ГЕОБОТАНИКА

(гео… ж-а ботаника) — Жер бетин каптаган өсүмдүктөрдү өсүмдүк жамаатташтыктары-нын (фитоценоздордун) жыйындысы катары изилдөөчү илим. Г-нын азырынча бир маанилүү так түшүнүгү жок. Илимпоздордун бир даары Г-ны фитоценологияга (өсүмдүктөр жамаатташтыгы ж-дөгү окуу) маанилеш деп карашат, бир даары фитоценология м-н өсүмдүктөр г е о г-рафиясынын (өсүмдүктөрдүн айрым таксономиялык топторунун та-ралыш закон ченемдери ж-дөгү илим) жыйындысы деп санатат, бир даары фитоценологиянын, өсүмдүктөр географиясынын ж-а ботаникалык географиянын (жер бетин каптаган өсүмдүктөрдүн ири категориялары ж-дөгү илим) жыйындысы деп эсептешет. Кээ бир чет өлкөлүк илимпоздор Г-га өсүмдүктөр экологиясын (өсүмдүктөрдүн айлана-чөйрө м-н катнашын изилдөөчү илим тармагы) да кошуп жүрүшөт. Г. ж-дө алгачкы түшүнүктөр 18-к-дын аягында пайда боло баштаган. Ал 19-к-дын 2-жарымы — 20-к-дын башында өз алдынча илим катары калыптанды. Бул мезгилде Г-нын эки бөлүмү — жалпы Г. ж-а атайын Г. пайда болду. Жалпы Г. негизинен фитоценоздордун (өсумдук жамаатташтыгы-нын) закон ченемдерин изилдейт. Ал закон ченемдер өсүмдүктөр топторунун түрдүк составынан, тик ж-а горизонталь бөлүнүүдө түрлөр арасындагы сандык катыштардан, өсүмдүктөрдүн чөйрө менен ж-а өз ара бай-ланыштарынан, түрдүк популяция-лардын жаш-курактык составынан айкын көрүнөт. Жалпы Г. фитоценоз-дорду класстарга ажыратуу принциптерин да иштеп чыгат. Атайын Г. өсүмдүктөр өскөн белгилүү бир аймактарды, алардагы фитоценоздордун ар түрдүүлүгүн, алардын геогр. жактан жайгашышынын жалпы мүнөзүн изилдейт. Атайын Г-нын практикалык мааниси чоң, токой, жайыт-шалбаа, саз ж. б. ж-дөгү ил. тармактары бөлүнүп чыккан. Аяттарды эсепке алууда ж-а аныктоодо, табигый өсүмдүктөрдүн продуктуулугун тактап, жакшыртууда Г-нын практикалык мааниси чоң, ошондуктан Г-лык изилдөөлөрдүн жыйынтыктары биздин өлкөнүн эл чарбасында кеңири пайдаланылат. Кырг-нда Г-лык изилдөөлөр Кыргыз ССР ИАнын Биология институтунда ж-а жог. окуу жайларынын кафедрала-рында жүргүзүлөт.

Ад.:   Я р о ш е н к о П. Д., Геоботаника, Л., 1969 (Библ., с. 195—98).

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *