ВИНОГРАДОВ

ВИНОГРАДОВ Александр Павлович [9(21). 8. 1895, Петербург —16. 9. 1975, Москва] — сов. көрүнүктүү геохимик, СССР ИАнын акад. (1953; корр. мүчө 1943), СССР ИАнын вице-президенти (1967), эки жолу Соң. Эмг. Баатыры (1949, 1975). Аскер-медицина академиясын ж-а Ленинград ун-тинин химия ф-тетин бүткөн (1924). СССР ИАнын В. И. Вернадский атн. Геохимия ж-а анализдин химия ин-тунун директору (1947). В. — В. И. Вернадскийдин окуучусу. Ил. изилдөөлөрү биогеохимиядан кос-мохимияга чейинки кеңири диапа-зонду камтыйт. Алар негизинен жер кыртышында хим. элементтердин та-ралуу закон ченемин аныктоого, био-геохимия, фотосинтез, жалпы геохимия, геол. формаңиялардын абс. жашын эсептөө, деңиз химиясы, гидро-химия, метеорит проблемаларына арналган. В-дун жетекчилиги м-н илимдин жаңы тармактары — космохимия, изотоптордун геохимиясы түзүлгөн; Айдан алынган топуракка хим. талдоо жүргүзүлгөн; Венера атм-расы-нын составы аныкталган. В. СССРдин литология-палеогеогр. карталар атласынын 4 томдугун ж-а айрым элементтердин анализдин химиясы б-ча китептерди редакторлогон. Тынчтыкты жактоочу илимпоздордун Пагуош конф-ясынын (1958) ж-а чет өлкөдөгү көптөгөн илим акаде-мияларынын мүчөсү, Америка м-н Франциянын геол. коомдорунун ардактуу мүчөсү, Геохимия ж-а космо-геохимия эл аралык ассоциациясынын ардактуу президенти болгон. В. И. Ленин атн. сыйлыктын (1934), СССР мамл. сыйлыгынын (3 жолу) ж-а Лениндик сыйлыктын лауреаты. Алты Ленин ордени, 2 Эмгек Кызыл Туу ордени ж-а медалдар м-н сыйланган. Анын ысмы м-н Хибинден табылган жаңы минерал (виноградо-вит) аталган. Эмг.: Геохимия редких и рассеянных химических элементов в почвах, 2 изд., М., 1957; Химическая эволюция Земли, М., 1959; Химия планет, в сб. Наука и человечество, М., 1969.
Ад.: Александр Павлович Виноградов, М., 1965 (АН СССР. Материалы к биобиблиографии учёных СССР. Серия химических наук, ч. 35).