Кыргыз гезиттеринин жањылыктары •
Кыргыз гезиттери


п»ї
  Денсоолук

Туберкулез
Туберкулез, кыргызча аталышы "Кургак учук" азыркы мезгилде тамырын кенен жайып бараткан оорулардын катарына кирет. Аталган оору тууралуу эч кандай кабары жок замандаштарыбыз да жолукпай койбойт. Андыктан кенен маалымат алуу максатын көздөп Улуттук фтизиатрия борборунун башкы дарыгери, медицина илимдеринин доктору Кадыров Абдуллаат Саматовичке жолугуп кайттык.

Туберкулез деген эмне?
Туберкулез бул- эң коркунучтуу, социялдык, жугуштуу оору. Эгер убагында дарылабаса өлүмгө алып келиши толук ыктымал.
Тарыхынан
Немец окумуштуусу Роберд Кок тарабынан 1882-жылы 24-мартта туберкулез оорусун пайда кылуучу таякчаны тапкан. Берлинде докладын жасап коомчулукка, медицинага жаңылык киргизген. Ошол окумуштуунун атынан Кок таякчасы деп аталып калды.Бул глобалдык дарт, дүйнө жүзү бул оору менен каршы күрөшүп жатышыт. Ошол 24-март туберкулез таякчасынын табылган күнү биз туберкулезго каршы ай өткөрөбүз.
Кыргызстанда
Жалпы Кыгызстанды алсак туберкулез боюнча абал оор десек болот. Себеби, оорунун көрсөткүчтөрү, туберкулездон болгон өлүм башка мамлекеттерге караганда жогору турат. Бирок, акыркы 5-6 жылдын ичинде оорунун негизги көрсөткүчтөрү азайып, башкача айтканда туберкулез боюнча абалды стабилдештирүү болуп жатат. Ошондой болсо дагы Кыргызстанда абал оор. Социалдык оору болгондуктан жакырчылыкта жашаган өлкөлөрдө кеңири кезигет. Бул дарт эч качан тукум куубайт. Эгер бир үй-бүлөөдө бирөө оруп калса, ал оорулуу менен тыгыз байланышта болгондо жугуп калышы ыктымал, эгер ал ачык түрү менен ооруган болсо.
Оорунун негизги булактары
Туберкулездун негизги булактары болуп ачык түрүндө оруган оорулар болуп эсептелет. Алар айлана-чөйрөгө жөтөлгөндө, чүчкүргөндө ооруну пайда кылуучу микробдорду айланага бөлүп чыгарат. Алар сыртка чыкканда какырыкта, чаңда жашайт. Мисалы, чаңда 10 күн, сууда 150 күн, китептин барактарында 3 айга чейин жашайт. Дем алуу органдары аркылуу микробактериялар организмге кирет.
Оорунун түрлөрү
Туберкулез дегенде эл өпкөнүн оорусу деп түшүнөт. Бул туура эмес. Микробактерия кан аркылуу жүрүп олтуруп кайсы органга токтоп калса ошол жерде оору пайда болот. Мээнин кыртыштарынын туберкулезу, сөөктүн, жыныстык органдардын, кыскасын айтканда адамдын баардык органдары туберкулез оорусу менен жабыркашы мүмкүн.
Эң коркунучтуусу
Негизинен эң коркунучтуусу өпкөнүн туберкулезу. Эмнеге дегенде адамдын организмине дем алуу органдары аркылуу кирет . Ошондуктан өпкөнүн туберкулезу көп жолугат жана эң коркунучтуусу болуп саналат. Жалпы туберкулез оорусун 100% деп ала турган болсок, анын 70%ти өпкөнүн туберкулезу болот.
Дарттын алгычкы белгилери
Адам баласы ооруга чалдыкканда алгач жөтөлө баштайт. Алсырап, температурасы көтөрүлүп, тамакка табити тартпай калат. Өз убагында дарыгерге көрүнүп, диагнозу такталбаса кийин өтүшүп кеткен формасына айланып кетет. Өтүшүп кеткен формасында кан куса баштайт, бул "генерализованный туберкулез" деп аталат.
Эгер...
Эгер жөтөл эки жуманын ичинде басылбаса, температурасы дембе-дем көтөрүлүп, арыктап, апетити начарлаганда сөзсүз түрдө дарыгерге кайрылуу зарыл. Бүткүл Дүйнөлүк Саламаттыкты Сактоо уюмунун программасы Кыргызстанга киргизилгенден бери анализдерди так аныктоо жолуна шарт түзүлдү. Микроскобдун жардамы менен какырыктан туберкулездун таякчаларын табабыз. Кимде ким жөтөлү узак убакытка созулса какырыгын алып келишет да, андан соң так диагнозун таап алууга болот. Бул эң жөнөкөй жана экономикалык жактан арзан метод.
Ачык түрү - эгер туберкулез менен ооруган адам какырык же жөтөлгөндө, чүчкүргөндө айлана-чөйрөгө таякчаларды бөлүп чыгарса, жуктурса бул ачык туберкулез болот. Бул түрү айланадагылар үчүн абдан коркунучтуу.
Жабык түрү - бул туберкулездун жаңы башталган формасы. Бул оору менен жабыр тарткан адам какырып, чүчкүрүп, сүйлөгөндө айланага таякчаларды таратпайт. Баардыгы эле ачык түрдө боло бербейт.
Статистикага таянсак
Эмгекке жарамдуу адамдардын ичинен 20 жаштан 40 жашка чейинкилердин 70-80%ти бул дартка чалдыккандардын санын түзөт.
Даары-дармектер
Кыргызстандын элин туберкулезго каршы даары-дармектер менен 100% га камсыз кылганбыз. Туберкулезду дарылоо үчүн пайдаланылган дарылардан тышкары башка дарылар да керек болуп калат. Ошол учурда бейтаптар өз чөнтөктөрүнөн ал дарыларды алып келүүгө аргасыз болушууда. Азыр биз чет өлкөлүк уюмдар менен келишим түзүп ал дарыларды алып жатабыз.
Оорулуулардын саны
Бир жылда бизге 5 миң, 6 миңге жакын туберкулез менен жабыркагандар кайрылат. Бул сан бизге кайрылып, анализдин жыйынтыгында туберкулез менен жабыркагандар деп табылып жаткандар. Ал эми кайрылбаган оорулуулардын саны канча экендиги белгисиз.
Дарылоо жолдору
Дарылоо жолу эки этапка бөлүнүп жүргүзүлөт. Интенцивный фаза жана поддерживущий болуп. Интенцивный фаза 2 айдан 3айга чейин. Ал эми поддерживущий фазабыз 6-7 айга чейин созулат. Бейтаптар оор ахыбалда келет да ооруканада 2 ай дарыланып, андан соң поддерживущий фазасынан өтүш керек болот. Көп учурда экинчи раяддан өтпөй калышат, дарыларын ичпей таштап коюшат. Микробдор биз берген дарыларга турактуу болуп, таасир бербей калат. Организмдеги таякчалар мутатция болуп, айлана -чөйрөгө ыңгайланышып алышат. Мындай учурда экинчи раяддагы дарыларды берүүгө туура келет. Экинчи раяддагы дарылар абдан күчтүү дарылар. Көп адамдар аны көтөрө албай калат. Бир оорулууну 3 жыл ичинде дарылаш үчүн 15 миң доллар сарпталат. Эгер адам өзүнүн денсоолугуна кайдыгер карап, дарыгердин айтканын кылбай коюшса, өлүмгө дуушар болот.
Тазалыкты сактоо керек
Туберкулездун таякчалары шарты жок нымдуу, санитардык талапка жооп бербеген чаң жерде көпкө жашап, оорунун пайда болушуна алып келет. Ошондуктан дайыма бөлмөнү таза сактап, дайыма желдетип туруу керек. Социялдык жактан начар жашаган адамдарда бул оору тез күчөйт да, алар убагында дарыгерге кайрылбай өлүмгө дуушар болушууда. Андыктан ар бир нерсеге аяр мамиле кылуу керек. Оорубаңыздар!

Гүлзат САДЫРБЕК кызы








кыргыз тилиндеги гезит "Асман пресс"





??.??