АЙНИ

АЙНИ (жашырын аты; өз аты — Садриддин Саид-Муродзода; 1878, Сактар кыш., Гиждуванга жакын — 1954, Дүйшөмбү) — тажик совет.- адабиятынын негиз салуучусу, илимпоз, коомдук ишмер. Таж. ССР ИАнын биринчи президенти (1951). Таж. ССРинин илимге эмг. сиң. ишмери (1940). Өзб. ССР ИАнын ардактуу академиги. Тажик, өзбек тилдеринде жазган. А. тажик совет адабиятынын негиз- салуучусу ж-а өзбек совет адабиятын баштоочулардын бири («Эркиндик маршы», 1918, «Октябрь даңкы», 1918). Бухарадагы медиреседе окуган. 1905-07-ж-дагы рев-ядан кийин жадидизмдин солчул тобуна кошулган. Анын «Инимдин өлүмүнө» (1918) элегиясы эмирди кулатууга чакырган. 1919-21-ж. «Революция жалыны» («Шуълаи инхилоб») журналында иштеген. Анын макалалары тажик публицистикасына негиз сайган. А. жадидизмден бөлүнүп чыгып, 1920-ж. Бухарадагы элдик ревяга катышкан. А-нин «Одина» повести (1924), «Дохунда» (1930), «Кулдар» (1934) романдарында тажик элинин жүз жыл ичиндеги турмушу, басып өткөн жолу сүрөттөлгөн. Ал «Сүткордун өлүмү» (1939, 1952) повестинде кыйрап бара жаткан эски түзүлүштү ач көз, сараңдын образы аркылуу көрсөткөн. А. Улуу Ата Мек. согуш (1941-45) мезгилинде курч публицистикалык макалалар м^н тарыхый-көркөм очерктерди («Муканнанын көтөрүлүшү») жазды. 1948-ждан өмүрүнүн акырына чейин «Бухара» (1949-54; СССР Мамл. сыйлыгынын лауреаты, 1950) аттуу автобиогр. чыгармасын бүтүрдү. А. Азия элдеринин тарыхы ж-а филологиясы б-ча изилдөөлөрдүн: «Мангыт династиясынын эмирлеринин тарыхы» (1923), «Тажик адабиятынын үлгүлөрү» (1- 3 бас, 1926) антологиясынын, Рудаки, Фирдоуси, Ибн Сина, Саади, Навои, Васифи, Бедил ж. б. ж-дө очерктердин ж-а монографиялардын автору. А-нин чыгармалары СССР элдеринин (ошонун ичинде кыргыз тилине да) ж-а дүйнө. тилдерине которулган. Анын реалисттик салттары жаш каламгерлерге жагымдуу таасирин тийгизип келе жатат. А. СССР Жогорку Советинин 3-4 шайланышынын депутаты, үч жолу Ленин ордени, эки жолу Эмгек Кызыл Туу ордени м-н сыйланган.

Чыг.: Собр. соч., т. 1-4, М., 1960-61; Бухара, Фр., 1958.

Ад.: Брагинский И. С, Жизнь и творчество С.; Айни, М., 1958.

Author: 123

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *