Кыргыз Республикасынын мамлекеттик расмий гезити
№58, 08.08.08-ж.






ЭРКЕКТЕР МЕНЕН АЯЛДАР ҮЧҮН БИРДЕЙ УКУКТАР МЕНЕН БИРДЕЙ МҮМКҮНЧҮЛҮКТӨРДҮН МАМЛЕКЕТТИК КЕПИЛДИКТЕРИ ЖӨНҮНДӨ
Кыргыз Республикасынын Мыйзамы
2008-жылдын 5-июнунда Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши
тарабынан кабыл алынган
Ушул Мыйзам адамдын жашоо-турмушунун социалдык, саясий, экономикалык, маданий жана башка жааттарында ар башка жыныстагы адамдарга бирдей укуктар менен мүмкүнчүлүктөрдү көрсөтүү боюнча мамлекеттик кепилдиктерди белгилейт; эркектер менен аялдарды жыныстык белгиси боюнча басмырлоодон калкалоого чакырылган; эркектер менен аялдардын ортосундагы прогрессивдүү демократиялык мамилелерди бекитүүгө багытталган.
1-ГЛАВА. ЖАЛПЫ ЖОБОЛОР
1-берене. Ушул мыйзамда колдонулган негизги түшүнүктөр
Гендер - ар башка жыныстагы адамдардын ээ болгон, социалдык жактан бекемделген жүрүм-туруму; саясатты, экономиканы, укукту, идеологияны, маданиятты, билим берүүнү жана илимди кошкондо, турмуштун бардык чөйрөлөрүндө көрсөтүлгөн эркектер жана аялдардын ортосундагы мамилелердин социалдык аспектиси.
Гендердик басмырлоо (тикелей, кыйыр) - жынысы боюнча адамдардын укуктарын жана кызыкчылыктарын чектеген ар кандай айырмалоо, өзгөчөлөө же артыкчылык берүү; коомдук турмуштун саясий, экономикалык, маданий, жарандык же ар кандай башка жааттарында эркектердин жана аялдардын тең укуктуулугун таанууну, пайдаланууну, же жүзөгө ашырууну солгундатууга, же ажыратууга багытталган.
Гендердик саясат - ар башка жыныстагы адамдардын ортосундагы өзара мамилелерде теңчиликти орнотууга багытталган мамлекеттик, коомдук иш.
Гендердик статистика - социалдык-саясий турмуштун бардык чөйрөлөрүндөгү ар башка жыныстагы адамдардын тийиштүү абалын чагылдырган жана коомдогу гендердик маселелерди жана мамилелерди баяндаган статистика.
Гендердик экспертиза - улуттук мыйзамдардын мониторинги жана коомдук укуктук талдоо, ошондой эле аялдар жана эркектер үчүн аларда бирдей мүмкүнчүлүктөрдүн, укуктардын, милдеттердин, жоопкерчиликтердин, тең өнөктөштүк мамилелердин жана теңчилик натыйжалардын сакталышына ченемдик укуктук актылардын долбоорлорун баалоо, гендердик басмырлоону болтурбоо.
Гендердик өкүлчүлүк - кандайдыр бир уюмдун курамында ар кандай жыныстагы адамдардын белгиленген катышта болушу.
Гендердик теңчилик - аялдардын жана эркектердин бирдей укуктук статусу жана аны жүзөгө ашыруу үчүн бирдей мүмкүнчүлүктөрү, ал адамдарга жынысына карабастан жашоо-турмуштун саясий, экономикалык, эмгектик, социалдык, коомдук жана маданий чөйрөлөрүнө катышуу үчүн өз жөндөмдүүлүгүн эркин пайдаланууга мүмкүнчүлүк берилиши.
Гендердик тең укуктуулук - Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген жеңилдетүүчү жагдайлардан сырткары ар башка жыныстагы адамдардын мыйзам алдында укуктарынын, милдеттеринин жана жоопкерчиликтеринин теңдиги.
Гендердик индикаторлор - белгилүү бир мезгилдин аралыгында коомдо болуп жаткан гендердик-маанилүү өзгөрүүлөрдү жыйынтыктоо үчүн сандык жана сапаттык көрсөткүчтөрдү пайдаланган көрсөткүчтөр же ченегичтер.
Гендердик мамилелер - карым-катнаш жүрүмүндө же биргелешкен ишмердигинин ар кандай түрлөрүн жүзөгө ашыруу учурунда ар башка жыныстагы адамдардын ортосундагы жүрүм-турумдун жана мамилелердин мүнөзү.
Гендердик стереотиптер - тиешелүү мезгилде тиешелүү коом үчүн эркек менен аялдын ортосундагы айырмачылыктар жөнүндө туруктуу түшүнүктөр.
Гендердик талдоо - коомдун жана мамлекеттин бардык чөйрөлөрүндө иш жүзүндө болгон же сунушталып жаткан программалар, мыйзамдар, мамлекеттик саясий багыт менен аялдар менен эркектерге көрсөтүлүп жаткан ар кандай таасир этүүлөрдү баалоо жүрүмү.
Үй эмгеги - үйбүлөнүн муктаждыктарын канааттандырууга багытталган эмгек ишмердигинин таризи. Үй эмгеги социалдык-пайдалуу жана эмгек өндүрүмдүүлүгүнүн түрлөрүнүн бири болуп саналат, ал өлкөнүн адамдык жана социалдык мүмкүнчүлүктөрүнүн негизин түптөйт.
Квоталар - саясий институттарда, эмгек мамилелер чөйрөсүндө жана башка чөйрөлөрдө бардык жыныстагы адамдардын өкүлчүлүктөрүн мыйзамдаштырылган деңгээлде чагылдырган убактылуу атайын чаралардын түрлөрүнүн бири, ал мамлекеттик органдарда жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарында аялдардын жана эркектердин өкүлчүлүгүнүн теңдештигине жетишилген соң жокко чыгарылышы мүмкүн.
Гендердик маселелерге комплекстүү мамиле - аялдар менен эркектердин ортосунда теңсиздикти жоюу үчүн стратегия, анын жардамы менен аялдар жана эркектердин кызыкчылыгы жана тажрыйбасы бардык саясий, экономикалык, эмгектик, социалдык жана башка чөйрөлөрдө мыйзамдарды, саясатты жана программаны түзүүдө, аткарууда, мониторингде жана баалоодо ажырагыс аспектиси болуп калат.
Гендердик кыйыр басмырлоо - жыныстык таандыгын түздөн-түз көрсөтпөгөн басмырлоо.
Гендердик тең укуктуулуктун бузулушу - басмырлоо, жек көрүү, ошондой эле адамдын жыныстык таандыгына байланыштуу укуктарын чектөө жана артыкчылык берүү түрүндө чагылдырыла турган активдүү же пассивдүү жүрүм-турум.
Гендердик теңчиликтин объектиси - укуктук жөнгө салууга жаткан коомдук, саясий, экономикалык жана башка социалдык мамилелер.
Позитивдүү аракеттер - Конституция жана мыйзамдар тарабынан берилген укуктарды жүзөгө ашырууда эркектердин жана аялдардын мүмкүнчүлүктөрүн теңөөгө багытталган чаралар.
Гендердик тикелей басмырлоо - жыныстык таандыгын тикелей билдирүү менен басмырлоо.
Бирдей мүмкүнчүлүктөр - гендердик тең укуктуулукка иш жүзүндө жетүү үчүн зарыл болгон каражаттардын жана шарттардын тутуму.
Натыйжанын теңдиги , - теңчилик концепциясы, ага ылайык аялдарга жана эркектерге бирдей жыйынтыкка жетишүү үчүн аларга ар кандай мамиле кылуу экендиги таанылат, анткени алардын жана башкалардын турмуштук шарттары ар кандай.
Бирдей өнөктөштүк мамилелер - ар башка жыныстагы адамдардын мамлекеттик жана коомдук турмушта бирдей шарттарда кызматташуусу же биргелешкен катышуусу.
Сексуалдык асылуу - эмгектик, кызматтык, материалдык, үйбүлөлүк жана башка көзкаранды болгон адамды оозеки жана күч колдонуу менен кордоочу жана мазактоочу сексуалдык мүнөздөгү аракеттер.
Атайын чаралар - жашоо-турмуштун бир кыйла басмырланган чөйрөсүндөгү жыныстардын бириндеги адамдарды колдоого багытталган уюштуруучулук, мыйзамдык, институционалдык мүнөздөгү чаралар. Атайын чаралар убактылуу мүнөздө болушу мүмкүн.
2-берене. Ушул мыйзамдын максаттары жана милдеттери
Коомдун жашоо-турмушунун бардык чөйрөлөрүндө аялдар менен эркектердин тең абалына жетишүү ушул Мыйзамдын максаты болуп эсептелет.
Бул мыйзамдын милдети ар кандай жыныстагы адамдар үчүн улуттук механизмдерди камсыз кылууну түзүү болуп саналат:
- саясий, социалдык, экономикалык, эмгектик жана башка ишмердикте укуктардын, милдеттердин жана жоопкерчиликтин теңчилиги;
- мүмкүнчүлүктөрдүн теңчилиги;
- жашоо-турмуштун бардык чөйрөлөрүндө бирдей өнөктөштүк мамилелер;
- үйбүлөдөгү мамилелердин теңчилиги;
- жыйынтыктардын теңчилиги.
3-берене. Ушул мыйзамдын принциптери
Ушул мыйзам төмөнкү принциптерге негизделет:
- гендердик теңчиликти камсыз кылуу жаатында эларалык укуктун ченемдерин сактоого;
- демократияга;
- мыйзамдуулукка;
- басмырлабоого;
- гендердик саясаттын жүзөгө ашырылышына ар бир ведомствонун жоопкерчилигине жана отчеттуулугуна;
- гендердик саясатты алдыга жылдырууда жарандык коомдун көмөктөшүүсүнө жана катышуусуна.
4-берене. Кыргыз Республикасынын гендердик мамилелер жаатындагы мыйзамдар
Гендердик мамилелер жаатындагы Кыргыз Республикасынын мыйзамдары Кыргыз Республикасынын Конституциясына, Кыргыз Республикасы катышуучусу болгон эларалык келишимдерге жана макулдашууларга негизделет жана ушул Мыйзамдан жана ага ылайык кабыл алынуучу Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынан жана башка ченемдик укуктук актылардан турат.
Ушул мыйзам Кыргыз Республикасынын жарандарына, Кыргыз Республикасынын аймагында туруктуу же убактылуу турган чет өлкөлүк жарандарга жана жарандыгы жок адамдарга, юридикалык жактарга жана мамлекеттик органдар менен жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдары аркылуу мамлекетке жайылтылат.
Эгерде мыйзам тарабынан белгиленген тартипте күчүнө кирген Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп эсептелген эларалык келишимдерде жана макулдашууларда гендердик теңчилик ченемдерин камтыган бул мыйзамда жана башка ченемдик укуктук актыларда каралгандан башка эрежелер каралса, анда эларалык келишимдердин жана макулдашуулардын эрежелери колдонулат.
5-берене. Гендердик басмырлоого тыюу салуу
Ар башка жыныстагы адамдарга карата ишмердиктин кандай гана чөйрөсүндө болбосун тикелей жана кыйыр гендердик басмырлоого тыюу салынат.
Гендердик тикелей басмырлоого төмөнкүлөр кирет:
- үйбүлөлүк абалы, кош бойлуулугу, потенциалдуу кош бойлуулугу жана үйбүлөлүк милдеттеринин себептери боюнча басмырлоо;
- сексуалдык асылуу;
- бирдей квалификациядагы бирдей эмгекке ар башкача эмгек акы.
Гендердик кыйыр басмырлоого төмөнкүлөр кирет:
- жалпыга маалымдоо каражаттары, билим берүү, маданият аркылуу гендердик стереотиптерди кайрадан жаратуу;
- кандайдыр бир жыныстагы адамдар үчүн залал келтирүү сыяктуу терс кесепеттерге алып келген же алып келе турган шарттарды, талаптарды коюу.
Тикелей же кыйыр басмырлоону жүргүзүп жаткан адамдар Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган учурларда жана тартипте жоопкерчиликке тартылат.
Төмөнкүлөр гендердик басмырлоо деп эсептелбейт:
- бала төрөө жана эмчек эмизүү иш-милдеттери менен байланышкан мамилелерди жөнгө салууда айырмачылыктарды белгилөө;
- Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген учурларда эркектерди гана анык мөөнөттүү аскердик кызматка чакыруу;
- ушул Мыйзамдын негизинде укуктук жөнгө салууга жаткан саясий, экономикалык, эмгектик жана башка социалдык мамилелерде анык теңчиликке жетишүүгө багытталган атайын чараларды кабыл алуу;
- аялдар менен эркектердин эмгегин коргоонун, алардын репродукциялык ден-соолугун сактоого байланышкан коргоонун өзгөчөлүктөрү;
- оң аракеттер;
- белгилүү бир жыныстагы адамдардын гана милдеттерин аткаруу мүмкүнчүлүктөрүнө негизделген кесиптик квалификациясына талаптарды коюу.
Гендердик теңчиликти жүзөгө ашырууда ушул Мыйзамдын жана эларалык укуктун ченемдеринин талаптарына карама-каршы келген, жөнөкөй укуктун, каада-салттын жана маданияттын ченемдерине негизделген адамдардын жүрүш турушуна жол берилбейт.
Кыргыз Республикасы өзүнө гендердик басмырлоонун элементтерин камтыбаган элдик үрп-адаттар жана каада-салттарды колдоого алат.
6-берене. Гендердик теңчиликти камсыз кылуу боюнча мамлекеттик саясат
Гендердик теңчиликти камсыз кылуу боюнча мамлекеттик саясат демократиялык принциптерге ылайык жарандык коомдун жана жеке сектордун катышуусу менен мамлекеттик органдар жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдары тарабынан түзүлөт жана жүзөгө ашырылат.
Гендердик теңчиликти камсыз кылуу боюнча мамлекеттик саясаттын негиздери болуп төмөнкүлөр саналат:
- гендердик тең укуктуулукту камсыз кылуу үчүн ченемдик укуктук базаны түзүү, өркүндөтүү жана өнүктүрүү;
- гендердик саясатты жүзөгө ашыруу боюнча институционалдык механизмдерди түзүү;
гендердик теңчиликке жетишүүгө багытталган мамлекеттик максаттуу программаларды иштеп чыгуу жана ишке ашыруу;
- аялдардын жана эркектердин мүмкүнчүлүктөрүнүн ортосундагы дисбалансты жоюуга багытталган атайын чараларды кабыл алуу;
- өнүктүрүүнүн мамлекеттик, региондук жана жергиликтүү программаларында жана стратегиясында гендердик мамилени интеграциялоо;
- коомду гендердик теңчиликти бузууга багытталган маалыматтан, пропагандадан жана үгүттөн коргоо;
- гендердик теңчиликтин маданиятына тарбиялоо жана аны пропагандалоо;
- эларалык укуктун жалпы таанылган принциптери менен ченемдерин, ошондой эле Кыргыз Республикасынын гендердик теңчилик маселелерине тийиштүү эларалык милдеттенмелерин аткаруу.
7-берене. Гендердик саясаттын аткарылышынын мониторинги жана отчеттуулугу
Гендердик саясаттын аткарылышынын мониторинги жана анын ишке ашырылышын баалоо Өкмөт бекиткен гендердик индикаторлордун негизинде мамлекеттик органдар, жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдары жана жарандык коом тарабынан жүзөгө ашырылат.
Гендердик саясаттын ишке ашырылышынын айкындыгы жогоруда көрсөтүлгөн бардык субъектилери менен камсыз кылынат.
Мамлекеттик органдар, жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдары, Өкмөт бекиткен тартипте жана атайын тариздердин негизинде гендердик саясатты ишке ашырууга жоопкерчиликтүү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга гендердик саясатты ишке ашыруу боюнча жыл сайын отчет берет жана аны жалпыга маалымдоо каражаттарына жарыялайт.
8-берене. Гендердик статистика
Кыргыз Республикасында гендердик статистикалык маалыматтар жөнүндө маалымат чогултууга жетекчиликти Улуттук статистика комитети жүзөгө ашырат.
Мамлекеттик органдар, жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдары жана менчиктин түрүнө карабастан юридикалык жактардын жетекчилери Улуттук статистика комитетине гендердик маселелер боюнча тийиштүү маалыматты берүүгө милдеттүү.
2-ГЛАВА. МАМЛЕКЕТТИ БАШКАРУУДА ЖАНА МАМЛЕКЕТТИК МЕНЕН МУНИЦИПАЛДЫК КЫЗМАТ ӨТӨӨДӨ ГЕНДЕРДИК ТЕҢЧИЛИКТИН КЕПИЛДИКТЕРИ
9-берене. Мамлекетти башкарууда гендердик теңчиликтин кепилдиктери
Мамлекет укуктук, уюштуруучулук жана башка механизмдер аркылуу мамлекеттик бийликтин бардык бутактарында ар башка жыныстагы адамдардын гендердик өкүлчүлүк жолу менен камсыз кылуу аркылуу мамлекетти башкарууга катышуусу үчүн ар башка жыныстагы адамдарга бирдей мүмкүнчүлүктөрдү түзөт жана кепилдикке алат жана ушул мыйзамдын жоболорун аткарбагандыгы үчүн Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жоопкерчиликти белгилейт.
10-берене. Мамлекеттик жана муниципалдык кызматка кирүүдө гендердик теңчиликтин кепилдиктери
Ар башка жыныстагы адамдар мамлекеттик жана муниципалдык кызматка кирүүдө жана анын органдарында андан ары иштөөдө бирдей укуктарга жана бирдей мүмкүнчүлүктөргө ээ болушат.
Мамлекеттик органдардын жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарынын жетекчилери ар башка жыныстагы адамдардын жөндөмдүүлүгүнө жана кесиптик даярдыгына жараша мамлекеттик жана муниципалдык кызматка кирүүсүнүн бирдей мүмкүнчүлүгүн камсыз кылууга милдеттүү.
Мамлекеттик органдардын жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарынын кызматчыларынын кадрдык курамында бир гана жыныстагы кызматчылар үстөмдүк болбошу керек. Мамлекеттик органдардын жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарынын кызматтарын квоталаштыруу тутуму (кадрдык курамында жетимиш пайыздан ашык эмес, анын ичинде чечим кабыл алуу деңгээлинде) Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актылары менен белгиленет.
3 жылдын аралыгында кызматынан көтөрүлбөгөн жана квалификациясын андан ары жогорулатуу максатында окууга жөнөтүлбөгөн ар башка жыныстагы адамдар мамлекеттик органдын жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдын жетекчисинен мындай аракеттердин себептерин кат жүзүндө негизделишин, ошондой эле ал талаптанып жаткан кызматка (кабыл алынган, жогорулатылган) дайындалган же окууга жөнөтүлгөн адамдын тажрыйбасына жана квалификациясына тийиштүү маалыматтарды суроого жана алууга укуктуу.
Мамлекеттик жана муниципалдык бош орундарын ээлөө, ар башка жыныстагы адамдарды бирдей деңгээлде жана бирдей шартта катышып, конкурс өткөрүү жолу менен камсыз кылынат.
Мамлекеттик органдын жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарынын жетекчилери гендердик саясатты эске алып, кызматкерлердин мансаптык өсүшүнүн саясатын иштеп чыгышы керек.
Бир жыныстагы гана адамдар үчун конкурс жарыялоого жол берилбейт.
Бул беренеде белгиленген талаптарды бузуу мыйзамсыз чечимдерди же бош кызмат орундарын ээлөөгө конкурстун жыйынтыгын жокко чыгарууга алып келет.
Эгерде конкурс боюнча мамлекеттик же муниципалдык кызматка ар башка жыныстагы эки талапкер өтсө, анда мындай шарттарда бул органда азыраак көрсөтүлгөн жыныстагы талапкер бирдей шарттарда алынышы керек.
Бул берененин жоболорун бузгандыгы үчүн Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык күнөөлүү адамдар администрациялык жоопкерчиликке тартылат.
11-берене. Бирдей шайлоо укуктарынын кепилдиктери
Эркектер жана аялдар мамлекет башчысын, жогорку мамлекеттик органдардын жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарынын башчыларын шайлоого катышууга бирдей укуктарга ээ.
Шайлоо өткөрүлүп жатканда, аялдарга эркектер менен бирдей шайлоого жана мамлекттик органдарга жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарына шайланууга адилеттүү жана анык мүмкүнчүлүктөр менен камсыз кылынат.
Бирдей демократияга жетишүү максатында мамлекет азыраак көрсөтүлгөн талапкерди колдоого багытталган атайын чараларды белгилөөгө укуктуу.
Саясий партиялардын шайлоолорго катышуусу талапкерлердин тизмесинде эки жыныстагы адамдардын кепилдүү бирдей өкүлчүлүгүнүн болушун талап кылат.
Кыргыз Республикасынын жарандарынын шайлоо укугу жана мамлекеттик органдарга жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарына шайлоолорго даярданууга, катышууга жана өткөрүүгө байланышкан алардын кепилдүү мамилелери, ошондой эле гендердик өкүлчүлүктүн сакталышында саясий партияларга дем берүү жана колдоо чаралары Кыргыз Республикасынын шайлоолор жана партиялар жөнүндө мыйзамдары менен белгиленет.
3-ГЛАВА. ЭКОНОМИКАЛЫК ЖАНА СОЦИАЛДЫК МАМИЛЕЛЕРДЕГИ ГЕНДЕРДИК ТЕҢЧИЛИКТИН КЕПИЛДИКТЕРИ
12-берене. Менчиктин бардык түрлөрүнө бирдей жеткиликтүүлүк
Мамлекет ар башка жыныстагы адамдарга менчик укугун ишке ашырууну кепилдикке алат.
Мамлекет ар башка жыныстагы адамдарга менчиктин бардык түрлөрүнө жетүүнүн бирдей шарттарын камсыз кылат.
13-берене. Жерди пайдаланууга бирдей жеткиликтүүлүк
Ар башка жыныстагы адамдардын жерге болгон укугу бирдей ченемде корголот.
Жерге болгон укуктарды жүзөгө ашырууда гендердик басмырлоого жол берилбейт.
Мамлекет ар башка жыныстагы адамдарга жер участокторун пайдаланууда бирдей укуктарды камсыз кылат.
14-берене. Ишкердик ишмердикти жүргүзүүгө бирдей жеткиликтүүлүк
Мамлекет ар башка жыныстагы адамдардын ишкердик ишмердикти жүргүзүүгө бирдей жетүүгө кепилдик берет.
Ишкердик ишмердикти жүзөгө ашырууда гендердик басмырлоого тыюу салынат.
15-берене. Уюмдарды түзүүгө (уюштурууга) бирдей жеткиликтүүлүк
Мамлекет ар кандай жыныстагы адамдарга юридикалык жактарды уюштурууга же юридикалык жактын тең уюштуруучусу катары чыгууга бирдей укуктарды кепилдик кылат жана ал укуктарды жүзөгө ашыруу үчүн бирдей шарттарды түзөт.
16-берене. Ишканаларды башкарууга бирдей жеткиликтүүлүк
Мамлекет ар башка жыныстагы адамдарга ишканаларды (чарба жүргүзүүчү субъекттерди) башкарууга жетишүүнүн бирдей шарттарын түзөт.
Ишканалардын (чарба жүргүзүүчү субъекттердин) башкаруу чөйрөсүндө гендердик басмырлоого жол берилбейт.
17-берене. Социалдык кызматтарга жана социалдык коргоого бирдей жеткиликтүүлүк
Ар башка жыныстагы адамдар мамлекеттик социалдык камсыздандыруу жөнүндө мыйзам менен белгиленген тартипте социалдык кызматтарга жана социалдык коргоого жетүүдө бирдей мүмкүнчүлүккө ээ болушат.
4-ГЛАВА. ЭМГЕК МАМИЛЕЛЕРИНДЕГИ ГЕНДЕРДИК ТЕҢЧИЛИК
18-берене. Эмгектик ишмердикти тандап алуу эркиндиги
Жалдоочу өзүнүн ишин жүзөгө ашырууда гендердик өкүлчүлүккө этабы менен жылдырууну камсыз кылышы керек.
Жалдоочу эмгектик ишмердиктин ар кандай чөйрөлөрүндө, ошондой эле кызматкерлердин ар кандай категорияларынын арасында аял менен эркектин теңдеш катышына жетишүүгө багытталган позитивдүү аракеттерди жүзөгө ашырууга укуктуу.
Бул жобо жалданма эмгекти колдонбой ишмердикти жүргүзгөн ишкерлерге, саны 10 адамдан азыраак юридикалык жактарга жайылтылбайт.
Жалдоочу менчигинин түрүнө карабастан иштин шарттары, ар башка жыныстагы адамдар үчүн бирдей болушу үчүн чараларды көрүүгө милдеттүү.
Жалдоочуларга бош орундар жөнүндө кулактандырууларда (жарнактарда) белгилүү бир жыныстагы адамдар тарабынан гана аткарыла турган атайын иштерден сырткары аялдарга же эркектерге гана жумуш сунуш кылууга, ар кандай шарттарды коюуга, ишке орношуп жаткан адамдардан алардын жеке турмушу, бала төрөөгө карата пландары тууралуу маалыматтарды талап кылууга жол берилбейт.
Жалдоочу ар башка жыныстагы адамдарга эмгектик ишмердигин үйбүлөлүк милдеттери менен айкалыштыруу мүмкүнчүлүгүн камсыз кылууга милдеттүү.
19-берене. Эмгек акы төлөөдөгү теңчилик
Ар башка жыныстагы адамдар бирдей шарттарда атаандаштык кылат жана кызматкердин бирдей квалификациясы болгон учурда жана эмгектин бирдей шарттарында бирдей эмгек акыга ээ болот.
Жыныстык белгиси боюнча акы төлөөнү төмөндөтүүгө же эмгек шарттарынын начарлашына жол берилбейт жана ал гендердик басмырлоонун көрүнүшү катары каралат.
20-берене. Кызматкерлерди бошоткон учурларда тең укуктуулук кепилдиктери
Жалдоочу менен эмгек келишими бузулган учурларда (кызматкерлердин саны же штаты кыскарганда, анын ичинде уюм кайра түзүлгөндө) бошотулуп жаткан бир жыныстагы адамдардын саны ошол ишканадагы кызматкерлердин калыптанган санына пропорционалдуу болууга тийиш.
21-берене. Эмгек чөйрөсүндө гендердик негизде асылууларга эскертүү берүү менен бөгөт коюу жана гендердик басмырлоо үчүн жоопкерчилик
Жалдоочу өзүнүн сексуалдык асылууларынан иштеп жаткан ар башка жыныстагы адамдардын баш тарткандыгы же гендердик басмырлоо үчүн жалдоочунун үстүнөн даттангандыгынын негизинде кысым көрсөтүүгө жана куугунтуктоого укуксуз.
Гендердик стереотиптердин негизинде кызматкерлерге кысым көрсөтүлгөн же куугунтукка алынган учурларда, анын ичинде сексуалдык асылууларды кошкондо жалдоочу Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жоопкерчиликке тартылат.
Жалдоочу сексуалдык асылууларды болтурбоо боюнча чараларды көрүүгө милдеттүү.
Жалдоочу өзүнүн мыйзамсыз аракеттери менен кызматкерди бошонууга мажбур кылган учурларда, ал Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган тартипте жоопкерчиликке тартылат.
Гендердик басмырлоо аныкталса, кызматкерге соттук тартипте моралдык жана материалдык залалдын орду толтурулат. Сот жалдоочуну гендердик басмырлоо себеби боюнча ишке алынбаган адамды ишке алууга жана гендердик басмырлоо себеби боюнча бошотулган адамды кызматка кайра коюуга милдеттендирүүгө укуктуу.
22-берене. Үй эмгегиндеги гендердик теңчилик
Мамлекет үй эмгегин тааныйт. Үй эмгеги үйбүлө мүчөлөрүнүн денсоолугун, эмгекке жарамдуулугун жана руханий керектөөлөрүн калыптандырат, колдойт жана өнүктүрөт.
Үй эмгеги үйбүлө мүчөлөрү тарабынан ыктыярдуу негизде аткарылат жана үйбүлө мүчөлөрүнүн гендердик жана басмырлоонун башка тариздеринин каражаты боло албайт жана ар башка жыныстагы адамдар тарабынан бирдей деңгээлде жүзөгө ашырылышы мүмкүн.
Мамлекет үйбүлө мүчөлөрүнө алардын жынысына карабастан балдарды, улгайган ата-энелерди жана майыптарды эмгек жөнүндө жана мамлекеттик социалдык камсыздандыруу жөнүндө мыйзамдарда белгиленген тартипте жана негизде мамлекеттик жөлөкпул төлөп берүү жолу менен багууну, адилеттүү компенсациялоону камсыз кылат.
Мамлекет үй эмгеги боюнча кызмат көрсөтүүнү өнүктүрүү чөйрөсүндө жарандык коом жана жеке сектор менен кызматташат жана кубаттайт.
5-ГЛАВА. ГЕНДЕРДИК ТЕҢЧИЛИКТИ САКТООНУ КАМСЫЗ КЫЛУУ МЕХАНИЗМИ
23-берене. Гендердик саясатты аныктоо боюнча Кыргыз Республикасынын Президентинин компетенциясы
Президент гендердик саясаттын негизги багыттарын аныктайт.
Президент өз ыйгарым укуктарынын алкагында ар бир мамлекеттик органга бир жыныстагы адамдын жетимиш пайыздан ашпаган гендердик өкүлчүлүктү эске алуу менен ар бир мамлекеттик органга талапкерлерди дайындайт жана көрсөтөт.
Президент гендердик саясатты жүзөгө ашырууну камсыз кылуу боюнча атайын чараларды киргизүүгө укуктуу.
24-берене. Гендердик теңчиликти камсыз кылуу боюнча Жогорку Кеңештин компетенциясы
Жогорку Кеңеш мыйзамдарды кабыл алуу жолу менен мамлекеттик жана коомдук турмуштун бардык чөйрөлөрүндө гендердик теңчиликтин мамлекеттик саясатынын укуктук негиздерин түзөт.
Жогорку Кеңеш өзүнүн компетенциясынын чегинде Президенттин сунушу боюнча бир жыныстагы адамдардын жетимиш пайыздан ашпаган өкүлчүлүктөрдү эске алуу менен төмөнкүлөрдү шайлайт:
- Конституциялык соттун судьяларын;
- Жогорку сотунун судьяларын;
- Эсептөө палатасынын аудиторлорунун бардык курамын.
Жогорку Кеңеш өзүнүн компетенциясынын чегинде бир жыныстагы адамдардын жетимиш пайыздан ашпаган өкүлчүлүктөрдү эске алуу менен төмөнкүлөрдү шайлайт:
- Шайлоо жана референдумдарды өткөрүү боюнча Борбордук комиссиясынын жарым курамын;
- Акыйкатчынын (Омбудсмендин) сунушу боюнча Акыйкатчынын (Омбудсмендин) орунбасарларын.
25-берене. Гендердик теңчиликти камсыз кылуу боюнча Өкмөттүн компетенциясы
Өкмөт өзүнүн ыйгарым укуктарынын чегинде:
- Кыргыз Республикасында коомдук турмуштун бардык чөйрөлөрүндө гендердик теңчиликке жетишүүгө багытталган бирдиктүү мамлекеттик саясатты иштеп чыгууга катышат жана аны жүргүзүүнү камсыз кылат;
- гендердик тең укуктуулукту жүзөгө ашыруу боюнча республикалык максаттуу программаларды түзөт, алардын аткарылышын камсыз кылат;
- республикалык бюджеттин, бюджеттен тьппкаркы булактардын жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдары тыюу салбаган башка булактардын эсебинен гендердик теңчилик жаатындагы мамлекеттик саясатты ишке ашыруу боюнча иш-чараларды каржылайт;
- гендердик теңчиликти коргоо жана камсыз кылуу боюнча мамлекеттик бийликтин аткаруучу органдарынын ишине багыт берет жана контролдук жүргүзөт;
- Кыргыз Республикасынын гендердик теңчилик жаатында иштердин абалы жөнүндө жыл сайын берген отчетту даярдайт.
26-берене. Гендердик саясат жаатында ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын компетенциясы
Гендердик саясат жаатында ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган өзүнүн ыйгарым укуктарынын алкагында:
- бирдиктүү мамлекеттик гендердик саясатты жүргүзөт;
- мамлекеттик органдардын жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарынын жана менчиктин түрүнө карабастан юридикалык жактардын Кыргыз Республикасында гендердик теңчиликке жетишүүгө багытталган улуттук саясатты ишке ашыруу боюнча ишмердикти координациялайт;
- гендердик өнүктүрүү жаатында маалыматтык жана агартуучулук ишмердикти камсыз кылат;
- улуттук саясатка жана мамлекеттик программаларга гендердик мамилелердин киргизилишин камсыз кылат;
- мыйзамдарга жана ченемдик укуктук актылардын долбоорлоруна гендердик экспертиза жүргүзүүгө көмөк көрсөтөт;
- турмуштун бардык социалдык-экономикалык жана коомдук-саясий чөйрөлөрүндө гендердик теңчиликке жана тең укуктуулукка жетишүүнү камсыз кыла турган механизмдерди түзүүгө көмөктөшөт;
- гендердик теңчиликти бузуулардын бардык фактыларын каттоону жана эсебин жүргүзөт;
- гендердик теңчиликтин бузулушу жөнүндө талаштарды чечүү боюнча органдардын ишин координациялайт;
- гендердик теңчилик жаатында бул Мыйзамдын жана Кыргыз Республикасынын эларалык милдеттенмелеринин аткарылышы боюнча мониторингди жүзөгө ашырат;
- бул Мыйзамдын аткарылышы жөнүндө жыл сайын отчет түзөт жана аны жарыялайт, мамлекеттик органдарга жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарына сунуштарды жиберет.
27-берене. Гендердик саясатты ишке ашыруу боюнча жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарынын ишмердиги
Жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдары гендердик саясатты иштеп чыгуу жана ишке ашыруу боюнча иш-чараларды жүзөгө ашырат, тийиштүү мамлекеттик, регионалдык жана жергиликтүү программаларга колдоо көрсөтүү жагында өздөрүнүн аракеттерин мамлекеттик бийликтин аткаруу органдарынын аракеттери менен координациялайт.
28-берене. Жарандык коомдун гендердик саясатты алга жылдырууга көмөктөшүүгө катышуусу
Жарандык коомдун уюмдары:
- гендердик теңчиликти камсыз кылуу маселелери боюнча мамлекеттик органдар жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдары кабыл алуучу чечимдерди иштеп чыгууга жана жүзөгө ашырууга катышат;
- гендердик теңчилик принциптерин коргоо программалары бар талапкерлерди көрсөтүшөт жана колдошот;
- мамлекеттик органдар менен жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарынан гендердик басмырлоону жоюуга багытталган мамлекеттик, регионалдык жана жергиликтүү программаларда белгиленген көлөмдө жана тартипте усулдук, маалыматтык жана башка жардам алууга укуктуу болушат;
- гендердик теңчиликтин бузуу фактыларын каттайт жана гендердик теңчиликти камсыз кылуу чөйрөсүндө мониторинг жүргүзүү үчүн гендердик өнүктүрүү жаатында ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга маалыматтарды берет;
- ушул Мыйзамдын аткарылышы боюнча мониторингди жүзөгө ашырат. Жарандык коомдун уюмдары альтернативалуу ачык отчетторду даярдоого укуктуу.
29-берене. Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын жана башка ченемдик укуктук актыларынын долбоорлорунун гендердик экспертизасы
Гендердик экспертиза улуттук мыйзамдарды мыйзам тарабынан белгиленген тартипте күчүнө кирген гендердик теңчилик жаатында эларалык келишимдердин ченемдерине ылайык келтирүү жана иштелип жаткан долбоорлордо гендердик теңчиликти бузуу фактыларын болтурбоо, адамдын жашоо турмушунун саясий, социалдык, экономикалык, эмгектик, маданий жана башка жаатында ар башка жыныстагы адамдарга бирдей укуктарды жана мүмкүнчүлүктөрдү көрсөтүү принциптеринин сакталышы, аялдарды жана эркектерди жыныстык белгиси боюнча басмырлоодон коргоо үчүн Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында жана башка ченемдик укуктук актыларында жана алардын долбоорлорунда, гендердик теңчиликти бузуунун фактыларын изилдөө жана айкындоо максатында жүргүзүлөт.
Гендердик экспертиза мамлекеттик органдар, жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдар жана жарандык коомдун уюмдары тарабынан жүзөгө ашырылат.
Ченемдик укуктук актылар аялдардын жана эркектердин бирдей укуктарын жана мүмкүнчүлүктөрүн камсыз кылуу принциптерине дал келбегендиги аныкталса, гендердик экспертизанын тыянагы ушундай ченемдик укуктук актыны кабыл алган органга жиберилет.
Гендердик экспертизаны жүргүзүү тартиби ченемдик укуктук актылар менен белгиленет.
6-ГЛАВА. УШУЛ МЫЙЗАМДЫН ЖОБОЛОРУН ИШКЕ АШЫРУУ КЕПИЛДИКТЕРИ
30-берене. Гендердик теңчиликти бузуу фактылары боюнча жарандардын кайрылуу тартиби
Гендердик кодулоого туш болгон адамдар бир учурда Акыйкатчыга (Омбудсменге), прокуратура органдарына, сот жана башка мамлекеттик органдарга, жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарына кайрылууга укуктуу.
Аталган субъекттер Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган тартипте жана мөөнөттө гендердик басмырлоо фактыларын карап чыгууну жүзөгө ашырат.
31-берене. Укукка жат аракеттерге даттануу
Мамлекеттик органдардын жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарынын жана алардын кызмат адамдарынын, ошондой эле менчигине карабастан юридикалык жактардын жана алардын кызмат адамдарынын аракеттери жыныстык белгиси боюнча жарандардын укуктарын жана эркиндиктерин басмырлоого алып келсе, алар даттанылышы мүмкүн, ал эми жарандардын укуктары сот тартибинде калыбына келтирилет.
32-берене. Ушул Мыйзамдын аткарылышына көзөмөл менен контролдукту жүзөгө ашыруу
Ушул Мыйзамдын так жана бир түрдүү аткарылышына көзөмөл жүргүзүүнү Кыргыз Республикасынын прокуратурасы жүзөгө ашырат.
Жарандык коомдун уюмдары контролдукту жүзөгө ашырат.
ушул Мыйзамдын аткарылышына коомдук
33-берене. Ушул Мыйзамды аткарбоонун кесепеттери
Гендердик теңчиликти бузуу фактылары табылган учурларда, ушул Мыйзамдын аткарылышына контролдукту жана көзөмөлдүктү жүзөгө ашыруучу органдар төмөнкүлөргө укуктуу:
- гендердик теңчиликти бузуу фактылары табылганда, аларды жоюу боюнча аткаруу мөөнөтүн көрсөтүү менен мамлекеттик органдарга, жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарына жана менчиктин түрүнө карабастан юридикалык жактардын жетекчилерине жазуу жүзүндө жазма буйрук жөнөтүүгө;
- ушул мыйзамдын жоболорунун бузулушуна күнөөлүү адамдарды жоопко тартууга;
- жалпыга маалымдоо каражаттарында менчиктин түрүнө карабастан юридикалык жактардын аталышын ушул Мыйзамды бузган субъекттердин тизмесинде жарыялоого.
34-берене. Ушул Мыйзамды бузгандыгы үчүн кызмат адамдарынын жоопкерчилиги
Уюштуруучулук-тескөөчүлүк же администрациялык-чарбалык иш-милдеттерди жүзөгө ашыруучу мамлекеттик органдардын жана жергиликтүү өзалдынча башкаруу органдарынын, мамлекеттик жана муниципалдык уюмдардын кызмат адамдары, ошондой эле бирдей иш-милдеттерди аткаруучу башка уюмдардын жетекчилери жана башка кызматкерлери ушул Мыйзамдын жоболорун бузгандыгы үчүн Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жоопкерчилик тартышат.
7-ГЛАВА. УШУЛ МЫЙЗАМДЫН КОРУТУНДУ ЖОБОЛОРУ ЖАНА АНЫН КҮЧҮНӨ КИРИШИНИН ТАРТИБИ
35-берене. Ушул Мыйзамдын күчүнө кириши
Ушул Мыйзам расмий жарыяланган күндөн тартып күчүнө кирет.
36-берене. Ченемдик укуктук актыларды ушул Мыйзамга ылайык келтирүүгө багытталган уюштуруу чаралары
Ушул Мыйзам кабыл алынгандан кийин Өкмөт:
- үч айлык мөөнөттө өзүнүн ченемдик укуктук актыларын ушул Мыйзамга ылайык келтирсин;
- ушул Мыйзамдан келип чыккан уюштуруучулук маселелерди чечсин;
- алты айлык мөөнөттө Жогорку Кеңешке колдонуудагы мыйзамдарды бул мыйзамга ылайык келтирүү боюнча сунуштарын берсин.
"Гендердик теңчиликти камсыз кылуунун мамлекеттик кепилдиктеринин негиздери жөнүндө" 2003-жылдын 12-мартындагы № 60 Кыргыз Республикасынын Мыйзамы күчүн жоготту деп табылсын.

Кыргыз Республикасынын Президенти К. БАКИЕВ
Бишкек шаары, Өкмөт Үйү, 2008-жылдын 4-августу, №184.


Закон Кыргызской Республики
О ГОСУДАРСТВЕННЫХ
ГАРАНТИЯХ РАВНЫХ ПРАВ И РАВНЫХ ВОЗМОЖНОСТЕЙ
ДЛЯ МУЖЧИН И ЖЕНЩИН
Принят Жогорку Кенешем Кыргызской Республики
5 июня 2008 года
Настоящий Закон устанавливает государственные гарантии по предоставлению равных прав и возможностей лицам разного пола в политической, социальной, экономической, культурной и иных областях жизнедеятельности человека; призван оградить мужчин и женщин от дискриминации по признаку пола; направлен на утверждение прогрессивных демократических отношений между мужчинами и женщинами.
ГЛАВА 1. ОБЩИЕ ПОЛОЖЕНИЯ
Статья 1. Основные понятия, используемые в настоящем Законе
Гендер - приобретенное, социально закрепленное поведение лиц разного пола; социальный аспект отношений между мужчинами и женщинами который проявляется во всех сферах жизни, включая политику, экономику, право, идеологию и культуру, образование и науку.
Геңдерная дискриминация (прямая, косвенная) - любое различие, исключение или предпочтение, которое ограничивает права и интересы лиц по признаку пола; направлена на ослабление или лишение признания, пользования или осуществления равноправия мужчин и женщин в политической, экономической, социальной, культурной, гражданской или любых других областях общественной жизни.
Гендерная политика - государственная, общественная деятельность, направленная на установление равенства во взаимоотношениях между лицами разного пола.
Гендерная статистика - статистика, отражающая соответствующее положение лиц разного пола во всех сферах социально-политической жизни и освещающая гендерные проблемы и отношения в обществе.
Гендерная экспертиза - мониторинг и общественно-правовой анализ национального законодательства, а также оценка проектов нормативных правовых актов на предмет соблюдения в них равенства возможностей, прав, обязанностей, ответственности, равнопартнерских отношений и равенства результата для женщин и мужчин, недопущения гендерной дискриминации.
Гендерное представительство - наличие в составе какой-либо организации лиц разного пола в установленной пропорции.
Гендерное равенство - равный правовой статус женщин и мужчин и равные возможности для его реализации, позволяющие лицам независимо от пола свободно использовать свои способности для участия в политической, экономической, трудовой, социальной, общественной и культурной сферах жизни.
Гендерное равноправие - равенство прав, обязанностей и ответственности лиц разного пола перед законом, кроме смягчающих обстоятельств, установленных законодательством Кыргызской Республики.
Гендерные индикаторы - это указатели или измерители, использующие количественные и качественные показатели для суммирования гендерно значимых изменений, происходящих в обществе в течение определенного периода времени.
Гендерные отношения - характер поведения и обращения между лицами разного пола в процессе общения или при осуществлении различных видов совместной деятельности.
Гендерные стереотипы - устойчивые для данного общества в данный период представления о различиях между мужчинами и женщинами.
Гендерный анализ - процесс оценки различного воздействия, оказываемого на женщин и мужчин, существующими или предлагаемыми программами, законодательством, государственным политическим курсом во всех сферах общества и государства.
Домашний труд - форма трудовой деятельности, направленная на удовлетворение потребностей семьи. Домашний труд является одним из видов социально-полезного и производительного труда, который закладывает основы человеческого и социального потенциала страны.
Квоты - один из видов временных специальных мер, выражающихся в узаконенном уровне представительства лиц обоего пола в политических институтах, в сфере трудовых отношений и иных сферах, которые могут быть отменены по мере достижения сбалансированного представительства мужчин и женщин в государственных органах и органах местного самоуправления.
Комплексный подход к гендерным вопросам - стратегия, посредством которой интересы и опыт женщин и мужчин становятся неотъемлемым аспектом при составлении, выполнении, мониторинге и оценке законодательства, политики и программ во всех политических, экономических, трудовых, социальных и иных сферах с тем, чтобы устранить неравенство между мужчинами и женщинами.
Косвенная гендерная дискриминация - дискриминация без прямого указания на половую принадлежность.
Нарушение гендерного равноправия - активное или пассивное поведение, которое проявляется в виде унижения, презрения, а также ограничения прав или оказания привилегий в связи с половой принадлежностью лица.
Объекты гендерного равенства - общественные, политические, экономические и иные социальные отношения, подлежащие правовому регулированию.
Позитивные действия - меры, направленные на выравнивание возможностей мужчин и женщин при реализации прав, предоставленных им Конституцией и законами.
Прямая гендерная дискриминация - дискриминация, прямо указывающая на половую принадлежность.
Равные возможности - система средств и условий, необходимых для реального достижения гендерного равноправия.
Равенство результата - концепция равенства, в соответствии с которой признается, что для достижения равных (одинаковых) результатов мужчинами и женщинами необходимо проявить к ним различное отношение, потому что жизненные условия тех и других различны.
Равнопартнерские отношения - сотрудничество или совместное участие в государственной и общественной жизни на равных условиях лиц разного пола.
Сексуальное домогательство - действия сексуального характера, выраженные словесно или физически, унижающие и оскорбляющие лицо, находящееся в трудовой, служебной, материальной, семейной и иной зависимости.
Специальные меры - меры организационного, законодательного, институционального характера, направленные на поддержку лиц одного из полов в наиболее дискриминационной сфере жизнедеятельности. Специальные меры могут носить временный характер.
Статья 2. Цель и задачи настоящего Закона
Целью настоящего Закона является достижение паритетного положения женщин и мужчин во всех сферах жизнедеятельности общества.
Задачами настоящего Закона является создание национальных механизмов обеспечения для лиц разного пола:
- равенства прав, обязанностей и ответственности в политической, социальной, экономической, трудовой и иной деятельности;
- равенства возможностей;
- равнопартнерских отношений во всех сферах жизнедеятельности;
- равенства в семейных отношениях;
- равенства результата.
Статья 3. Принципы настоящего Закона
Настоящий Закон основывается на следующих принципах:
- соблюдения норм международного права в области обеспечения гендерного равенства;
- демократии;
- законности;
- недискриминации;
- ответственности и отчетности каждого ведомства за реализацию гендерной политики;
- содействия и участия гражданского общества в продвижении гендерной политики.
Статья 4. Законодательство Кыргызской Республики в области гендерных отношений
Законодательство Кыргызской Республики в области гендерных отношений основывается на Конституции Кыргызской Республики и на вступивших в установленном законом порядке в силу международных договорах и соглашениях, участником которых является Кыргызская Республика, и состоит из настоящего Закона, принимаемых в соответствии с ним законов и иных нормативных правовых актов Кыргызской Республики.
Настоящий Закон распространяется на граждан Кыргызской Республики, иностранных граждан и лиц без гражданства, постоянно или временно пребывающих на территории Кыргызской Республики, юридических лиц и государство в лице государственных органов и органов местного самоуправления.
Если вступившими в установленном законом порядке в силу международными договорами и соглашениями, участником которых является Кыргызская Республика, установлены другие правила, чем предусмотренные настоящим Законом и иными нормативными правовыми актами, содержащими нормы гендерного равенства, применяются правила международных договоров и соглашений.
Статья 5. Запрет на гендерную дискриминацию
Запрещается прямая и косвенная гендерная дискриминация в любой сфере деятельности по отношению к лицам разного пола.
К прямой гендерной дискриминации относятся:
- дискриминация по причине семейного положения, беременности, потенциальной беременности и семейных обязанностей;
- сексуальное домогательство;
- разная оплата за равный труд равной квалификации.
К косвенной гендерной дискриминации относятся:
- воспроизводство гендерных стереотипов через средства массовой информации, образование, культуру;
- установление условий, требований, которые повлекли или могут повлечь негативные последствия в виде вреда для лиц определенного пола.
Лица, осуществляющие прямую или косвенную дискриминацию, привлекаются к ответственности в случаях и порядке, предусмотренных законодательством Кыргызской Республики.
Не является гендерной дискриминацией:
- установление различий в регулировании отнощений, связанных с функциями рождения детей и грудного вскармливания;
- призыв на действительную срочную военную службу исключительно мужчин в случаях, установленных законами Кыргызской Республики;
- принятие на основе настоящего Закона специальных мер, направленных на достижение фактического равенства в политических, экономических, трудовых и иных социальных отношениях;
- особенности охраны труда женщин и мужчин, связанные с охраной их репродуктивного здоровья;
- установление требований к профессиональной квалификации, основанных на возможностях выполнения обязанностей только лицами определенного пола;
- позитивные действия.
Не допускается поведение лиц, основанное на нормах обычного права, традициях и культуре, которое входит в противоречие с требованиями настоящего Закона и нормами международного права в осуществлении гендерного равенства.
Кыргызской Республикой поддерживаются народные обычаи и традиции, не содержащие в себе элементы гендерной дискриминации.
Статья 6. Государственная политика по обеспечению
гендерного равенства
Государственная политика по обеспечению гендерного равенства формируется и реализуется в соответствии с демократическими принципами государственными органами и органами местного самоуправления с участием гражданского общества и частного сектора.
Основами государственной политики по обеспечению гендерного равенства являются:
- формирование, совершенствование и развитие нормативной правовой базы для обеспечения гендерного равенства;
- создание институциональных механизмов по реализации гендерной политики;
- разработка и реализация государственных целевых программ, направленных на достижение гендерного равенства;
- принятие специальных мер, направленных на устранение дисбаланса между возможностями женщин и мужчин;
- интеграция гендерного подхода в государственные, региональные и местные программы и стратегии развития;
- защита общества от информации, пропаганды и агитации, направленных на нарушение гендерного равенства;
- воспитание и пропаганда культуры гендерного равенства;
- выполнение общепризнанных принципов и норм международного права, а также международных обязательств Кыргызской Республики, касающихся вопросов гендерного равенства.
Статья 7. Мониторинг и отчетность исполнения гендерной политики
Мониторинг исполнения гендерной политики и оценка ее реализации осуществляются государственными органами, органами местного самоуправления и гражданским обществом на основе гендерных индикаторов, утвержденных Правительством.
Прозрачность реализации гендерной политики обеспечивается всеми вышеуказанными субъектами.
Государственные органы, органы местного самоуправления представляют ежегодно отчеты по реализации гендерной политики в уполномоченный государственный орган, ответственный за реализацию гендерной политики, в порядке и на основании специальных форм, утвержденных Правительством, и публикуют их в средствах массовой информации.
Статья 8. Гендерная статистика
Руководство сбором информации о гендерных статистических данных в Кыргызской Республике осуществляет Национальный статистический комитет.
Государственные органы, органы местного самоуправления и руководители юридических лиц, независимо от форм собственности, обязаны представлять в Национальный статистический комитет соответствующую информацию по гендерным вопросам.
ГЛАВА 2. ГАРАНТИИ ГЕНДЕРНОГО РАВЕНСТВА В УПРАВЛЕНИИ ГОСУДАРСТВОМ И ПРОХОЖДЕНИИ ГОСУДАРСТВЕННОЙ И МУНИЦИПАЛЬНОЙ СЛУЖБЫ
Статья 9. Гарантии гендерного равенства в управлении государством
Государство гарантирует и создает равные возможности лицам разного пола для участия в управлении государством путем обеспечения гендерного представительства лиц во всех ветвях государственной власти через правовые, организационные и иные механизмы и устанавливает ответственность за неисполнение положений настоящего Закона в соответствии с законодательством Кыргызской Республики.
Статья 10. Гарантии гендерного равенства при поступлении на государственную и муниципальную службу
Лица разного пола имеют равные права и равные возможности при поступлении на государственную и муниципальную службу и дальнейшем осуществлении деятельности в ее органах.
Руководители государственных органов и органов местного самоуправления обязаны обеспечить равный доступ лицам разного пола к государственной и муниципальной службе в соответствии с их способностями и профессиональной подготовкой.
В кадровом составе служащих государственных органов и органов местного самоуправления не должны преобладать служащие одного пола. Система квотирования в государственных органах и органах местного самоуправления (не более семидесяти процентов кадрового состава, в том числе на уровне принятия решений) устанавливается нормативными правовыми актами Кыргызской Республики.
Лица разного пола, в течение 3 лет не повышающиеся в должностях и не направленные на обучение с целью дальнейшего повышения квалификации, имеют право запросить и получить от руководителя государственного органа и органа местного самоуправления письменное обоснование причин таких действий, а также сведения, касающиеся опыта и квалификации лица, назначенного (принятого, повышенного) на претендуемую ими должность или направленного на обучение.
Замещение вакантных должностей государственной и муниципальной службы обеспечивается путем проведения конкурсов, в которых в равной мере и на равных условиях участвуют лица разного пола.
Руководители государственных органов и органов местного самоуправления должны разрабатывать политику карьерного роста работников с учетом гендерной политики.
Не допускается объявление конкурсов только для лиц одного пола.
Нарушение требований, установленных настоящей статьей, влечет за собой отмену незаконных решений или результатов конкурса на замещение вакантных должностей.
В случае если по конкурсу на вакантную должность государственной или муниципальной службы прошли два кандидата разного пола, то при равных условиях должен быть принят кандидат такого пола, который менее представлен в данном органе.
За нарушение положений настоящей статьи, в соответствии с законодательством Кыргызской Республики, виновные лица привлекаются к административной ответственности.
Статья 11. Гарантии равных избирательных прав
Мужчины и женщины имеют равные права на участие в выборах главы государства, высших государственных органов и органов местного самоуправления.
При проведении выборов женщинам, наравне с мужчинами, обеспечиваются справедливые и реальные возможности реализации права избирать и быть избранными в государственные органы и органы местного самоуправления.
С целью достижения паритетной демократии государство вправе устанавливать специальные меры, направленные на поддержку кандидатов недопредставленного пола.
Участие политических партий в выборах требует гарантированного паритетного представительства в списках кандидатов лиц обоего пола.
Избирательные права граждан Кыргызской Республики и их гарантии, отношения, связанные с подготовкой, участием и проведением выборов в государственные органы и органы местного самоуправления, а также меры стимулирования и поддержки политических партий в соблюдении гендерного представительства устанавливаются законодательством Кыргызской Республики о выборах и партиях.
ГЛАВА 3. ГАРАНТИИ ГЕНДЕРНОГО РАВЕНСТВА В ЭКОНОМИЧЕСКИХ И СОЦИАЛЬНЫХ ОТНОШЕНИЯХ
Статья 12. Равный доступ ко всем формам собственности
Государство гарантирует лицам разного пола реализацию права собственности.
Государство обеспечивает лицам разного пола равные условия доступа ко всем формам собственности.
Статья 13. Равный доступ к землепользованию
Права на землю в равной мере защищены для лиц разного пола. Запрещается гендерная дискриминация при осуществлении прав на землю.
Государство обеспечивает лицам разного пола равные права пользования земельными участками.
Статья 14. Равный доступ к осуществлению предпринимательской деятельности
Государство гарантирует лицам разного пола равный доступ к осуществлению предпринимательской деятельности.
Запрещается гендерная дискриминация при осуществлении предпринимательской деятельности.
Статья 15. Равный доступ к созданию (учреждению) организаций
Государство гарантирует лицам разного пола право учреждать юридические лица либо выступать в качестве соучредителя юридического лица и создает равные условия для реализации данного права.
Статья 16. Равный доступ к управлению предприятиями
Государство создает лицам разного пола равные условия доступа к управлению предприятиями (хозяйствующими субъектами).
Не допускается гендерная дискриминация в сфере управления предприятиями (хозяйствующими субъектами).
Статья 17. Равный доступ к социальным услугам и социальной защите
Лица разного пола имеют равный доступ к социальным услугам и социальной защите в порядке, установленном законодательством о государственном социальном страховании.
ГЛАВА 4. ГЕНДЕРНОЕ РАВЕНСТВО В ТРУДОВЫХ ОТНОШЕНИЯХ
Статья 18. Свобода выбора трудовой деятельности
Работодатель при осуществлении своей деятельности должен обеспечить поэтапное продвижение к гендерному представительству.
Работодатель вправе осуществлять позитивные действия, направленные на достижение сбалансированного соотношения женщин и мужчин в разных сферах трудовой деятельности, а также среди разных категорий работников.
Данное положение не распространяется на предпринимателей, осуществляющих деятельность без применения наемного труда, юридических лиц с численностью менее 10 человек.
Работодатель, независимо от форм собственности, обязан принимать меры, чтобы условия работы были равноценными для лиц разного пола.
Работодателям запрещается в объявлениях (рекламе) о вакансиях предлагать работу лишь женщинам или лишь мужчинам, за исключением специфической работы, которая может выполняться исключительно лицами определенного пола; выдвигать разные условия; требовать от лиц, которые устраиваются на работу, сведений об их личной жизни, планах относительно рождения детей.
Работодатель обязан обеспечить лицам разного пола возможность совмещать свою трудовую деятельность с семейными обязанностями.
Статья 19. Равенство в оплате труда
Лица разного пола конкурируют на равных условиях и имеют равную оплату труда при одинаковой квалификации работника и одних и тех же условиях труда.
Снижение оплаты или ухудшение условий труда по признаку пола не допускается и рассматривается как проявление гендерной дискриминации.
Статья 20. Гарантии равноправия в случаях увольнения работников
В случаях расторжения трудового договора с работодателем (при сокращении численности или штата работников, в том числе в связи с реорганизацией организации) число уволенных лиц одного пола должно быть пропорционально сложившейся численности персонала.
Статья 21. Предупреждение и пресечение домогательств на гендерной основе в трудовой сфере и ответственность за гендерную дискриминацию
Работодатель не имеет права подвергать работающих лиц разного пола давлению или преследованию на основании того, что они отказали работодателю в его сексуальных домогательствах или подали на работодателя жалобу за гендерную дискриминацию.
В случаях оказания давления или преследования работников на основе гендерных стереотипов, включая сексуальные домогательства, работодатель несет ответственность в соответствии с законодательством Кыргызской Республики.
Работодатель обязан принимать меры по недопущению случаев сексуальных домогательств.
Работодатель привлекается к ответственности, предусмотренной законодательством Кыргызской Республики, в случае, если он своими незаконными действиями вынудил работника уволиться.
При установлении факта гендерной дискриминации работнику в судебном порядке возмещается моральный и материальный вред. Суд вправе обязать работодателя принять на работу лицо, которому по причине гендерной дискриминации было отказано в приеме на работу, и восстановить в должности лицо, уволенное по причине гендерной дискриминации.
Статья 22. Гендерное равенство в домашнем труде
Государство признает домашний труд. Домашний труд формирует, поддерживает и развивает здоровье, трудоспособность и духовные потребности членов семьи.
Домашний труд выполняется членами семьи на добровольной основе и не может служить способом гендерной и других форм дискриминации членов семьи и может осуществляться в равной степени лицами разного пола.
Государство обеспечивает членам семьи, независимо от их половой принадлежности, справедливую компенсацию домашнего труда по уходу за детьми, престарелыми родителями и инвалидами путем выплаты государственного пособия в порядке и на основании законодательства о труде и о государственном социальном страховании.
Государство поощряет и сотрудничает с гражданским обществом и частным сектором в сфере развития услуг по домашнему труду.
ГЛАВА 5. МЕХАНИЗМ ОБЕСПЕЧЕНИЯ СОБЛЮДЕНИЯ ГЕНДЕРНОГО РАВЕНСТВА
Статья 23. Компетенция Президента Кыргызской Республики по определению гендерной политики
Президент определяет основные направления гендерной политики.
Президент в пределах своих полномочий назначает и представляет кандидатуры в каждый государственный орган с учетом гендерного представительства не более семидесяти процентов лиц одного пола.
Президент вправе вводить специальные меры по обеспечению реализации гендерной политики.
Статья 24. Компетенция Жогорку Кенеша по обеспечению гендерного равенства
Жогорку Кенеш путем принятия законов формирует правовую основу государственной политики гендерного равенства во всех сферах государственной и общественной жизни.
Жогорку Кенеш в пределах своей компетенции избирает по представлению Президента с учетом представительства не более семидесяти процентов лиц одного пола:
- судей Конституционного суда;
- судей Верховного суда;
- всего состава аудиторов Счетной палаты.
Жогорку Кенеш в пределах своей компетенции избирает с учетом представительства не более семидесяти процентов лиц одного пола:
- половину состава Центральной комиссии по выборам и проведению референдумов;
- заместителей Омбудсмена (Акыйкатчы) по представлению Омбудсмена (Акыйкатчы).
Статья 25. Компетенция Правительства по обеспечению гендерного равенства
Правительство в пределах своих полномочий:
- участвует в разработке и обеспечивает проведение в Кыргызской Республике единой государственной политики, направленной на достижение гендерного равенства во всех сферах общественной жизни;
- формирует государственные целевые программы по осуществлению гендерного равноправия, обеспечивает их выполнение;
- финансирует мероприятия по реализации государственной политики в области гендерного равенства за счет средств республиканского бюджета, внебюджетных источников и иных, не запрещенных законодательством Кыргызской Республики, источников;
- направляет и контролирует деятельность исполнительных органов государственной власти по защите и обеспечению гендерного равенства;
- готовит ежегодный отчет о положении дел в Кыргызской Республике в области гендерного равенства.
Статья 26. Компетенция уполномоченного государственного органа в области гендерной политики
Уполномоченный государственный орган в области гендерной политики в пределах своих полномочий:
- проводит единую государственную гендерную политику;
- координирует деятельность государственных органов, органов местного самоуправления и юридических лиц, независимо от форм собственности, по реализации национальной политики, направленной на достижение гендерного равенства в Кыргызской Республике;
- обеспечивает информационную и просветительскую деятельность в области гендерного развития;
- обеспечивает внедрение гендерных подходов в национальную политику и государственные программы;
- оказывает содействие в проведении гендерной экспертизы законодательства и проектов нормативных правовых актов;
- содействует созданию механизмов, обеспечивающих достижение гендерного равенства и равноправия во всех сферах социально-экономической и общественно-политической жизни;
- осуществляет регистрацию и учет всех фактов нарушения гендерного равенства;
- координирует деятельность органов по разрешению споров о нарушении гендерного равенства;
- осуществляет мониторинг за исполнением настоящего Закона и международных обязательств Кыргызской Республики в области гендерного развития;
- ежегодно составляет и публикует отчеты об исполнении настоящего Закона, направляет рекомендации в государственные органы и органы местного самоуправления.
Статья 27. Деятельность органов местного самоуправления по реализации гендерной политики
Органы местного самоуправления осуществляют мероприятия по разработке и реализации гендерной политики, координируют свои действия с действиями исполнительных органов государственной власти в части поддержки соответствующих государственных, региональных и местных программ.
Статья 28. Участие гражданского общества в содействии продвижению гендерной политики
Организации гражданского общества:
- участвуют в разработке и реализации соответствующих решений, принимаемых государственными органами и органами местного самоуправления по вопросам обеспечения гендерного равенства;
- выдвигают и поддерживают кандидатов, в программу которых входит защита принципов гендерного равенства;
- вправе получать от соответствующих государственных органов и органов местного самоуправления методическую, информационную и иную помощь в объеме и порядке, установленных государственными, региональными и местными программами, которые направлены на устранение гендерной дискриминации;
- регистрируют факты нарушений гендерного равенства и представляют данные в уполномоченный государственный орган в области гендерного равенства для проведения мониторинга в сфере обеспечения гендерного равенства;
- осуществляют мониторинг исполнения настоящего Закона. Организации гражданского общества вправе готовить альтернативные публичные отчеты.
Статья 29. Гендерная экспертиза законодательства и проектов нормативных правовых актов Кыргызской Республики
Гендерная экспертиза проводится в целях изучения и выявления фактов нарушения гендерного равенства в законах и иных нормативных правовых актах Кыргызской Республики и их проектах для приведения законодательства Кыргызской Республики в соответствие с нормами вступивших в установленном законом порядке в силу международных договоров и соглашений, участником которых является Кыргызская Республика, в области гендерного равенства и недопущения в разрабатываемых проектах нормативных правовых актов фактов нарушения гендерного равенства, соблюдения принципа предоставления равных прав и возможностей лицам разного пола в политической, социальной, экономической, трудовой, культурной и иных областях жизнедеятельности человека, ограждения мужчин и женщин от дискриминации по признаку пола.
Гендерная экспертиза осуществляется государственными органами, органами местного самоуправления и организациями гражданского общества.
В случае установления несоответствия нормативного правового акта принципу обеспечения равных прав и возможностей женщин и мужчин вывод гендерной экспертизы направляется в орган, который принял такой нормативный правовой акт.
Порядок проведения гендерной экспертизы устанавливается нормативными правовыми актами.
ГЛАВА 6. ГАРАНТИИ РЕАЛИЗАЦИИ ПОЛОЖЕНИЙ
НАСТОЯЩЕГО ЗАКОНА
Статья 30. Порядок обращения граждан по фактам нарушения гендерного равенства
Лица, подвергающиеся гендерной дискриминации, вправе одновременно обращаться к Омбудсмену (Акыйкатчы), в органы прокуратуры, судебные и иные государственные органы, органы местного самоуправления.
Указанные субъекты осуществляют рассмотрение фактов гендерной дискриминации в порядке и сроки, установленные законодательством Кыргызской Республики.
Статья 31. Обжалование неправомерных действий
Действия государственных органов и органов местного самоуправления и их должностных лиц, а также юридических лиц, независимо от форм собственности, и их должностных лиц, повлекшие дискриминацию прав и свобод граждан по половому признаку, могут быть обжалованы, а граждане восстановлены в своих правах в судебном порядке.
Статья 32. Осуществление надзора и контроля за исполнением настоящего Закона
Надзор за точным и единообразным исполнением настоящего Закона осуществляет Прокуратура Кыргызской Республики.
Организации гражданского общества осуществляют общественный контроль за исполнением настоящего Закона.
Статья 33. Последствия неисполнения настоящего Закона
В случаях выявления фактов нарушения гендерного равенства органы, осуществляющие контроль и надзор за исполнением настоящего Закона, имеют право:
- направлять государственным органам, органам местного самоуправления и руководителям юридических лиц, независимо от форм собственности, письменные предписания по устранению выявленных фактов нарушения гендерного равенства с указанием срока исполнения;
- привлекать к ответственности лиц, виновных в нарушении положений настоящего Закона;
- обнародовать в средствах массовой информации названия юридических лиц, независимо от форм собственности, нарушающих настоящий Закон.
Статья 34. Ответственность должностных лиц за нарушение
настоящего Закона
Должностные лица государственных органов и органов местного самоуправления, государственных и муниципальных организаций, осуществляюшие организационно-распорядительные или административно-хозяйственные функции, а также руководители и другие работники иных организаций, выполняющие аналогичные функции, за нарушение положений настоящего Закона несут ответственность в соответствии с законодательством Кыргызской Республики.
ГЛАВА 7. ЗАКЛЮЧИТЕЛЬНЫЕ ПОЛОЖЕНИЯ И ПОРЯДОК ВСТУПЛЕНИЯ В СИЛУ НАСТОЯЩЕГО ЗАКОНА
Статья 35. Вступление в силу настоящего Закона
Настоящий Закон вступает в силу со дня официального опубликования.
Статья 36. Организационные меры, направленные на приведение нормативных правовых актов в соответствие
с настоящим Законом
Правительству со дня вступления в силу настоящего Закона:
- в трехмесячный срок привести свои нормативные правовые акты в соответствие с настоящим Законом;
- решить организационные вопросы, вытекающие из настоящего Закона;
- в шестимесячный срок представить в Жогорку Кенеш предложения по приведению действующего законодательства в соответствие с настоящим Законом.
Признать утратившим силу Закон Кыргызской Республики "Об основах государственных гарантий обеспечения гендерного равенства" от 12 марта 2003 года №60.

Президент Кыргызской Республики К. БАКИЕВ
гор. Бишкек, Дом Правительства, 4 агуста 2008 года, №184.











??.??