АБА ЫРАЙЫН ПРОГНОЗДОО

(гр. prognosis — алдын ала билүү) — атмосферадагы жүрүп жаткан процесстерге талдоо жасоонун негизинде аба ырайын күн мурунтан билүү. Абанын өзгөрүшүнө жараша кыска (1-2 күнгө) ж-а узак (3-10 күн, ай, сезе ж-а бир жылга) мөөнөткө прогноз жүргүзүлөт. А. ы. п. ар бир пункт, трасса (мис, авиация үчүн), аймак (СССРде край, область, республика) б-ча аныкталат. Абанын темп-расы, күндүн ачык же бүркөктүгү, жаан-чачын, шамал, бороон-чапкын, күн күркүрөө, үшүк ж. б. кубулуштар тууралуу маалыматтардын түрүнө карай жалпы ж-а кошумча өзгөрүштөрдү билдирүүчү атайы А. ы. п. болуп бөлүнөт (мис, авиация үчүн күндүн ачыктыгы, булуттун төмөнкү ж-а жогорку чектери, шамалдын багыты ж-а ылдамдыгы ж. б., а. ч. үчүн жаан-чачындын болушу, сууктун түшүшү, үшүк же кургакчылыктын күтүлүшү ж. б., т. ж. транспорту үчүн кардын, нөшөр жаандын, борошонун болушу). Прогноздоо З түрлүү жол м-н: синоптикалык А. ы. п. — метеорол. станциялар м-н жердин жасалма спутниктеринен алынган маалыматтардын негизинде түзүлгөн синоптикалык картаны пайдалануу аркылуу, жергиликтүү белгилер б-ча А. ы. п. — байкоолор жүргүзүлгөн белгилүү бир пункттагы аба ырайынын өзгөрүшүнүн негизинде, статистикалык А. ы. п. — белгилүү бир жерлердеги аба ырайынын өзгөрүшү, табигый кубулуштар ж-а аба ырайынын өткөндөгүсү м-н алдыдагысынын аралыгындагы статистикалык байланышты пайдалануунун негизинде жүргүзүлөт. АБАД (абат) — элдүү, көрктөлгөн, шаар кейпин алган жер; О. Азиядагы, Афганстандагы, Ирандагы калкка жыш жайлардын жалганма аты. Кырг-нда Жалал-Абад, Бек-Абад, Чек-Абад деген шаар, кыштактар бар.