-чекиттердин (пункттардын) жер бетиндеги ордун аныктоодо, аралыкты, бурчту н-а бийиктиктердин айырмасын че-еөөдө же чекиттердин координатала-рын түзүү жолу м-н алардын жер бетиндеги анык абалын аныктоодо пай-заланылчу аспаптар. Г. а-га аралык өлчөгүч (өлчөө лентасы, базистик аспаптар ж. б.), бурч өлчөгүч (буссоль, теодолит ж. б.), бийиктикти өлчөгүч (нивелирлер), графикалык съемка чы, өлчөгүчтөр ж. б. жардамчы ао жүргүзүүчү аспаптар (мензула кип- паптар колдонулат. Пландын аянты регель м-н), астр-ялык ж-а маркшей- планиметр м-н өлчөнөт, дерлик аспаптар кирет. Аралык өлчөөлө уз. 20 же 50 м болот лента (1-сүрөт), триангуляцияда ж-а полиго- i-сүрөт. Ченөө лентасы. нометрияда уз. 24,48 ж-а 72 м келген инвар зымы же лентасы (тасма) бар асма базистик приборлор колдонулат. Жер бетинин бурчу экердин жардамы м-н түзүлөт. Теодолит-тахеометр — горизонталь ж-а тик бурчту аныктоочу аспап (2-сүрөт). Мамл. триангуляциялык тармактардын ж. б. таяныч чекиттердин геогр. координа-таларын аныктоочу аспаптар да (стационардык астр-ялык аспаптар) Г.

Ад.:   Красовский Ф. Н., Данилов В. В., Руководство по высшей геодезии, 2 изд., ч. 1, в. 1—2, М., 1938—39; Чеботарев А. С, Геодезия, 2 изд., ч. 1—2, М., 1955—62; Елисеев С. В., Геодезическое инструментостроение, в кн.: 50 лет советской геодезии и картографии, М., 1967.

от 2020