АЙЧҮРӨК

«АЙЧҮРӨК» — кыргыздын туңгуч улуттук операсы. Операны В. Власов, А. Малдыбаев, В. Фере, либреттосун Ж. Турусбеков, JK. Бөкөнбаев, К. Маликовдор жазган. Бул эпикалыклирикалык опера адегенде (1939) кыргыз муз. драма театрында коюлган. Башкы ролдорду 1-аткаргандар: С. Кийизбаева (Айчүрөк), Ж. Садыков (Семетей), А. Малдыбаев (Күлчоро), М. Махмутова (Чачыкей), Л. Куттубаева (Калыйман), А. Боталиев (Чынкожо), К. Эшимбеков (Толтой). Режиссёрлору — А. Куттубаев, В. Васильев, хсрмейстери — П. Меркулов, балетмейстери — Н. Холфин, сүрөтчүсү — Я. Штоффер, дирижёру — В. Целиковский. «Манас» эпосунун «Семетей» бөлүмүнүн бир келки окуяга негизделген бул операда кыргыз элинин басып алуучуларга каршы баатырдык күрөшү баяндалып, эли-жерин сүйүү, патриоттук сезимдер даңазаланат. Операнын авторлору элдик музыканын каймагын калпып, аны өнүккөн орус музыкасынын үлгүлөрүнө салып кыйыштырышып, элдик күү-обондорго жаңы мазмун, жаңы форма беришип, аны чыгармачылык м-н өркүндөтүшкөн. Улуттук мелоско тирелген операнын ар бир фрагментинен чыныгы полифонизм, профессионалдык чеберчилик туюлат. <А." операсы кыргыз маданиятынын өсүш тарыхында зор мааниси бар этаптык чыгарма болгон. Анын жаралышы м-н улуттук опералык өнөр калыптанат. Элдин эпикалык речитациясынан улуттук опералык - речитация, элдик обондор дон татаал ариялар жаралат. "А." операсындагы табылгалар, тажрыйбалар эл музыкасынын үлгүлөрүн кеңири пайдалануу м-н профессионалдык жанрларга айкалыштыруу кыргыз совет музыкасынын андан ары өсүшүнө шарт түзгөн. Кыргыздын улуттук иск-восунун классикасына айланган "А." операсы жаралган күндөн бери үзгүлтүксүз коюлуп, 4976-жылдын февралына чейин 600 жолу көргөзүлгөн.