presskg.com Архив Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Zaman Кыргызстан Агым 1 Агым 2 Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Кыргыз руху Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Бишкек таймс Назар Энесай Эркинтоо Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар



Жакшы тилек, жарым ырыс
Эх, кузушту го, чиркин!

Түн ортосунда Барат деген досум чалат шаңкылдап "ой Нияз аке, тур уктабай, аянтка кел сен эмес, чоң атаң көрбөгөн шумдук болуп жатат" -деп. Шаша-буша кийинип жетип барсам, көзүң жамандыкты көрбөсүн жарданган эл. Эки төңкөрүштө дагы мындай эл чогулган эмес, бул жагы Алма-Ата көчөсүнөн баштап, аягы Дэн Сяопинге чейин, өйдө жагы Москва, ылдый жагы Ленинград көчөсүнө чейин. Бирок көңүлдөрү майрамдагыдай каткырып-күлүшүп.

Жакынкы Кыргыз көчөлөрүндө турганын баамдай алганым жок. Аңгыча трибунага чачы аппак болгон 70тен ашып калган бирөө мойнуна курун салып "туугандар, мекендештер, жердештер, биз жегичтер кыргыз элин 20 жыл аябай эле жеп-ичип, мүлжүппүз. Акыл айткан киши жок, ошол кездеги башкаргандар үй-бүлөсү менен жешип, бизге көбүн, өзүңөр азын жегиле деп уруксат берип ташташып, анан биз кыргыз элин, жерин каалагандай кемириптирбиз. Алар болсо качып кетишти, биз четинен кармала баштадык. Биз эми соттолгон менен ал жактагылар чекебизден сыламак беле. Шорубуз катып уйку дегенди унутканыбызга көп болуп, жашообуз калтырак менен коштолуп акыры ушул чечимге келдик. Биз жеген-ичкенибизди эл алдына 1 тыйынын коротпой кусуп берели деп чечтик. Арам тамак аш болбойт деп бекер айтылбаптыр. Алдыбыз сароору болуп оо дүйнөгө кеттик. Артыбыз ийне жеген иттей болуп четинен кармала баштадык. Асылган оору алмайынча тынбайт деген туура экен, туугандар. Бизди кечиргиле, бизди соттотпой сактап калгыла, биз жеген ичкенибиздин бир тыйынына чейин кусуп беребиз.
Ана дешип Кудай бетин салбасын куса башташты, бири сом, бири евро, бири рубль, бири доллар. Мурун даярдап койгон санагычтар жанталашып санап жатышат. Кыргызымдын сабырдуулугун, айкөлдүгүн ушунда сездим, четке ыргып кеткен акчаларды санагычтарга берип жатышпайбы.
Таң калып, тарс жыгылып өзүмө келе албай дал болуп эле турам. Жегичтер үч жарым саат кусушкандан кийин, 15 минут танапис жарыялашты. Бул жерде дагы алып баруучуларды даярдашкан экен. Бактыбек менен Гүлшанды. Бир кезде Бактыбек бажаңдап "туугандар, эсептегичтердин эсеби боюнча дагы бир саат кусушса дүйнөлүк карыздан кутулабыз" деди эле, кара башың жегир жапжаш 30-40тын ичиндеги жегич жаштар куса башташпадыбы. Мурунку көч кайда барса, кийинкиси ошол жакка барат деп таамай айтылган экен, балдары эле эмес, кыздары дагы кызарып-татарып кусуп жүрүшөт. Алгачкы ак чач жегич-аксакалынын айтканы таасир берген окшойт "соттолбой соо кетели" деген көздөрү тимеле үмүттүү жалдырайт. Бир кезде түшкү 12 нөл-нөл болгондо Гүлжан бажырайып, аптыгып сүйүнүчтөн көзүнө жаш алып, "айланайын кыргыз элим, 12 ге чейинки кусулган акча каражаты кыргыз элимдин дүйнөлүк карызына толугу менен жетти. Сүйүнчү!" -деди эле аянттагылар бир жарылды го. Эми сүйүнгөн элди айтпагыла, эркектер калпагын, аялдар жоолугун асманга ыргытышты. Сүйүнүчтүү ыргытуунун күчүн ушундан сезгиле, алдыңкы калпак Ат-Башыга, арткысы Баткенге түштү дешти.
Кудай бетин салбасын соттон кутулалы дешкенби, пайгамбар жашынан өтүп калган байке, эжелер да куса башташты. "СССР жоюлганда билинбей калат го" -деп жедик эле, биз дагы чийки май жегендей болбой эл алдында тазаланалы" деп жатышты. Бири кашарларды катары менен кусуп жатса, бири короо-короо койлорду, бири трактор, комбайн, бири үйүр-үйүр жылкы, топоз, уйларды куса башташты. Булардын баары аянтка батпайт дешип, ошол эле жерден техникаларды эл бири биринен, чынчыл, таза фермерлер ким экенин сураштырып, таратып жиберишти. Магачы деп кабагын түйгөн эч ким жок. Чечекейи чеч болуп, элдин баары бактылуу. Мал-салды болсо, колхоз-совхоз тарап жатканда эмгегине жараша тийбей калгандарга калыстык менен бөлүшөлү деп, шаардын четине айдап жатышты. Элимдин сабырдуулугу ушунда бир билинди дейсиң, бирөө дагы улунуп-жутунган жок.
Бир кезде Бактыбек, "туугандар! Кезек светчилерге келди" -деди эле, улуу-кичүүсү, семизи-арыгы болуп чыгып алышып, жеген светтерин ар бири бирден зым тиштеп алып куса башташты. Ооздорунан чагылган чартылдайт. Эми мындай көрүнүш дүйнө элдеринде болгонбу, болбогонбу билген киши жок. Светти кусуп бүткөндөн кийин өтө семиздери катар туруп алып, трансформаторлорду куса башташты эле көчүктөрүнөн көк түтүн буркурайт. Алар бүтөрү менен Бактыбек айтып калды "Кусулган трансформаторлордун санын эсептеп чыгышса, Кыргызстандагыларды 100% алмаштырып, эскисин коңшуларга сатат экенбиз. Мындан ары свет өчөт деген элибиздин түшүнө кирбейт" -деди эле жарданып турган эл эки-экиден өбүшүп жатып калышты. Балдарыбызга ыйман келип, ары-бери ыргып кеткен акчаларды эсептегичтерге берип жатышпайбы. Көрсө ыйман деген ыйык нерсебизди бир ууч жегичтер эле жайлаган тура. Эми Кудай салбасын элибиз колдонуп келген марафон биякта эле калды, аны элим экинчи эстебесин. Кас катар туруп алып, кусуп жатышат. Бири законсуз алган гектарлаган жерлерди кусуп жатышса, бири кафе, ресторандарды кусуп жатышат. Аңгыча созулган бир эжекебиз "ушуларды көрүп-билип туруп, эримди кой дебей, өзүм дагы кошулуп кетиптирмин, элим кечиргиле" -деп шаанисин кылып созулуп басып кетти. Эжени көрүп сиңди өсөт дегендей бир эжекебиз кара көз айнекти көтөрүп туруп дүкөн, базарларды кусуп болуп, кайра кайрылып, карагайларды кусуп жиберсе боло. Элдин маанайы укмуш, "кеч да болсо акылдарына келишти" -дешип музыкасыз, шоусуз эле кол чаап жыргап жатышат. Ушуларга 20 жыл чыдаган кыргыздай эл дүйнө жүзүндө жок го деп калдым. Эми карасаңар, кайра жегичтери бир тыйынына чейин кусуп берели, каматпагыла дешсе, ага дагы макул болушуп айкөлдүгүн көрсөтүп турушат.
Бактыбек достун мынчалык көңүлдүү болгонун көрбөптүрмүн, бакылдап "туугандар, тосуп алгыла, газчылар келе жатат" дебеспи Кудай салбасын жамандыкка келе жатышкансып курларын моюндарына салып алышып 20-30дай ГАЗ жегичтер келишип атайын орнотулган газ түтүктөргө окшуп киришти дейсиң. Мындайды душманыңа да каалабайсың арт жактарынан көк түтүн атат.
Алар бүтөрү менен Гүлшан шаңкылдап "туугандар газ жегичтердин кускандарын эсептеп чыгышса Бишкек менен Оштогулар 6 жыл бекер газ жагышат" -дебеспи. Көздөрүнөн жаш куюлуп сүйүнгөн элди айтпа. Аңгыча дүң, дүң дей түштү эле чочуган эл делдейе түшсө, Гүлшан "чочубагыла, оштуктар салют атып" жатышат деди. Кыргызстанда жашаган 80 улуттун жегичтери дагы "кыргыз элинен айланса болот бизди батырдыңар, бактыңар, окуттуңар, жада калса армияга балдарыбызды алган жоксуңар. Биздин арабызда дагы ошону көтөрө албай силердин жегичтер менен кошо жешкендер бар, биз дагы кур кол калбай, Кудай алдында, Кыргыз элинин алдында тазаланалы" -дешип бири жерди, бири казино, бири кафе, ресторандарды кусуп жиберишти. Гүлжан көмүр жегичтер келишти деди эле, башчы сөрөйү "туугандар, биздин күнөө опол-тоодой, таза көмүрдү өзүбүз жеп, силерге ууланган көмүр тараттык" -деп шылкыйды.
Демейде эл пикет, митингден алган акчаларына карабай тажап кетишчи эле. Бул жолу курсактары ачканына карабай элдин кете турган түрү жок. Аңгыча эле "алдыңарга алтын жегичтер келишти" -деп алып баруучулар жар салышты. Жан деген таттуу болот экен, кара башыңды жуткурлар булактатып алтын кусуп киришпедиби. Эсептегичтер алтын запасыбыз толугу менен толукталды деди эле элимдин 20 жылдан бери сүйүнгөнүн биринчи көрүшүм. Чачылган алтынды ортого жыйнап жүрүшпөйбү, алгандын ордуна.
Бүттү го деп турсак узун, кыска көз айнекчен экөө ээрчиткендери менен ортого чыгышты. "Туугандар, чыдай алган жокпуз, биз дагы узун жолдон, курулган жолдун, курулбай калган жолдун эки четинен 5 см. асфальт жедик эле, сиңире албай "асфальт рак" болгону калдык" -дешип катар туруп чыгышты карай окшушту эле көзүң жамандыкты көрсөтпөсүн, ооздорунан килкилдеген кара неме Жибек жолу менен агып жөнөдү. Кабар келди, кусулган асфальттын алды Боомго бурулуп токтоду деп.
Бактыбек менен Гүлшан катар турушуп "ушунча жыл канчалаган мааракелерди, жыйындарды алып барчу элек, бул алып барганыбыз экөөбүздүн тарыхыбызда алтын тамга менен жазылат" дешип көздөрүнө жаш алышты. Аңгыча кускучтардын башчысы чыгып "туугандар, кусканыбыз муну менен токтобойт, силер бизди соттордон куткарсаңар эле кусканыбыз улана берет" -деп убадасын берди нан тиштеп. Аркы тушта үңкүйүшүп прокурор, сот, милициялары отурушат "ишсиз калдык" деп. Кымбат баалуу баркыт чапан, сүлөөсүн тебетейлерин кийип дүжүр чалдар жүрүшөт бул саам кимди жактап, кимди мактап сүйлөөрдү билишпей. ОБОНдор турушат очоюшуп, баштыктарындагы помидор, жумурткаларын чуурутушуп, кимди урарын, кимди сөгөрүн билишпей. Укук коргоочулар ишсиз калдыкпы дешип алар турушат майланышып. Аңгыча акыркы кускандардын акча, тыйын, тамак-аш, кийим кечелерди жүктөгөн 100дөй Камаз дүркүрөп от алганда чочуп ойгонуп кетиптирмин.
Аттиң ай, мунун баары түшүм экен. Ишене албай жанымды карасам, Жакиним уктап жатат. Жанагы дүркүрөгөн кошунам Сашка жаман "Москвичин" от алдырып жатыптыр. Көргөн түшүм качандыр бир кезде аткарылып калаар деген үмүттө туруп, көзү-башымды ушалап, таңды тосуп алдым.
Түш ээси
Келдибек Ниязов





кыргыз тилиндеги гезит "Учур"





??.??