Кыргыз гезиттеринин жањылыктары •
Кыргыз гезиттери


Warning: include(../../post/0_jan.htm): failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0658628/data/www/presskg.com/alibi/13/0410_10.htm on line 5

Warning: include(../../post/0_jan.htm): failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0658628/data/www/presskg.com/alibi/13/0410_10.htm on line 5

Warning: include(): Failed opening '../../post/0_jan.htm' for inclusion (include_path='.:') in /var/www/u0658628/data/www/presskg.com/alibi/13/0410_10.htm on line 5

Кыргыз гезиттер
Жазуучу Жуматай Абдырахманов:
"Ак үйдүн аянтына чыгып алып, өзүмдү өзүм өрттөп өлсөм, кеткен кереметтерибиз кайрылып келер беле? Жок!.."
- Айтыңызчы, эмне үчүн китебиңизди "Бейиштеги "Тозок" деп атадыңыз?
- Мен, өлкөбүздү, Кыргызстанымды Бейишке теңейм. Биздин өлкөдөй өлкө жок. Суу десең - суубуз тунук, тоо десең - тообуз бийик, кенге бай десең - кенге бай, күнгө бай десең - күнүбүз жылдын башынан аягына чейин тийип турат дегендей. Саймадай кооз жерлерибизди, керемет, касиеттерибизди айта берчү болсом, гезит бети түтпөйт го дейм. Кыскасы, биздин жердей ажайып жер Жер шарында аз десем жаңылбайм, "жок" десем да жарашат. Эгерде эл айтып жүргөн Бейиш бар болсо, так биздин Мекенибизге окшош болуш керек. Бирок, ушундай сонун өлкөдө жашап жатып, жашообуз Тозоктун жашоосундай болуп жатат. Менин жекече оюмда ушундай.
- Тозокко салыштыргыдай, ушунчалык жашообуз жаманбы?
- Ооба. Жарып кеткен кайсы жагыбыз бар? Кадам сайын мыйзам бузуулар. Укук коргоо органдарыбыз эбак "укук кордоо" органдарына айланган. Мен кызматыма байланыштуу аралашып, жакындан көрүп жүрөм. Бирок, чындыгын айтсам Тозокко барып, көрүп келген эмесмин. Байдыкең айткандай "Барган көп, келген киши жок, бар бекен деги шол дүйнө" демекчи, эч ким барып келген эмес. Ошондой болсо да, элдин оозунда айтылып жүргөн Тозокко салыштырмалуу жазганым. Жашообуздун жаман жактары толуп жатат. Айта берсе арман көп. Кыскасы китепти окуган окурмандар өз баасын берер дейм.
- Кызмат демекчи, адвокаттык ишиңизге чыгармачылык далалатыңыз жолтоо болбойт бекен?
- Жок, тескерисинче бири бирин толуктап турат экен.
- Мурун чыгармачылык менен алектенчү белеңиз?
- Жок. Жазмакерликтен алыс болчум. Чынымды айтсам, "салам каттан" башка жазган эмесмин.
- Тапа-тандан эле китеп жазып кеттиңизби? Же, гезит, журналдарга макала жазып жүрчү белеңиз?
- Жок. Мурун макала да жазчу эмесмин.
- Баштаганда эле китеп жазып баштаптырсыз, аңгеме да эмес, повесттен баштапсыз, кыйналган жоксузбу?
- Кыйналган жокмун десем калп болуп калат. Кыйналдым, баш-аягын таппай бир топко чейин кыйналдым. Айрыкча, кол жазма түрүндө жаза баштаганда кыйналып жүрдүм. Кагаздардан баш айланып дегендей. Кийинчерээк компьютер алып калдым, анан жеңилирээк боло баштады.
- Канча жашыңыздан баштап жаза баштадыңыз эле?
- 47-48 жашымдан баштадым.
- Бул китебиңиз канчанчы чыгармаңыз?
- Үчүнчүсү. Биринчиси "Таш Бараң", андан кийинкиси "Жаргылчак". Алар повесттер болчу, мунум роман болду.
- "Таш Бараң" китебиңиздин сюжетин Таластагы өткөн окуялардан алдыңыз беле?
- Ооба. Мен ошол айылдан болом, таш бараң окуясы болуп өткөн Бакайыр айылында туулуп өскөм.
- Кийинки чыгармаңызды "Жаргылчак" деп атаганыңыздын жөнү кандай?
- Салыштырганым го. Жер шары тоголок, айланып турат дегендей, жаргылчакка окшош. Биз, пенделер, Кудайдын "жаргылчагында" айланып жүрөбүз. "Жаргылчактын" "жанчымына" чыдагандар да бар, чыдабай калгандар до жок эмес. Кудум, жыргылчакка түшкөн буудай сыңарыбыз, бири жарылып, талкан болуп чыгат, кээси бүтүн чыгып кетет дегендей.
- Кесибиңиз боюнча юрист экенсиз, кандайча китеп жазып калдыңыз? Эмне түрткү болду?
- Аны өзүм да жакшы сезбей калдым. Менин оюмча өлкөбүздөгү башаламандыктар себеп болду баштанат. Пенде болгондон кийин күнүмдүк жашоодо катачылык кетпей койбойт экен, "Жаңылбас жаак, мүдүрүлбөс туяк болбойт" демекчи. Бирок, "Ата Мекенди сатпаш керек" деп ойлойм. Жерди саткандарга кечирим жок. Чакан өлкөбүздү "карыштап" сатып жатканда жаным кашайып кетти. Чындыгында биз билбейт экенбиз. Чек арада жашаган элдин айтуусун уксак, күнүгө чек арабызды жылдырып, жылжып, тиягынан өзбек, тажик туугандар, биягынан казак бир тууганыбыз айтпай-дебей эле кирип келе беришет экен. Эсиңизде бар болсо керек, түштүктөгү "Чек" айылы эли менен кошо өзбек туугандарга өтүп кетпедиби. Биздин бийлигибиз эмне кылып алдык, эч нерсе кыла алган жокпуз. Мындай мисалдар толуп жатат.
- Китептериңизде кетип жаткан жерлерибиз жөнүндө чагылдырдыңызбы?
- Жок. Түздөн-түз эле кереметтүү "Үзөнгү-Кууш", касиеттүү "Каркыра" тууралуу жана башка жерлерибиз жөнүндө жазган жокмун. Дегеле ошол кереметтерибизден ажырап калганыбыздан кийин, эмне кылыштын айласын издеп, жөн гана макул болуп отургум келбей, далбастай баштадым. Кеткен кереметтерибиз жөнүндө жазгым да келди. Бирок, карап отурсак, айтмак, жазмак турсун өзүн өзү өрттөп өлүп жаткандар болду, бир нерсе өзгөрдүбү? Жок, менин оюмча эч нерсе өзгөргөн жок. Ошол, өз өмүрлөрүн Ата-Мекенден аянбаган азаматтарыбыздай мен дагы Ак үйдүн аянтына чыгып алып, өзүмдү өзүм өрттөп өлсөм, кеткен кереметтерибиз кайрылып келет беле? Же, элдин жашоосу оңолуп кетмек беле? Жок, менин оюмча эч нерсе өзгөрүлмөк эмес. Ошондуктан колума калем алып, жазууну чечтим. Келечек урпакка азыркы турмушубуз, болуп жаткан мыйзамсыздыктар жөнүндө, дегеле касиет, кереметтерибиз тууралуу азын-оолак маалымат калтыргым келди. Кийинки муун кыргыз элинин ажайып касиеттерин унутта калтырып баратканы жалган эмес. Эне тилибизди жерип жатабыз, жерлерибизден айрылып жатабыз, койчу толгон-токой мыйзамсыз көрүнүштөр көнүмүш адатка айланып баратат. Кайдыгер калкыбыз, чыдамкайлыгын карматып, чыдап келе жатат. Билегинде бийлиги барлар элдин көйгөйүн ойлогонду таптакыр унутта калтыргандай болуп калды. "За державу обидно" дегендей. Кыскасы, бардыгын өзгөртүп жибербесем дагы колумдан келишинче Ата Мекенге кызмат кылгым келди.
- Билишимче китепти басып чыгаруу дагы оңой эмес. Каражат жагын айткым келет. Бул жагынан кантип жатасыз?
- Аныңыз чын. Жазарын жазып коюп, аны басып чыгаруу деген оңой-олтоң иш эмес экен, башымдан өтүп жатат. Чындыгында, биздин өлкөдө, өзүң жазат экенсиң, өзүң басат экенсиң, анан аныңды өзүң сатат экенсиң. Мамлекетибизге эч нерсенин кереги жок болуп калыптыр. Жазып жатасыңбы, басып жатасыңбы, эч кимдин иши жок. Ким эмнени кааласа ошону жазып жатат, элибизге кереги бары да бар, жогу да бар. Аны көзөмөлгө алган жан жок. "Кимди ким көрдү, Быржыбайды там басты" кейиптенип, "билген богун жеген" эле адамдар. Мындайча айтканда, "Государство самоотстранилось" дегендей болуп калды десем жаңылбайм.
- Жазуучулар союзунун мүчөсү экенсиз, ал жагынан жардам жокпу?
- Жок. Чындыгында "жазуучулар союзу" деген аты эле бар. Алар, союздагылар, жазуучуларга жардам бермек турсун өздөрү жардамга муктаж болуп отурат. Ачыгын айтсам, эмне жумуш кылып жатканын мен билбейм. "Бир коңулга кирип алган чычкандай" эле кылган иштери көрүнбөйт да билинбейт, угулбайт. Дегеле ушундай союз "сөрөй" бизге керекпи? - деген суроо койгум келет. Минте берсе "барынан жогу" дегиң да келип кетет экен. Ырас, союздун өзүнүн акыбалы оор. Бирок, жазып жаткандарга каражат жагынан жардам бербесе дагы "деги барсыңарбы, ой" деп сурап койсо дагы сүйүнүп калат экенсиң да. "Жок" деп эле этек-жеңин кагып отура бергенде бирөө алып келип бермек беле? Аракет кылыш керек да. Издениш керек деп ойлойм. Кыскасы ал жердеги отурган биздин "аткаминер" чоңдорубузга "баланча союздун" башкармасы деген эле "үлкөн" наам, ат керек баштанат. Чындыгын айтсам, союздагылардын кылган ишине мен жакшы түшүнбөй койдум.
- Китептериңизди чыгарууга каражатты кайдан алып жатасыз? Же, ишкердик менен алектенесизби?
- Жок. Эч кандай бизнесим жок. Эми, "эл ичи, өнөр кенчи" деп айткандай эле, эл арасында чыгармачылыкка кайдыгер карабаган эр-азаматтарыбыз бар экен. "Бейиштеги Тозок" китебимди басып чыгарганга айылдаш байкем Жолчубай Корчубеков демөөрчүлүк кылды. Ыраазычылык билдирем, чоң ырахмат.
- Үч китеп менен эле токтоп калбассыз? Алдыдагы максаттарыңыз тууралуу айта аласызбы? Жашыруун болбосо...
- Жашыра турган эч нерсе жок. Жазып жатам. Дараметим жетишинче жаза бергим келет. Кыргыз элиме кымындай да болсо пайдам тийсе дейм.
- Эмне үчүн өз атыңызды колдонбой, "Молтой Туман" деген псевдоним менен жазып жүрөсүз?
- Менин атамды кичинесинде "Сары бала, Сары бала" деп жеңелери тергеп, аты Сары атыгып кетиптир. Чын аты Молтой экен. Аны биз атам кайтыш болгондо билдик. Себеби, "азан" чакырып койгон аты айтылып куран окулбаса жетпейт имиш, молдолор ошентип айтышкан. Атамдын өз аты айтылбай калгандыктан, аты өчпөсүн дедим. Ал эми "Туман" дегеним, мени айылдагылар кичинемден бери Туман дешет. Себеби, мен боз тумандай болгон бала болсом керек. Биринчи китебимди айылым Бакайырга арнагам. Ошондуктан китебим "Молтой Туман" болуп чыккан, кийинкилери да ошондой болуп жатат.
- Аңгемеңизге чоң ыракмат, чыгармачылык ийгилик каалайм.
- Рахмат, сизге дагы.






Пикир: