ГЕЙЗЕР

от2020

Ноя 27, 2020

(исландча geysir — төгүп жиберүү) — мезгил-мезгили м-н ысык суу ж-а буу атылып туруучу кайнар булак. Г. өчө элек же жакында эле өчкөн жанар тоолуу аймактарда көп. Ал кесилген кичирээк конус, ар кандай формадагы чуңкур ж-а жапыз казанбак, чөйчөк сымал келип, алардын түбүндө же боорунда майда тү-түкчөлөр, көңдөйчөлөр ж-а жаракалар болот. Чуңкур сууга толгончо Г. тынч абалда жатат. Андан кийин тешиктер-ден ысык суу, буу күч м-н атылып чыгат, кысым азайганда суу м-н буунун чыгуусу токтоп, кайрадан тынчыйт. Аракет циклинин узактыгы ж-а айрым стадияларынын туруктуу же өзгөрүлмөлүү болушуна жараша Г. үзгүлтүктүү ж-а ү з г ү л-т ү к с үз болуп бөлүнөт. Г. суусунун атылууларынын узактыгы ондогон мин га, ал эми тынчыган кези бир нече саатка, кээде бир топ күнгө созулат. Г-ден суу таза же чала минерал-дуу, хим. составы б-ча хлорид-нат-рийлүү, хлорид-гидрокарбонат-нат-рийлүү келет. Составында кремнезём көп болсо, суу чыгып жаткан жердин айланасында опал сыяктуу тоо тек— гейзерит пайда болот. Г-ден атылып чыккан суу 40 м, буу 150 м ден бийик көтөрүлүп, суунун темп-расы 85—90° на жетет. Г. СССРде — Камчаткада, чет өлкөлөрдөн Исландия, АКШ, Жаңы Зеландия, Италия, Япония ж-а Кытайда бар. Андан чыккан ысык суу м-н бууну геотермия электр станциясына пайдаланууга болот, үй ж-а теплицаларды яшлытууда, энергетикалык установкаларда колдонулат.

от 2020