ВЬЕТНАМ ЭЛИНИН КАРШЫЛЫК КӨРСӨТҮҮ СОГУШУ

ВЬЕТНАМ ЭЛИНИН КАРШЫЛЫК КӨРСӨТҮҮ СОГУШУ (1945-54) — француз интервенттерине каршы Вьетнам элинин бошт. согушу. Август революциясы (1945) жеңген соң Вьетнам Демокр. Ресн-касы (ВДР) • түзүлгөн. Колониясынан ажырагысы келбеген франц. империалисттер АКШ ж-а Улуу Британия империалистте-рине таянып, колон. режимди кайра орнотууну чечкен. Франц. колония-чылар 1945-ж. 23-сентябрда Сайгонду басып алып, Түш. Вьетнамга катыла баштаган. Баскынчылар 1946-жылдын башына чейин Түш. Вьетнам м-н Борб. Вьетнамдын түн. бөлүгүндөгү дээрлик бардык ири шаарларды, эң маанилүү жолдорду ээлеп, 1946-ж. күзүндө бүткүл ВДРге согуш ачкан. 1946-ж. ноябрда франц. аскерлер Хайфон м-н Лангшонду ээлеп, 1946-ж. декабрда ВДРдин борбору Ханойду басып алуу үчүн согуш баштаган. Франц. имнериалисттердин агрессиясына каршы Вьетнам эли жалпы каршылык көрсөтүү согушуна көтөрүлгөн. ВДРдин өкмөтү м-н Элдик армиясынын командованиеси франц. баскынчылардын согушту чагылгандай тез бүтүрүү планына каршы узакка созулчу партизандык согуш жүргүзүүнү чечкен. Франц. тарап согушка экспедициялык корпус бөлүктөрүн салган, 1948-жылдан ага жалданма Бао-Дай өкмөтүнүн аскерлери кошулган. Согуштун башталышында (1946, дек.— 1947, дек.) франц. аскерлер күч жагынан да, каражат жагынан да артыкчылык кылган. 1947-ж. франц. аскерлер Түн. Вьетнамдын эң маанилүү району — Вьетбакка чабуул койгон. ВДРдин Элдик армиясы ж-а партизандык отряддары аны үзгүлтүккө учураткан. Жалпы каршылык көрсөтүү согушунун экинчи этабында (1948—53) стратегиясын өзгөрткөн франц. командование саясий куйтулук м-н опузалап, аскерлерин . коргонууга өткөргөн. Франц. өкмөт согуштук ж-а финансылык кыйын-чылыктын күчөшүнөн улам АКШдан «…… жардам сураган. ВДРдин аскер командова-ниеси партизандык согушту кеңейтүүгө багыт алып, партизандык базаларды, райондорду түзгөн. Партизан отряддары душманга капыстан кол салып, ийгиликтүү на-тыйжаларга жетишкен. 1950-ж. Вьетнамдын СССР ж. б. соң. өлкөлөр м-н дипл. мамиле түзүшү анын эл аралык абалына жакшы таасир тийгизген. Бул мезгилде ВДРдин Элдик армиясы өлкөнүн түндүгүндөгү көп районду бошоткон. 1954-жылдын башында ал Дьенбьенфуда франц. аскерлерди толук талкалап, эң ири жеңишке жетишкен. Вьетнам элинин согушта жетишкен кыйла ийгиликтери, Сов. Союзу башында турган тынч-тыкчыл ж-а демокр. күчтөрдүн аны колдоосу тышкы иштер министрлеринин Женева кеңешмесинде (1954,21— 22-июль) франц. өкмөттү Инди-Кы-тайда тынчтыкты калыбына келтирүү ж-дөгү келишимге кол коюуга аргасыз кылган, к. Женева келишимдери (1954). Бул келишимдерди 1960-жыл-дары АКШ империалисттери одоно бузган (к. Американын Въетнамга каршы агрессиясы).