаштан башталат. Башталгыч мектеп-жыгач иштетүү, айнек, керамика, вигс каналы кайра курулууда Ири теР 4 жылдык. Аны бүтүргөндөр жалпы бут кийим, тамак-аш чыгаруу ө. ж. порттору Гамбург Бремен, Эмдеп, ^^н^ПекТептин^з ^барГи7*! да чоң мааниге ээ. Любек, Дуйсбург. Нефть жүргүчтөрү: гизги мектеп (9 жыл), реалдуу А. чарбасы жог. даражада интен- Вильгельмсхафен — Кёльн, Виль- м,5кте^ 0(1° жыл) ж«а гимназия сивдештирилген. Ал улуттук жалпы гельмсхафен — Төмөнкү Рейн, Кёльн <™ ^й^ме^т^те’нТк’уйт. Реаад^ кирешенин 4%ин берет. Майда жеке — Франкфурт-на-Маине, Роттердам мектеп майда кызматкерлерди даярдайт чарбасы азайып, бай дыйкандар м-н (Нидерланд) — Кёльн, Марсель — ж-а атайын орто окуу жайына өтүүгө капиталисттердин ирт чаралары Страсбург (Франция) — Карлсруэ- ^g^g^i^S?^ £$££ көбөйүүдө. 1949—68-жылдарда дый- Инголыптадт, Генуя (Италия) — жог. окуу жайына экзаменсиз өтүүгө кандардын майда (ар биринде 0,5- Ульм- Ингольштадт. Гражд. авиа- ^Р «J* e\el^Jv ^бТоТуу^ёө-10 га жер бар) чарбасы 1555,3 миң- пия мамл. компаниянын («Люфтган- н|?ү т3_3 жыл. Ири ун-гтери: Бшн.Гам-ден 929,5 миңге азайган, ал эми жер за») монополиясына карайт. 1973- бург, Кёльн, ж. б. ГФРде 5 иа, 170 тен ээлөөдөгү алардын үлүшү 40% тен жылдын аягында өлкөдө 5054 гражд. ашык ил. из. ин-т, 200 гө жакын ил. 25%ке кыскарган. Ири жер ээлөөлөр самолет ж-а 196 вертолёт болгон. Не- ТвЛШ’M^.^^^ci^m^^t негизинен өлкөнүн түндүгүндө. ГФР гизги аэропорттору — Франкфурт-на- гы мамл. китепкана, Гамбург ун-тинин өзүнүн тамак-аш продуктулаога бол- Майне, Кёльн — Бонн. Экспортко мам- китепканасы. ГФРде 80 ден ашык түрдүү гон муктаждыгын ^80%ке гана лекет тарабынан чоң көмө/көрсөтү- Та^^дио $S?^3&5SSfe камсыз кыла алат. Жер семирткич- лөт— Машина куруудагы даяр буюм- ГФРде күндөлүк, жекшембилик 151, апта-терди колдонуу ж-а механикаланышы ДаР< химикаттар, металл, таш көмүр, льш 8 газета ж. б. басылмалар чыккан. б-чТгФР^т. дуйнедГ^вды кокс экспорттун 80%тейин түз1т.’ «ЩКйй.ЙЙМ? ЖГүГ/өИ орунда турат (1972—73-а. ч. жылында Экспорттун көлөмү б-ча АКШдан ки- дөйт. Көп газета, журналдар реваншист-1,4 млн-го жакын трактор, 100 мин- йинки 2-орунда. Сырттан нефть, ру- тик, антикоммунисттик ж-а антвдемокр. ден ашык комбайн иштеген). Жери- Д», карагай, пахта, тамак-аш алынат. ^SK^™^?» «£Г!Ж нин 57% а. ч-да пайдаланылат, анын Импортунун М,7/отеии Ьатыш Евро- (1э4б) ж. б. Германия компартиясы (ГКП) жарымынан көбүн (56%) айдоо аянт- па мамлекеттеринен келет (1973). Борб. комитетинин органы—«Фрайес тары, 4»4ин жагяылча огороДДору ж-а Тышкы соодасынын Ү4 бөлүгү өнүк- *°-™H ^lpf^Tf\i3f^\^’. жемиш багы, жүзүм (негизинен Жог. көн капит. өлкөлөрдүн (Батыш Евро- гфрдин Дойче Прессе-Агентур (ДПА) де-Рейн ойдуңу), 40%ин чабынпы мал па> Азия, АКШ ж. б.), ‘/5 бөлүгү өнү- ген информ. телеграф агентствосу (1949) жайыттары ээлейт. А. ч-нын башкы гүн жаткан өлкөлөрдүн (Азия), 7,8% ^пеш°НдиЖст»2 №£Г%2£?& тармагы мал чарбасы (негизинен сүт С°Ч- мамлекеттердин үлүшүнө тиет. тур гмбх» уюшулду. ГФРде 10 радио-багытындагы уй ж-а чочко багуу), ал СССРден нефть, карагай, түстүү ме- станция иштейт. Анын экөө 30 тилде чет а. ч. продукция наркынын 75%инен таллдар, пахта алып, СССРге машина, «өрг^ рддио^угуза^^Телекөрсөтүү 2 ашыгын берет. Өлкөдө 1973-ж. 21,2 кеме, химикаттар, түтүктөр сатат. Адабияты. Фашизм кесепетинен эл ба-млн г сүт 3814 миң т эт Ж-а мал ГФР — эл аралык мамл. монополия- шына түшкөн оор азап-тозокту өз көзү майы, анын ичинен 2604 миң /W лык бирикмелерде (Европ. экон. ын- м-н^орг^gЈT*Јe™3™ аГамат ко эти, 1196 миң т уй эти даярдал- тымактын, Евратомдуя ж. б.) мүчө- жылдарга кайрылышты. Мис, В. Борхерт-ган. 1973-ж. 144 млн уй (анын ичи- СҮ- ГФРдин чет мамлекеттердеги ка- тин (1921—47) «Эшик сыртында» (1947), нен саан уй-5,5 млн), 20,35 млн питал салымы 10 млрд долларды тү- г в. Ри-ердия (woe^ т.) ^Жеңилген^ чочко, 0,9 млн кой, үй канаттуулары зөт— Акчасы батыш герм. маркасы £аевда б0Лдун?» (1951) сыяктуу роман, 100 млн-дон ашык болгон. Дан эгин- (100 марка—29 сом 89 тыйын, 1975-ж. пьесалары. 1947-ж.Г. В.Рихтердин баш-тгрптгттртг fiwTratf (Ю.7Ч-Ж 1 fi(14 мтгтт ?п янв.). чылыгы м-н «47 тобу» деп аталган ададеринен суудай (ia/з-ж. i,oud млн га «»‘f’ бий уюм Тү3үЛүп, ага кирген Г. Эйх, ■ Жерден 7,135 МЛН Г чамасында ЖЫЙ- Куралдуу күчтөрү. Куралдуу күчтөрү Г. Бёлль, Г. Грасс ж. б. жазуучулардын 1 налган), кара буудай (739 МИҢ га — кургактагы аскер, аба аскер күчтөрүнөн чыг-ларында Германияны кыйроого туш \ 9^7« мтт чЛ яптга (\ R71 чтги яп__ (ААК) ж-а аскер деңиз күчтөрүнөн кылган гитлерчилердин маскаралык кылып турат. Согуш мезгилинде жог. мыштары ашкереленди. Ушул эле мезгил- 0,Ь22 МЛН т), сулу («22 МИҢ га— башкы командачысы — федералдык канц- де Г. Бауэр, Э. Двингер, П. Юнгер 3,066 МЛН т): тех всүмдүктөрдөн кант лер, тынчтык убагында — коргоо мини- туу реакционер жазуучулардын чыг-лары ww4T.TT?ita кяптпттткя C14R7ft итти т\ РИ— Жалпыга милдеттүү аскер кызматы жаралды, бирок булар демокр. Багыттагы кыйылча, картошка ^ю,о/о млн т), ж.дө дак0Ндун негизинде аскерлер уюшу- прогрессчил ад-тка бөгөт боло албады. тамеки, кулмак (ачыткы) эгилет. Ба- лат. Аскердик милдет өтөө мөөнөтү— 1949-жылдая кийин ГФРдин ад-тыяда бир катар жазуучулардын чыг-лары жаңы багыт, жаңы мазмун алды. М. Вальзер (1927-Ж. т.), 3. Ленц (1926-ж. т.) ж. б. жазуучулардын чыг-ларынан ГФРдин гу-манисттик ад-тынын коомдук турмуштагы ролун көрүүгө болот. «61 тобу» уюмуна бириккен жазуучулардын чыг-ларында жумушчулар турмушу сүрөттөлөт. 1960-жылдары бурж. партиялардын таламын-дагы жаэуучуларга (П. Вайс, Г. М. Эн-ценсбергер, Карзунке, Бух ж. б.) каршы бир топ жаш авторлор (Ю. Бекер, Габ-риелла Воман, П. Хандке ж. б.), М. Шпе-ер, Г. Бауэр сыяктуу натуралист жазуучулар ад-т майданына келди. Архитектура ж-а сүрет өнөрү. ГФРдин арх-расы ө. ж. курулушуна байланыштуу өсүп өнүктү. Ө. ж., транспорт, инженердик курулуштар, фирмалар ж-а мекеме имараттарын курууда (архитекторлор Ч. Шнейдер-Эслебен, Ф. Леонхардт, Х. Хентрих, Х. Печнигт, Э. Шеллинг) немец функционализми кеңири колдонулганы м-н бир жактуулук үстөмдүк кылат. Асма конструкциялар колдонулган көп курулуштар салынды. Кассель, Киль, Бремен, Мюнхен, Ганновер ж. б. ш-ларды калыбына келтирүү, реконструкциялоо ишинде көчөлөрдүн кең болушуна өзгөчө көңүл бурулду. 50-жылдардын 2-жарымы-нан «органикалык архитектура» тенден-циялары өстү, ийри сызыктуу татаал, формаларга кызыгуу артты (Х. Шароун). Сүрөт өнөрү көп жылдар бою фаш. бийликтин таасири астында дүйн. прогресс-чил мад-ттан окчун калып, негизинен амер. модернизмден алыстай албады. Сюрреалисттик фантастикадан кийин (сүрөтчүлөр М. Циммерман, Э. Энде) 50-жылдардын ортосунда абстракттуу өнөр үстөмдүк кылат (сүрөтчүлөр Т. Вернер, Ф. Винтер), модернисттик жаңы багыттар кеңири тарайт (Х. Р. Альверман). Немец сүрөт өнөрүнүн гуманисттик традицияла-ры улуу муундун чыг-ларында сакталган (К. Шмидт-Ротлуф, О. Дикс, Г. Маркс). Сүрөтчүлөр В. Гайгер, В. Кольберг, А. П Вебер, К. Шеллеман, А. Хайницин-гер, К. Хуббух, скульпторлор — Х. Вим-мер, Р. Штеффендин реалисттик чыг-лары реакциячыларга каршы күрөштө өнүгүп жатат. Музыкасы. ГФРде гуманисттик классикалык музыканын салттарын жолдогон К. Орф, К. А. Хартман, В. Эгк, И. Н. Давид, В. Фортнер, Х. В. Хенце сыяктуу ири музыканттар ж-а композиторлор бар. Мында аткаруучулук өнөрү жогору өнүккөн. Буга Рейндеги немец операсы, Гамбург м-н Мюнхендеги опера театрлары, симфониялык ж-а камералык оркестрлер-тин, о. эле көрүнүктүү дирижёрлор, ин-струменталисттер, ырчылардын чыг-лык ийгиликтери мисал болот. Улуттук ж-а эл аралык муз. конкурстар да өткөрүлүп турат. ГФР музыкадагы ультра авангарддык айымдын борборуна айланып баратат. Театры. Прогрессчил ишмерлер немец театрынын гуманисттик ж-а реалисттик салттарын жандандырууда. Алар немец классикасын, Н. В. Гоголь, А. Н. Островский, А. П. Чеховдун пьесаларын, Г. Ибсен, Б. Шоу, Ф. Дюрренматтын ашкерелөө-чу драмаларын, батыш герм, драматург-тар В. Борхерт, 9. Сильванус. Х. Кип-хардт, М. Вальзер, Р. Хоххуттун фашизм-те ж-а согушка каршы чыг-ларын, Б. Брехттин пьесаларын коюшкан. Буга тарама каршы багытты коммерциялык театрдын жеңил-желпи көңүл ачууга арналган драмалык чыг-лары ээлейт. Ири театрлары: «Талиатеатр» (Гамбург), «Ша-утшшльхауз» (Штутгарт), Немец театры Тёттинген), «Штаатшаушпиль» (Мюн-жга) ж. б. Кнносу. Ата мекендик ж-а амер. же-жжл-желпи көңүл ачууга арналган пор-эьографиялык, б. а. үрөй учурган фильм-iepre. фаш. өткөндү бурмалап көрсөтүүгө Татытталган ж. б. кинолорго карама-каршы турган, формасы жагынан курч, сын-м антифаш., гуманисттик чыг-лар ко-ютан («Кёпениктик капитан», реж. Х. Кёйтнер; «Прокурор мырзага арналган ээзалар», реж. К. В. Штаудте; «Көпүрө», раж. К. Б. Викки; «Шпессарт сепилинде-ш арбак», реж. К. Гофман; «Розмари вжйкеч», реж. Р. Тиле; «Мөөнөтү — жети күн», реж. А. Форер). Белгилүү киноак-тёрлору: М. Шелл, О. В. Фишер, К. Юргенс.

Ад.:  Федеративная Республика Германии, М., 1973; Демин А. А., Лавров С. В., ФРГ сегодня, Л., 1973; Германская история в новое и новейшее время, т. 2, М., 1970; Ежов В. Д., Рабочее движение в Западной Германии, 1945— 1968, М., 1969; Залетный А. Ф., Милитаризация ФРГ, М., 1969; Е д и к е Ю., История современной архитектуры, пер. с нем., М., 1972.

от 2020