Warning: include(../../head.html): failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0658628/data/www/presskg.com/as/12/0315_7.htm on line 12

Warning: include(../../head.html): failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0658628/data/www/presskg.com/as/12/0315_7.htm on line 12

Warning: include(): Failed opening '../../head.html' for inclusion (include_path='.:') in /var/www/u0658628/data/www/presskg.com/as/12/0315_7.htm on line 12

"Өспөс уул, өнбөс доо доолайт" болбоңузчу Бексултан аба


Сөз баягы эле Бүбү Мариям Муса кызынын "Айкөл Манасы" жөнүндө болмокчу. Мен "Асман пресс" гезитинин 1-марттагы санына Жайсаң атанын арбагына асылбасаңар экен деген сураныч менен кыргыз интелегенциясынын бийликтегилерге кайрылуусуна жооп кылып өзүмдүн жеке оюмду билдирген элем. Эмне кылсак деле Бүбү Мариямга асылуулар токточу түрү жоктой. Де-Фактонун № 16 (66) 6-март 2012-ж. санына жарыяланган Б.Жакиевдин "Өзөктөгү өрт" аттуу макаласында Бүбү Мариямды да "шишке сайып" кеткен экен, буга да жооп кылбасам тынч уктай ала турган эмесмин. Эмесе "Өзөктөгү өрттөн" кабар бере кетели.


Макалада бир эси жок "мырзанын": "технологиялык өнүгүшүбүзгө "Манас" жолтоо болот, ага энергия, каражат коротуунун кереги жок" деген чакырыгына Бекемдин "өзөгү өрттөлүп", ага кошуп: "андан да өткөн бир шумдук! Атактуу манасчыларыбыз Сагынбай, Саякбайдыкындай байыртан айтылып келаткан кадимки "Манасыбыздан" өөдөсүнтүп, башка нерсени даңазалоо аракети болуп жатканына төбө чачыбыз тик турду. Өтө кооптуу иш бул, анткени анын төркүнүндө кыргыз улутун, улуттун руханий өзөгүн кемирип жоготчу мите жатат" деп "буркурагандай" болсо автордун жанына адам баласы чыдап тура албас! Андан ары: "эгерде Бүбү Мариямдын "Жайсаңы" мектептерде, ЖОЖдордо окутула берсин деп кайдигер жата берсек, эртең эле кадимки "Манасыбыз" окуу программасынан сүрүлүп калат да, манасчылык өнөрүбүз кошо жоголот" деп кейийт. Мына окурман, бул сөздөрдүн "даамы" канчалык, талдап көрөлү. Менин эле "Манасым" "Манас", калгандарыныкы бир болбогон нерсе, меникин гана окугула, меникин гана программага киргизип, балдарга, студенттерге окуткула" деп Бүбү Мариям кимге барыптыр? Же, силерчилеп Президентке, Өкмөткө кайрылуу жолдоптурбу? Байыртадан айтылып келаткан кадимки "Манасыбыз" деп эмнеге бөлүп жатасыз урматтуу Бексултан Жакиевич! Кусейин Карасаев айылдарды кыдырып жүрүп залкар манасчы Саякбайды таап ээрчитип келгенде ошол кездеги Кыргыз өкмөт башы Баялы Исакеев: "Сагынбайдын "Манасы" турганда кайдагы мурду менен сүйлөгөн немени "киңкилдетип" ээрчитип келгенсиң?" деп кирген буурадай "зиркилдеген" экен. Ушул убакка чейин канча манасчы өттү, ошолордун ар биринин өз орду бар. Аларды сиз жазгандай кадимки манасчы, кадимки эмес манасчы деп кантип бөлөбүз? Алар "Манасты" өзүлөрүнүн акындык даремет күчүнө жараша ар кандай чеберчиликте айтышкан. Эл аларды өзүлөрү баалап-барктап алышат. Ал эми, Бүбү Мариям Муса кызы манасчы эмес. Ал Жайсаң атанын "Айкөл Манасын" Кудайдын бизге белгисиз кудурет күчүнүн жардамы менен "Кайып дүйнөдөн" алып, чечмелеп элибизге кут- белек катары тартуулап отурат! Сиз аны канчалык кодулабаңыз, "Жайсаңды" окуйбу- окубайбы, окуу жайлардан балдарын окутабы, жокпу эл өзү чечет.
Бексултан Жакиевич, "Манас" окуу программасынан сүрүлүп калса эле манасчылык өнөрүбүздөн ажырап калабыз деп эч кабатыр болбоңуз. Манасчыларды мектептерде, ЖОЖдордон окутуп, каалаганыңыздай план менен даярдай албайсыз. Манасчылык өнөр Кудайдын кудурет күчү, Манас атанын улуу касиети менен келет. Буга чейинки чоң манасчылардын бардыгы ушундай касиет менен манасчылык өнөргө ээ болушкандар. Азыр ушундай касиеттүү жаш манасчыларыбыздан үчөө-төртөө бар. Аларды убагы келгенде көрөбүз.
Макалаңызды дагы арылатып окуйлу. "Манасчы "Манасты" жети-сегиз муундуу ыр менен гана айта алат. Ал эми он бир, он эки муунга салып, эзели "Манас" айтуу мүмкүн эмес. Муундары чубалжыган "Жайсаңда" поэтикалык ыргак супсак, тил сынма, жүдөө" дейсиз. Илгери совет доорунда бир адабиятчы аял Саякбайдын "Манасын" сындап: "сиздин чыгармада партиялуулук, соцреализм деген жок" десе, анда кайран Саякбай абам:

"Көздөрү күйгөн чок эле.
Айткан сөзү ок эле.
Атаңдын көрү эр Манас,
Ошондо партияда жок эле!" деп күпүлдөгөн тура.
Эми, Жайсаң атабыз "Айкөл Манасты" мындан он төрт кылым мурун айтып өткөн киши экен, сиздин жети-сегиз муунуңузду элес албай калган чыгар, же аяндан алган маалыматтарды чечмелегенде катачылык кеткендир. "Жумурткадан кыр" издеп ошону эле кечке кектей бербей Жайсаң атаны кечирип эле койбойсузбу? Андан көрө талант кудуретиңиз жетет, ошонун баарын өзүңүздүн 7-8-муунуңузга которуп, анан айда "Манасты" күпүлдөтө айта бербейсиңерби? Туура, Жайсаң атанын "Айкөл Манасы" эпос эмес, тарыхый окуялардан алынган баа жеткис касиеттүү табылга десек жөндүү болчудай. "Эпос" деген сөздүн өзү элдик баатырлар жөнүндөгү жомок дегенди туюнтат. Аяндан алынган окуялар чындыкка дал келип турганын кантип танабыз? Манас атабыздын дене-досу Тогуз-Торонун "Жылаңач-Бугу" тоосуна коюлганы, Таластагы күмбөз Манас баатырга арналып салынганы менен анда атабыздын 18-урпагы Акбуканын кызы Кинязектин дене-досу жатканы- кийинки окумуштуулардын изилдөөлөрүнө дал келген чындык экендигин буга чейин кайсы манасчы айтты эле. "Жылаңач-Бугу" тоосундагы Манас ата жаткан жерге барган киши барып, ким болсо эле ал жерге жете бербей, ичи бузук арам ой менен баргандар эзели ал жерге жетпейт дешет. Манас атага жеткенде жылдыз сымал нур жаап, ким эмнени тилеп барса тилеги сөзсүз орундаларын жергиликтүү эл айтышат экен. Эгер ишенбесеңер баарыңар чогулуп алып барып көргүлө, Манас ата канчооңду кабыл алар экен? "Жайсаңдагы" чындыкка дал келген окуялар, жер-суу, адам аттары оголе көп, Бүбү Мариямдын "Кайып дүйнөдөн" алып чечмелеген "Айкөл Манасы" дээрлик баштан аяк тарыхый чындыкка жык толгон. Ошондуктан, бул Манасты эпос дебей, "Тарыхый Манас" деп атасак туура болчудай.
Макаланы дагы арылата окуйлу. "Тарыхтан, диндерден, миф, санжыра, жомок, болумуштардан алынган элки-телки маалыматтар "Жайсаңда" жыш экен. Аларды аянсыз эле, окуп, угуп билип ала берсе болот да. Билимдүүлүктү аян сымал сыпаттап, ар кимдин башын айлантуу чайкоочулукка тете". Макаланын дагы бир жеринде: "Айтууга ылайыктуу, салттуу, кадимки "Манасыбыз" айтылбай калса, кыргыздар руханий дөөлөтүбүздүн башатынан ажырап, эл болуудан калабыз". Мына, окурман, азыркынын "Бакайындай" болгон атабыз Бексултан Жакиевдин сөзү. Бул боюнча алып караганда Бүбү Мариям "Айкөл Манасты" ар кайсы жомок, санжыра ж.б. уурдап жазган "ууру", кыргыз элин жок кылуучу "бузуку", бир сөз менен айтканда Сталин мезгилиндегидей "эл душманы" экен да. Бексултан Жакиевичтин макаласынын төркүнү, Бүбү Мариямдын "Айкөл Манасы" урматтуу агабыздын өзүнүн "Манас" жөнүндөгү жеке бир кызыкчылыктарына жолтоо болуп жаткан сыяктуу. Болбосо, 15-20 жылдан бери "Жайсаң" жөнүндө бир да ооз ачпаган, Таластагы Манас атанын "Кароол чокусун" грузиндер казып киргенде, "айлаңар кеткенде атаңардын көрүн казып кирдиңерби?" деген башка элдин шылдыңына элибиз кабылганда унчукпаган киши... анан эле "Айкөл Манас" китеби чыгып, көпчүлүк элдин колдоосуна ээ боло баштаганда Бүбү Мариям карындашына доо кое баштаганы таңгалычтуу! Акырында айтарым, Бүбү Мариям сиздин "мактооңузга" да, "жактооңузга" да муктаж эмес. Дагы болгон жаманчылыгыңызды, дооматтарыңызды арта бериңиз, бирок "өспөс уул, өнбөс доо доолайт" болбосоңуз болот эле, Бексултан аба.
Кенеш Бакир уулу





 Асман пресс

15-март, 2012-жыл


Яндекс.Метрика