 |
|
|
|
Кайрылуу каттары жана келген каттар:
Чаңкаганда... Таабалды Эгембердиев, "Кыргызстанда 10 миң арстан, жүз миңдей чөө бар экен" - Таабалды мырза, убактылуу өкмөттүн жасап жаткан иштеринин кайсынысы көңүлүңүзгө толду? Аларга кандай сунуштарыңыз бар? - Мен конституциялык сотту жоюп салганын туура көрүп жатам. Анын эч кимге кереги деле жок болчу. Кыргызстанга бир да пайда алып келген эмес, тескерисинче Баекова башында туруп, толтура зыян алып келген. Кыргызстанга диктатураны мына ошолор орнотуп берген. Ишин баштап жаткан убактылуу өкмөткө төмөнкүдөй сунуштарым бар: Биринчиси, Исмаил Исаковду ак жеринен 8 жылга эркинен ажыраткан сотту да сегиз жылга кесиш керек. Ал да 8 ай олтуруп, тигил жак кандай экенин билсин. Экинчи сунушум, сөз эркиндигин берип, Кыргызстандагы баардык басма сөз каражаттарын мамлекеттен ажыратып, эркин кылып, телевидениени коомдук кылып, бүт партияны чагылдырууга мүмкүнчүлүк беришибиз керек. Эл президенттин, депутаттын, баардык жогорку кызматтагылардын дем алганынан, кайсы мончого барганынан бери билиши абзел. Журналисттер жүгүрүп иштеп, алардын ким менен сүйлөшкөнүнө чейин элди кабардар кылышы керек. Президенттик, парламенттик шайлоодо талапкерлер эл кыдырып, акча коротпой эле, эртеден кечке теледен өз программасын айтышса, сүйлөгөнүнө карата эл мыктысын тандап алат. Үчүнчү сунушум, чиновниктердин декларациясын кагазга эле жазып калтырып койбой үйүн, машинесин сүрөткө тартып, гезит, журналдарга ар бир эки жылда басып чыгарып туруу керек. Ошондо гана кызматта олтурганда ким канча байлык топтогону билинип калат. Төртүнчү сунушум, Кыргызстанда Максимден 10 эсе башы кыйын иштеген энергиясы ашып-ташкан жаш балдар бар. Ошолорду кызматка тартуу учурдун талабы болуп жатат. Бешинчи сунушум бизнесмендерге жакшы шарт түзүп берсе, Кыргызстанды кризистен бизнесмендер чыгарат. Азыркы жаңы бийлик электр энергиясын, коммуналдык төлөмдөрдү арзандатты. Бирок, жакында баасын көтөрүүгө аргасыз болот. Ошондуктан кымбаттатаардын алдында мен жеген жокмун. Кымбататууга аргасыз болуп жатабыз деп элге себебин түшүндүрүп, Россиядан келген каражаттарды кайда жумшалганына чейин отчет беришисе, эл ошондо гана ишеним артып, келечек үчүн дагы бир жолу курун бекем тартып, баардык кыйынчылыкка чыдап берет. - Жаңы өкмөттөн дагы кимдерди көргүңүз келет? - Мен убактылуу түзүлгөн өкмөткө боорум ооруп жатат. Көпчүлүк булар жыргап жатат деп ойлоп жатышат. Тескерисинче, убактылуу өкмөттүн мүчөлөрү жыргаган жок. Укташа да элек. Күндөп-түндөп иштеп жатышат Кыйын кырдаалда чоң жоопкерчиликти мойнуна алып, жандалбастап иштеп, Кыргызстанды оор кырдаалдан чыгарып кетүү үчүн аракет кылып жатышат. Мамлекетти эмес, 10 кишини да башкарыш кыйын. Убактылуу өкмөттү түзүп жаткандарга тан берем. Булардын тартпаган азабы калган жок. Дагы бактысы бар экен революция болуп кетти. Болбосо баары 20 жылга кесилмек. Булар кандай кырдаал болбосун баштарын канжыгага байлап коюп жүрүштү. Ошон үчүн Ө.Текебаев, Б.Шерниязов, Р. Отунбаева, А. Бекназаров, И. Исаков, Т. Сариевдерге башымды ийип таазим кылам. Булардын ошол эмгегин эске албай кээ бирөөлөр бийликти ээлеп алды деген амбицияга алдырып, бийлик үчүн күрөшкөн күчтөр деп жүрүшөт. Келгиле туугандар, сын айткандан көрө жардам берип, элибиздин, жерибиздин тынчтыгын көздөп, мамлекетибизге доо кетирбей, Кыргызстандын эртеңи үчүн кызмат кылалы. Мен убактылуу өкмөттүн курамынан Кубатбек Байболовду көргүм келет. Ал баардык жагынан дасыккан инсан. Оппозициянын ичинен да эң күчтүүсү. Байлыгымды тартып алат дебей Акаевдин убагынан бери акты ак, караны кара деп бетке айтып, калыстыктан тайбай келе жатканына баа берем. Ошол инсан алапайыбызды таппай жаткан учурда элине кызмат кылышын каалар элем. - Азыр түндүгү түшүп, кыйын күндү башынан кечирип жаткан элге кай жагынан кол кабыш кылып жатасыз? - Революциянын мындай болуп кетээрин ким билиптир. Кечинде теледен көрдүм. Түтүндүн жытына астмам кармап калат деп барган жокмун. Түнкү саат 11лерде бир машине суу жөнөттүм. Менде иштеген 5-6 бала да барган. Алар "Сиз берген суу ичилгенден кийин акүй алынды" дешти. Ошол кандуу окуядан 3 күн өткөндөн кийин бизнесмендерди чыкырыптыр. Жардамымды суратпай эле акүйдү, Жогорку Кеңешти оңдоп-түзөп жаткан балдарга, ооруканаларда жаткандарга ушул күнгө чейин суу бердиртип жатканымды айттым. Биздин компания деле башка бизнесмендердей эле 3 миллиондой чыгым тарттык. 30 дан ашык ар бири миң доллардан турган муздаткыч жоголду. Супер маркеттеги сатыкта турган сууларыбызды талап кетишти. 7-апрелдеги кандуу окуядан кийин кыргыз кыйын, кыргыз баатыр деп мактанып жатабыз. Мен баатырыбыз 10 миң эле бала экен деп капа болуп жатам. 10 миң бала жанын берип, окко төшүн тосуп, ак үйдү алды. 100 миң киши Бишкекти таладык. 10 миң арстанга 100 миң чөө бар экен. Ошонун баары биригип, кыргыз элин түзөт. Бийликке 10 миң баатыр барбайт. Жанагы 100 миң бекер олжого ээ болгусу келген чөө барат. Ошолор жер басып алып жатышат. Мен он гүлүнүн бир гүлү ачыла элек жатып, кара жер жазданып жатып калган балдарга абдан ичим ачышты. Арасында Жолдош Кудайбергенов деген кылычтай, төрт тарабы төп келген президент болчу жигит бар экен. Ошол баланын иниси агасынын эң акыркы "кыргыздар кайтпагыла, качпагыла" деген сөзүн айтканда баарыбыз ыйлабадыкпы. Телевидениеден канча кайталап көрсөткөн сайын ошончо ыйлап жатпайбызбы. Бакиев ошол кандуу окуяда каза болгон балдардын тырмагынын учуна да татыбайт. Дагы уялбай "мас экен, акылдан адаштырган дары ичип алышкан окшойт, октон да качып койбойт" деп сүйлөп коет. Менин бир арманым Бакиевди ошко митингге келгенде сүйлөтпөй кууп жибербей сүйлөтүп калсак болмок. Макоолугунан эл сага ишенет десе, ошко барып, митинг өткөрүп, митинг өткөргөн кандай экенин өзү да көрбөдүбү. Эмне дейт эле, эмнени айтат эле мага ошол кызык болуп жатат. Дагы жакшы кыргыз элинин бактысы тоодой экен. Бакиев мамлекеттен чыгып кетти. Элди иренжиткен сасык тумоодон, сырткы душмандан да жаман ички душмандан кутулдук. Биз биринчи жолу Кыргызстандын тарыхында өз эркиндигибизди согушуп жеңип алдык. Бизнесмендер Медет Садыркуловду өлтүртүп койгондон кийин артыбызда бала-бакыра бар, биздин ишибизге иштеп, миң киши оокат кылып жатат деп коркуп калбадыкпы. Анткени, бизнесмендерге кээде жардам берсе, кээде салык салып койчу. Мен өзүмдүн эле фирмамды мисал кылайын. Суусундуктарды сатып жаткан жерибизди 2-3 эсе баасын көтөрүп таштаган. Мурда суу алып жаткан жерибизге 50 миң сом аренда төлөсөк, аны 700 миң сомго чыгарып салган. Ал аз келгенсип, Нариман Түлеев өзүнчө көтөрүп ташатаган. Түлеевди шаарды оңдоду, кыйын иштеди деп жатабыз. Ал баш көтөргөн бизнесмендерге салык салып, ошолордун жардамы менен шаарды оңдогон. - Бакиев уюштурган ынтымак курултайында сөзүңүздүн аягына чыкпай калдыңыз эле. Эмнени айтайын деген элеңиз? - Мен курултайда "Керегем сага айтам, келиним сен ук" деген маанайда кыйытып сүйлөгөм. Укук коргоо органдарындагы мыйзамсыздыкты айтып, Исаковду каматканыңызды бир да киши туура көргөн жок. Сиз сизди шайлагандардын эле эмес, шайлабагандардын президентисиз. Оппозиция да биздин туугандарыбыз өтө эле куугунтуктай бербей, митинг жасаганга уруксат берип туруңуз. Митинг деген жакшы нерсе жел чыгарып тургудай деп айтып, Кытайды мисал кылып, Акаевди Кыргызстанга алып келели деген сунушту айтайын дегем. Ага болбой эле кыскартырып салды. Мен Бакиевди өлтүрөбүз дегендерге каршымын. Жаман болсо да, жаңылса дагы президенттерди өлтүрбөш керек. Бул президенттер кааласак да, каалабасак да Кыргызстандын тарыхы. Анткени, чоң кишилер чоң жаңылат экен. Элди көчкү көчкөн абалга жеткирип коюуп, өздөрү ошол көчкүнүн алдында калганын туйбай калышты. Андан көрө Акаевди да, Бакиевди да Кыргызстанга алып келиш керек. Гүлдөгөн Кыргызстанды, элдин жакшы жашоосун көрүп, мен эмнеге мындай гүлдөгөн мамлекет кыла албадым деп кыйналсын. Абийир жазасын тартсын. Азабын жеп кыйналып жашасын. Атып өлтүргөн оңой жаза. Ошондуктан мен аларга өлүм эмес, өмүр тилейм. Биздин каныбызда кекчилдик бар. Өлтүрөбүз дей беребиз. Конгантиевди сабадык, сабагандарга мүйүз деле чыккан жок. Бакиевдин бийлигине иштедиң деп Жапаровду да сабадык. Ал байкушта эмне күнөө. Сен ал киши менен иштештиң деп баарын өгөйлөй берсек болбойт да. Бакиев президент болду деп кыргыздын бычакка сап, чыгаан, иш билги жаштары чээнге кириши керек беле. Ошонун жакшысын чыгарып, жаманын жашырып жүрдү да. Азыркы бийлик да Бакиевдин учурунда иштеген мыкты, иштин көзүн таба билген жөндөмдүү кадрларды жээрибей кызматка алышы керек. Бакиев кызматтан кетип калды деп мыкты кадрлар кетмен чаап, суу сугарып калышы керек беле? Акүйдү заматта алдык деп мактанып жатабыз. Каалаган күнү акүйдү басып алганды адатка айлантып албасак экен деп кооптонуп жатам.Эгер бийлик элдин ырыскысын чачпаса, катачылык кетирбесе, диктатура орнотпосо акүйдү милиция, солдаттар эмес, замбирек менен кайтарыш керек болуп калат го. Дегеним, биз демократиялуу мамлекет болдук. Демек, митинг, пикет бат-бат болуп турат. Бул бийлик митинг жасагандарды сабабайт, жасоочулар алдын ала уруксат сурабайт. Каалаган киши митинг кылып, жел чыгарып турат. Бийликтегилер элдин пикирин митинг, пикеттерден билип турат. -Бүгүнкү күнү каңырыгыңызды эмне түтөтүп, жан дүйнөңүздү эмне жанчып жатат? - Бүгүнкү күндө өлгөн балдардын ата-энеси баласыз калганына, балдар атасыз калганына ушунчалык каңырыгым түтөп, күйүтүнө күйүп турам. Катышпаганыма уялып турам. Колдон келишинче куран окутуп жатабыз. Ошол балдардын жаш өлүмү жан дүйнөмдү жанчып турат. Бирок, ичибиз ачышып, көзүбүзгө жаш алган менен алар баатырларча курман болушту. Бир топ жаштарга мисал болду. Патриот кандай экенин түшүндүрүштү. Экинчи күйүнгөнүм, талап, тоногонго көнө түшкөн элге сынып олтурам. 24-марттагы окуяда "Дордой плазаны" кайтаргам. "Жаныбарлар дүйнөсү" деген көрсөтүүдө арстан бир буканы жыгып берет. Анын аркасында чөөлөр тегеренип, кайтарып жүрөт эмеспи. Мага колтукташып алып, ач көз, жексур көз, менен карашкан жаш балдар, кыздар ошол көрсөтүүдөгү чөөлөрдөй эле көрүндү. Алардын түрүн көрүп түңүлгөм. Азыр да ошондой кырдаал кайталанганына аябай капа болуп жатам. Кыргызстанда байларга тескери көз караштагы коркунучтуу нерсе калыптанып калыптыр. Мародерлуктан канча бизнесмен күйдү. Экономикабыз 5-6 жыл артка кетти. Элдер талап, тоноп кеткен супермаркеттерди кыргыздар эле арендага алып иштетип жатышкан да. Аны бири да ойлоп койгон жок. Бирок, башпрокуратураны революциянер, талап-тоноочулар өрттөгөн жок. Менимче, мурунку бийликтин тушунда жасаган иштерин жабыш үчүн өздөрү өрттөдү. Талоончулар эмне кагаз жемек беле. Мүмкүнчүлүктөн пайдаланып, "Эгембердиев бийлик үмтөтүп акүйдө жүрөт. Байлыгын эл менен бөлүшүп койбойбу" деп жазып чыккан гезитке жооп берип коеюнчу. Эгембердиев бийлик үмтөтмөк түгүл, Акаев кыйнаганда да депутат болгон эмес. Сунуштаган мамлекеттик кызматтарынын баарынан баш тарткам. "Ак Жолго" да кирбей койгом. Партияга да өткөн эмесмин. Мен чыгармачыл адаммын. Саясатка аралашкым келбейт. Кыргызга кызмат кылыш үчүн сөзсүз эле депутат же министр болуш керек эмес. Ар ким өз жөндөмүн билип, ошого жараша элге кызмат кылышы керек. Азыр кыйкырып, элге чыгып жүргөн кишилерден, ошондой эле мага көө жапкандан башканы билбей, ичиме кирип чыккансып жазган журналисттен кыргыз үчүн эмне кылдың деп сурагым келет. Мен жасаган ишти президент да, 30 депутат да биригип жасай албайт. Мен төрөлбөсөм кыргыздын накта суусундуктары жоголуп кетмек. "Супара" этнографиялык комплекси эле эмнеге татыйт. Бул жерде башкасын айтпаганда да кыргыздын ордо оюнун ойной турган жабык бозүй формасындагы стадион куруп жатам. Чиновниктер паркты бузуп там салса, мен үй салам деген жерге этнографиялык кыргыздын тарыхын чагылдырган комплекс курдум. Буга чейин бир да чиновниктин оюна Кыргыздын улуттук оюнунун ордосун куруу келген эмес. Маектешкен Чынайым Кутманалиева
WebMoney кошелек: Z189154646502 R429713653063
Тагыраак көрсөткүчтөрдү Кыргыз Улуттук Банкынан табасыз: биерде >> Макала, чыгарма, жарнама...
Алия Бактыбек:
Алия Бактыбек:
Алия Тонова:
Жамалбек Ырсалиев:
Пресс-служба Ассоциации "Дордой":
Жамиля ОРМУШЕВА:
Асылкан ШАЙНАЗАРОВА: Кармыштегин Макелек Өмүрбай уулу, профессор...
Нуркулов Канат, журналист... Айбек Усенов
Баймуратова Нурила...
Мелис Эшимканов...
Кабул Юлдашев:
Министрликтин жообу:
Турсунали Толомушов:
Асыран Айдаралиев:
подполковник Т.Сусунбаев:
Жумаш Назаров:
Турсунали Толомушов:
Майрам АКАЕВА...
Академик Аскар АКАЕВ...
Академик Аскар АКАЕВге...:
Aidai Masylkanova:
Кыргыз атуулу:
Аскар Акаев:
Кабыл Шабданов
Алексей Рощин
Назаралиев Ж.
Турсунбай Бакир уулу
Назаралиев Ж.
|
|
|
| |||||||||||||||||