— Жердин литосфера, гидросфера, атм-ра ж-а биосфера кабат-тарында хим. элементтердин таралуу закон ченемин изилдөөнүн негизинде кен табуу жолдору. Бул методдор аркылуу адегенде белгилүү бир жердеги тоо тек, топурак, жаратылыш суулары, жерге чектеш атм-радагы ж-а өсүмдүктөрдүн составындагы хим. элементтердин өлчөмү, б. а. жерг. геохим. фон (Сф) аныкталат. Хим. элементтердин жерг. геохим. фону жер кыртышындагы элементтердин кларкына чамалап! же андан арбын болушу мүмкүн. Кенге жакын аймакта хим. элементтердин өлчөмү геохим. фондон аз же көп болуп өзгөрөт. Ал геохимиялык аномалия (Со) деп аталат. Геохим. аномалия аймакта кен бар экенин түздөн түз көрсөтөт. Алар ысык эринди-лер аркылуу кен пайда болгон кезде ж-а андан кийин экзоген проңессте-ринин таасиринен руда түзүүчү негизги ж-а кошумча элементтер айланадагы тоо тектерге өтүп, чачырап которулушунан (миграциядан) келип чыккан (к. схема). Геохим. анома-лияларды аныктоо үчүн изилденүүчү аймактан системалуу түрдө ар түрдүү пробалар алынат. Айрым элементтер пробасыз эле приборлор м-н аныкталып, автоматтык түрдө ‘-.неме шжпощчу аймакка оошуу жазылып турат (радиометр, бер’ил-лометр). Г. к. и. м-нун негизгилери: 1) литохим. метод — тоо тектер ж-а алардын күкүмдөрүнөн текши проба алуу, алардагы элементтерди аныктоо м-н аномалияларды табуу; 2) гидрохим. метод — жер астындагы ж-а үстүндөгү суулардын составындагы хим. элементтер, эриген минерал заттар, иондор, газ, рН ж. б. аныктоо аркылуу гидрохим. аномалияларды табуу; 3) б и о х и м. метод — белгилүү өсүмдүктөрдү текшерип, өрттөп, күлүн анализдөө м-н аномалияларды ачуу; 4) а т м о-геохимия же газ методу атмранын жерге чектеш кабатындагы ж-а топурак кыртышындагы абанын составынан айрым газдарды изилдөө ж-а алардын өлчөмүн аныктоо м-н кен табуу. Алынган пробалардан керектүү элементтердин өлчөмү спектр анализи ж. б. аркылуу аныкталып, алар матем. жолдор м-н иштелип чыгат. Натыйжада аймактын геохимиялык карталары, диаграммалар, профилдер түзүлүп, андагы чачыроо-нун ореолдору ж-а агымдары (геохим. аномалиялар) белгиленет. Алар казынды ж-а бургулоо жумуштары м-н текшерилет. Геохим. методдор алгачкы жолу СССРде (1932-жылдан) колдонула оаштаган. Анын теориялык ж-а практикалык негизи сов. геологдор В. И. Вернадский, А. Е. Ферсман, А. П. Виноградов, А. А. Сауков, В. А. Соколов, Н. И. Сафронов, И. И. Гинзбург, А. П. Соловов тарабынан иштелип чыккан. Аталган методдор Кырг-нда 1955-жылдан кеңири колдонулуп, алардын жардамы м-н көптөгөн кендер ачылган. •

Ад.:   Сауков А. А., Геохимические методы поисков месторождений полезных ископаемых, М., 1963; Инструкция по геохимическим методам поисков рудных месторождений, М., 1965; Сафронов Н. И., Основы геохимических методов поисков рудных месторождений, Д., 1967.

от 2020