Кыргыз гезиттеринин жањылыктары •
Кыргыз гезиттери


п»ї

Түшүмдөгү залкарлар
Эртең менен түш көрдүм. Түшүмдө сопсоо куландай басып жүрүпмүн.
Кемпирим жүн тытып же тор согуп олтурганбы, билбейм. Ага мактанып өөдө-ылдый жерде басып жүрүп, көп жерге узап кетипмин. Улам баскан бутумду сынап көрдүм, арыктан аттадым, сылтып да койгон жокмун. Аябай кубанып, азыраак ыйлап да жибердим. Кайра кайрылып кемпиримди издеп табалбай жүрүп, бурулуш жерге (ойдуң) туш болдум. Төмөндө бир караан көрүндү, ошого жетип сүйүнчүлөйүн деп баратып ойгонуп кеттим. Көргөн түшүмдү эңсеп жүргөн жакшылыкка жорудум. Кудайым ишим оңдосун. Манас атам колдосун. Оомийин!
10-декабрь, 1995-жыл


Түштүк Кыргызстан жакта жүрсөм керек (толук билбейм). Айланасы үч-төрт башка дубал менен курчалган, ичинде түрлүү кургаган отундар жыйылган экен. Ошол отундун үстүндө аркы-терки басып жүрүпмүн. Коргондун бир бөлүгүндө боолонгон чөп бар экен, кайра жерге түштүмбү, билбейм. Ар жактан атама окшош бир чалды көрдүм, ал иштеп жүрүптүр. Кооз жер экен. Ошентип ойгонуп кеттим. Бардыгын жакшылыка жорудум. Кудайым өзү колдосун, Манас атам ишимди оңдосун. Оомийин!
10-декабрь, 1995-жыл.


Көзүм илинип кеткен экен, Райкан, Мидин, Алыкул, Качкынбай, Совет түшүмө кирди. Түндө таң аткыча уктай албай, ар нерсени угуп ( көчөдөн), анан ойгонуп жатып, түшүмө киргендеги окуя: Алыкул, Мидин, Райкан жанымда пайда болду, бирок кол алышпай эле баш ийкештик. Мидикем быякка келгенде, мен тыякта элем. Ошондо Байдылда "Кош Мидин" деген кошогун баштады. Анан Алыкул мага эки куплеттей ыр окуду, мен ага арнаган ырбы, же ал магабы, толук билбей калдым. Бир гана мага өтүнүп, бир ыр жыйнагын берип, үч-төрт жумача үйүнө барып, каралашып жүргөнүмдү айтты.
Бир убакта Райкан күлө сүйлөп:
- Бул үкөмдөн чыгат дебедим беле, баарыбызды ыраазы кылды. Бизди үкөм менен жолугуштурган Совет, Качкынбай болду. Кана эмесе, Байдылда үкөмө чогуу туруп бата берип коелу:
- Дагы көп жаша, көп жакшы чыгарма жаз. Бизди унутпай эскерип жүргөнүңө ыраазыбыз. Элге айта бар, биз биякта, силер тиякта аман бололук. Акырындап кыргыз жери, кыргыз эли дүйнөдө гүлдөгөн атактуу өлкөгө айланат. Байдылда жаман сары, эл-журтка салам айта бар. Кош!
Мидин, Алыкул, Райкан, Совет, Качкынбай жолугушууну Совет уюштурду дешти.
28-август 1997-жыл


Кемпиримдин туулган күнүндө эртең мененки саат 12 ченде балдаксыз сыртка чыгып, 15 мүнөттөй эшикте жүрүп кайра келдим. Албетте тепкичтин жардамы менен кармап түшүп, кармап чыктым. Кыскасы, май айында беш-алты жолу балдак менен №5 мектебинин стадиончигинде балдак менен үч-төрт, балдаксыз бир жолу круг (айлампа) жасадым.
Июнь айында стадиондо тогуз жолу балдаксыз, балдак менен үчтөн-бештен круг жасап жүрдүм.
Июнь


Беш жыл (1992-1996 жылдар) саргайып, зарлап төшөктө жаткан мезгилим менден алыстады. Бул жылдары жараткан кудайым менен Манас атам колдоду.
Аларга " кудайым ишим оңдой көр" деп жалпы арбактарга куран окуп жүрдүм.
4-май, 1997-жылы


"Бүгүн Баке - бүгүнсүң" деп эл, кары-жаш, мектептердеби, ураан жазып мени тосуп жатыптыр:
Укса кулак, көргөндө көз сүйүнсүн,
Кечеки эмес, бүгүн Баке бүгүнсүң.
Элим деген, жерим деген жүрөгүң,
Бир бизге эмес, эки дүйнөгө билинсин!
1-июнь, 1997-жыл





Саясатчылар
Бири калбай бай десе бай, шай десе шай. Бири-биринин кылыгын чукуп, бир заматта кыйсыпыр түшүп кыл чайнаша калышат. Бөлүшүп бүтө албаган бийлик, дүйнө, мүлк, дүңгүрөгөн атак-даңк түбү келип бир ууч топурактыр.Чыңгыз Айтматовдогу Чыңгызхандын асманын жерип, ай-талаада улгайган Алтын күң менен ууздай бөбөк Кунандын асманын айланып калган аяндуу ак булутту акылына түйө жүрүшсө болбойбу.
О кайсынысына ишенерин билбей маң болгон караламан калк, калбыры түшкүр саясатчылар!
20.08.12.


Үч китеп
Алыкул Осмонов, Турар Кожомбердиев, Жолон Мамытов. Тандалмалар. Үч акындын үч китебин үзүлүп түшүп барактадым. Жолон Мамытовдун Өзгөн мунарасы тууралуу керемет ыры бар эле.Ошону таппадым. Ошентсе да жалындуу ырларды жаратып жашыл ааламдан эрте учкан жаркын акындардын элестерин кайтарып, жагымдуу кайрыктарын эске салган "Нурборборго", нурлуу маңдай Нурланга - ыраазылык.
23.08.12.


Эс алып олтурам
Ээн жолдо эс алып олтурам. Ушунча ысык августту көргөн эмесмин. Туюлар-туюлбас соккон желге мен көлөкөлөгөн жапан тал алсыз шуудураган болот.
Куушкан эки таранчы. Мага жакындай келип, кайра көкөлөп учуп кетишет. Жаны тынбаган кумурскалар. Зыңылдаган чегирткелер.
Атайы жөө чыккам. Айткан эмесмин барам деп, күт деп. Күрөң дөң, куу адырлардын этегиндеги айылга күүгүмдө кирип барам.
Кемегенин отун сагындым.Теректерди сагындым, тегеректеп шуулдаган.
Шамдигерде кирип барам. Сүйүнүп кетет. Сүйлөшөбүз таң атканча.
Жол боюндагы жапан талга көлөкөлөп, жапжалгыз олтурам.
26.08.12.


"Сагыныбатам"
"Тунгучтун" тушундагы аңыздардан кенедей кызга кездешип, чогуу басып калдык. Кейпи, төрт-беш жаштарда го. "Кайда баратасың?" "Үйгө". "Үйүң алыспы?" "Жакын эле". "Кимдин кызысың?" "Сагыныбатам". "Кимди?" Кайра сурадым: "кимдин кызысың?" "Сагыныбатам". Араң түшүнүштүк. Көрсө: "Сагын атам"деп атыптыр. Менин дагы атым Сагын десем кубанып калды.
Аңыздардын этегинде кагаз коробкалардан курулган алачыкты көрсөттү: "Бул биздин үй". Эки чака суу көтөргөн энеси алдыбыздан чыкты.
Бир тапичкемдин таманы ташка тийип сыйрылып түшүп калды. Алыштагы сууга кир-коогун чайкап отурган жаш келин кайдан-жайдан кайыш жип таап келип тапичкемдин таманын бириктирип байлап берди.

12.09.11.


Сагын Акматбекова





Чоңду
(XIX кылым)
Чоңду Койчуман уулу 1826-жылы Талас өрөөнүндө туулган, кушчу уруусунан. Чыгармачылыгын 13-14 жашында манас айтуу менен баштаган. Ал өз учурундагы манасчылардын баары менен жолугуп, жумгалдык чоң манасчы, ырчы Айтыкенин жанында жүрүп, андан таалим алган. Көптөгөн айтыштарга түшүп, Арстанбек, Калмырза, Эсенаман менен айтышканы белгилүү. Акын 1912-жылы каза болгон.
Кези-кези келгенде,
Казы кертип жал жедик.
Кези-кези келгенде,
Чала бышкан жан жедик.
Кези-кези келгенде,
Чала кууруп кан жедик.
Кези-кези келгенде,
Учкан болдук өйдөлөп.
Кези-кези келгенде,
Чычкан болдук жөрмөлөп.
Кези-кези келгенде,
Буулум кийдик булкунтуп.
Кези-кези келгенде,
Буудан миндик жулкунтуп.
Кези-кези келгенде,
Ыйлап жүрдүк аталап.
Кези-кези келгенде,
Тезек тердик шаталак.
Кези-кези келгенде,
Манас айттык бакырып,
Бээжиндин колун жапырып,
Манасчы бар мында деп,
Бирин-бири чакырып.
Мен турган жерде башка акын,
Ырдоочу эмес батынып!..






кыргыз тилиндеги гезит "De-факто"









??.??