presskg.com Архив Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Zaman Кыргызстан Агым 1 Агым 2 Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Кыргыз руху Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Бишкек таймс Назар Энесай Эркинтоо Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар



Куйручук олуяга 145 жыл
Эркалы ӨскӨналы
Кудай сүйгөн Куйручук
Байзак баатырдын ашында
- Мурдагүнү келалбай,
Муңканып ырдап бералбай.
Кечегүнү келалбай,
Кейип бир ырдап бералбай.
Кеменгер Байзак атама,
Көзүмдүн жашын төгалбай,
Күнөөкөр болуп турамын,
Күрмөлүп жооп бералбай.

Ак ылайлуу акырдан,
Аргымак качтың жем издеп.
Алтын туурдун үстүнөн,
Ак шумкар учтуң эңиштеп.
Азапка салып журтуңду,
Акырет кеттиң нени издеп?
Аяктай көргө жайлантып,
Аталаш таппайт эми издеп.

Көк ылайлуу акырдан,
Күлүгүм качтың жем издеп.
Күмүш туурдун үстүнөн,
Көк шумкар учтуң эңиштеп.
Күйүткө салып журтуңду,
Күйдүрүп кеттиң нени издеп?
Күрөктөй көргө жайлантып,
Күйөөрүң таппайт эми издеп.

Алтын боолуу ак туйгун,
Айланып учуп желде жок.
Ак болот кылыч белде жок,
Агала өрдөк көлдө жок.
Азырейил тооруса,
Ажалдан калар пенде жок.
Ааламга аты угулган,
Ак туйгун Байзак элде жок!

Өрт алды Жумгал жеримди,
Өбөктөтүп элиңди.
Өттүң бу жалган дүйнөдөн,
Өлүм басып белиңди.
Өйүз-бүйүз чогулса,
Айтат ким сүйлөөр кебиңди.
Алты болуш элиңди,
Азабым тартсын дедиңби?

Кадырман Байзак гүлбегим,
Кайрылып келип ыраактан,
Калкыңда бирге жүрбөдүм.
Кабыланым сизден айрылып,
Каларымды билбедим.
Акылман Байзак гүлбегим,
Айланып келип алыстан,
Алдыңда ырдап жүрбөдүм.
Арыстаным сизден айрылып,
Айгапта калган күндөмүн!

Карыдыр, жаштыр жан кайып,
Кара кийип калдайып.
Калың саяк көп журтуң,
Каруусу кетти шалдайып.
Кайран Байзак тереңим,
Калкыңа тийген керегиң.
Капылет жалган дүйнөдөн,
Калкылдап учтуң береним.
Какшанып элиң ыйласа,
Каяктан чыкмак дарегиң?

Алтын боолуу ак шумкар,
Айланар чагың келдиби?
Алтындай башың чопого,
Жайланар чагың келдиби?
Арканы жок, жиби жок,
Байланар чагың келдиби?

Алмадай башың табыттан,
Көрүнөр чагың жакынбы?
Сарыбагыш, саяк элиңден,
Бөлүнөр чагың жакынбы?
Аргасыз жердин койнуна,
Көмүлөр чагың жакынбы?

Кара башың табыттан,
Көрүнөр күнүң келдиби?
Калың саяк журтуңдан,
Бөлүнөр күнүң келдиби?
Караңгы көрдү жазданып,
Көмүлөр күнүң келдиби?
Көз жашы эли-журтуңдун,
Төгүлөр күнү келдиби?

Жарыктыкка аманат,
Жаралыптыр курган жан,
Сандаган журтту тамшанткан,
Сайкүлүк элең Жумгалдан.
Сардалым сизден айрылтып,
Санаадар кылды бул жалган.
Санаалуу кайгың болбосо,
Саабалар өткөн, ким калган?
Алыска чуркап, байге алган,
Аргымак элең Жумгалдан.
Акылман адам болсо да,
Ажалдан буйтап ким калган?
Бадышам сизден айрылтып,
Башымды ийди шум жалган!
Башыңа кайгы түшпөсө,
Пайгамбар өткөн, ким калган!
Башынан берки түйүндүү,
Баш оорутма бул жалган.
Башы көрдү жазданып,
Паашалар өткөн, ким калган?

Береним сизден айрылып,
Бейпайда калган күнүбүз.
Берешен Кудай жар болуп,
Бейишке басып кириңиз.
Бейиштин кызы Нур менен,
Бет келише жүрүңүз!

Жалганда сизден ажырап,
Жабыгып турган күнүбүз.
Жараткан Кудай жар болсун,
Жаннатка басып кириңиз.
Жаннаттын кызы Үр менен,
Жакындаша жүрүңүз!

Калык ырчынын жоктоо ырын жарданган журт көздөрүнө жаш алып угушту. Катарлаша үзөңгү кагыштырып турушкан Көкүмбай болуш менен Калпа ажы ыраазылыктарын билдиришип, ырчыга жарыша баш ийкешти.
- Жаагың ачыла берсин!.. Байзак баатыр атаңдын тирүү арбагы колдосун! - деди Куйручук акындын кошок ырын жактыргандыгын туюнтуп.
Куйручуктун тапшыруусу боюнча Калык ырчыны жанагы өзү менен чоогу келишкен кишилери менен бирге Эшимбек Мурат уулу чайга ээрчитип кетти.
***
Аштын бешинчи күнү. Жамы журт бүгүн атчабыштын кызыгына батат. Көкүмбайдын бүтүмү боюнча жүз күлүк ат Кептештен коё берилет. Баш-Куугандыдан бурулуп, Кара-Кеченин өрдөшү өйдө чабылат. Мараа Боз-Мойноктун түгөнүшүнө белгиленди. Озгон он беш атка байге берилмей болду. Куйручук аштын жарчысы Жаманкул ырчыны жанына жандатып, аш тамашаларынын ыраатын ырдатып жүрдү:

О калайык кулак сал,
Баарыңа айтар сөзүм бар.
Чынынын уулу Көкүмбай,
Чыгарды ушу өкүмдү ай.
Аш башкарган Көкүмбай,
Айт деди ушу өкүмдү ай!
Ажынын туулган жери экен,
Коё берет атты Кептештен.
Кошо барат саяпкер,
Бут сунуп, белди чечпесен.
Санаадар болбой ээнбаштан,
Ат чапкан болсун көөнүң ток.
Адебин бер деп шоктордун,
Аржерге койду кызылчок.
Аттарга такыр сүрөө жок.
Тамына жетпей ажынын,
Калың эл барып токтолот.
Кашаттан карай көпчүлүк,
Өрдөштө киши жок болот.

Көңүлүң толкуп калайык,
Көрөсүң аттын эченин.
Буудандар келип бурулат,
Сайы өйдө Кара-Кеченин.
Абайлап угуп алгыла,
Айтканым болсун ойго жат.
Саяпкери жарашкан,
Байгелүү болот он беш ат.
Калыстар тобу кайда деп,
Айтылбасын айың кеп.
Жол бойлоп Чычырканакта,
Жооп берет ага Мырзабек.
Куйручук улам бир жерге тизгин жыйып токтогондо, Жаманкул ырчы да токтой калып, жар чакырып, ырдап турду.
Күлүктөр күүлөнүп мараага келгичекти, элге эрмек керек. Эрэңиш башталды. Кулжыгач тараптан алчы-таасын жеген атактуу балбан Дуңган ат ойнотуп ортого чыкты. Курманкожонун жаш балбаны Жусуп жайыктөш ага бет келмей болду...







кыргыз тилиндеги гезит "Форум"





??.??