Кыргыз гезиттеринин жањылыктары •
Кыргыз гезиттери


ПОИСК ГАЗЕТЫ


Warning: include(../../post/0_jan.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/alibi/10/0827_8.htm on line 2

Warning: include(../../post/0_jan.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/alibi/10/0827_8.htm on line 2

Warning: include() [function.include]: Failed opening '../../post/0_jan.htm' for inclusion (include_path='.:') in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/alibi/10/0827_8.htm on line 2


Warning: include(../../search.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/alibi/10/0827_8.htm on line 2

Warning: include(../../search.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/alibi/10/0827_8.htm on line 2

Warning: include() [function.include]: Failed opening '../../search.htm' for inclusion (include_path='.:') in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/alibi/10/0827_8.htm on line 2
Аскар Акаев:
"Кандай гана бийлик болбосун,
бир тамчы адам канына татыбайт!"
Бир нече күндөн кийин Кыргызстан эгемендүүлүктүн 19 жылын белгилейт. Адаттагыдай эле мамлекет жетекчилери атайын даярдалган кагаздагы көнүмүш сөздөрүн күн ысыкта, майрам көрүү үчүн топтолгон элдин алдында окуп беришет. Анда Кыргызстандын эгемендүүлүгү мактаныч катары айтылганы менен адатынча "Акаевдин коррупциялык доору" кенен сүрөттөлөт. Ал эми анын башкаруусуна туш келген Кыргызстандын ички жана тышкы саясаттагы жетишкендиктери туурасында ныпым эскерүү жасалбайт. Анын ордуна азыркы бийликтин тушундагы "жетишкендиктер", элдин "бактылуу жашоосу" туурасында абдан көркөм "икаялар" айтылат...

Ал эми биз ошол эгемендүүлүктүн түркүгүн Кыргызстанга алып келүүгө зор салым кошкон туңгуч президент Аскар Акаев менен өткөн тарыхты эстеп, ага калыс баа берүүгө аракет кылдык. Буга чейинки журналисттердин маектешүүлөрүнөн айырмаланып, бул ирет ал кишиге ачуу-таттуу суроолорду аралаш жаадырдык.
- Аскар Акаевич, алгачкы сөздү учур маселесинен баштасак. Учурдагы кырдаалды сырттан көз салып турган байкоочу катары мекениңиздеги акыркы көрүнүштөрдү кандай баалап жатасыз?
- Эми Кыргызстандын ар бир кенедей жакшылыктарын, кубанычтарын мен жогору канааттануу менен кабыл алам. Бирок, тилекке каршы акыркы 5 жылда мамлекеттин акыбалы начарлагандан начарлап жатканы мени абдан кейитет. Өзүңөр жакшы билесиңер, мен бийликте турганда азыркыдай массалык баш аламандык деген болчу эмес. Албетте, ар бир бийликтин тушунда кемчиликтер орун алат. Бирок, азыркыдай чегинен ашкан анархияга жол берилчү эмес. Мисалы, Оштун мэри Мырзакматов тууралуу ар кыл сөздөрдү угуп жатам. Байкашыма караганда кадимки эле, Афганистандын талаа командирлеринин эле өзү. Мына Отунбаеванын бийлиги аны кызматтан алууну чечкен экен, Мырзакматов дагы элди чогулта коюп, өзүнүн жеке бийлигин сактап калды. Анткени азыр Кыргызстанда бийликтин кадыры дагы, күчү дагы жок. Аны эч ким чымындай да көрбөй калды. Анткени бир кезде Сербияда, Грузияда кийин Украинада "түстүү ыңкылап" жасагандар акыры Орто Азиядан Кыргызстанды тандашкан экен, акыры максатына жетип тынышты. Бул кадимки эле коркунучтуу вирус. Тагыраак айтканда, глобализациянын алгачкы белгилери десек туура болот. Акырындап бийлик ошондой талаа командирлерине, криминалдык авторитеттерге өтүп кетеби деп чоочулайм. Мен ишенимдүү жана сыймыктануу менен айта алам, менин убагымда мунун бири да жок болчу. Эч бир жергиликтүү жетекчилер жогорку бийликтин чыгарган документтерине баш ийбей койчу эмес. Болбосо, криминалдык элементтер аянтка чыкканын көрдүңөр беле?
Менимче азыр кыргыз бийлиги демократиялык эмес, укуктук мамлекет куруунун үстүндө иштеш керек. Мамлекетте жеке адамдын же болбосо кандайдыр бир топтордун эмес, укуктун бийлиги орногондо гана адилеттүүлүк орнойт. Коомдо калыстык, адилеттүүлүк орномоюнча мамлекет оң жолго түшө албайт. Азыр эмне болуп жатат? Параллелдүү эки өкмөт иштеп жатат. Роза Отунбаева бир күнү президент катары документ чыгарат. Экинчи күнү болсо Убактылуу өкмөттүн төрайымы катары, ал эми кийинки күндөрү техникалык өкмөттүн төрайымы катары документ кабыл алат. Анан кантип ушундай мамлекетте туруктуулук, жылыш болот? Мына ушунун баарын алып келген - 2005-жылдагы мамлекеттик төңкөрүш. Чындыгын айта турган болсок, ошондон бери эле Кыргызстанда легитимдүү бийлик жок. Мына ушундай көрүнүштөр мени абдан тынчсыздандырат.
- Жакында эле Сиздин кол тийбестигиңиз боюнча чыгарылган Убактылуу өкмөттүн декретин кандай кабыл алдыңыз?
- Бул чечим мен үчүн күтүлгөн эле нерсе болчу. Кадимкидей эле кабыл алдым. Роза Отунбаева бул чечимге Убактылуу өкмөттүн төрайымы катары кол койгонун укканда эле түшүндүм саясий документ экенин. Эгерде ал киши президент катары кол койсо, анда маселе башкача болмок. Менимче ал өзү дагы бул документ курулай саясий популизм экенин түшүнүп турат. Анткени, ал чечимдин эч кандай юридикалык күчү жок. Ошондуктан Отунбаева бул документке Убактылуу өкмөттүн төрайымы катары кол коюп отурат. Мен алардын мындай аракетине эч кандай деле капа болгонум жок, себеби буга чейин 5 жыл бою Бакиевдин бийлиги тарабынан адам чыдагыс жамандоолор, мага каршы ар түрдүү пиар компаниялар жүргүзүлүп келген. Буга мен көнүп деле калгам. Адилет иним, өзүң деле жакшы билесиң, бул күнөөлөр мага Бакиевдин ошол кездеги прокурору Азимбек Бекназаров тарабынан 5 жыл мурун эле коюлуп, бирөөсү дагы далилденбегендиктен жабылган. Андан тышкары, ондогон кылмыш иштери ачылганы менен анын бири дагы эч кандай натыйжа берген эмес. Андыктан, мындан кандайдыр бир өзгөчөлүк издөөнүн өзү туура эмес деп ойлойм.
- Эл арасында 24-марттагы Сиздин өлкөдөн чыгып кетишиңиз боюнча эки версия бар. Биринчиси, Сизди өлкөдөн качып кетти деген версия. Ал эми экинчиси, күч органдарындагы 3 генерал атайын кутум чыгарып, күч менен эвакуация кылып салыптыр деген сөз бар. Бул эки версиянын кайсынысы чындыкка жакын же башка да барбы?
- Адилет иним, тилекке каршы сен айткан эки вариант тең туура эмес. Мен өзүмдүн вариантымды айтып берейин. Мен бир гана нерсеге таң калдым. Эртең менен өзүмдүн иш бөлмөмө барсам өңчөй он миңдеген криминалдык элементтер чогулуп алышыптыр. Жакшылап карап көрүп, абалдын татаал экенин байкадым. Мен кадимки эле нааразы болгон карапайым адамдар келген экен деп ойлогом. Бирок, кырдаал мен ойлогондой эмес экен. Муну кийин бийликке келген соң өздөрү да тастыкташпадыбы. Ыраматылык Баяман Эркинбаев парламенттин трибунасынан "Эй, туугандар, мен бийликти кулатуу үчүн түштүктөн төрт миң боевикти алып келип, бийликти алып бергем. Мага эмне үчүн биринчи бийликти бербейсиңер?" - деп бийлик талашпады беле. Андан кийин бүгүнкү Убактылуу өкмөттүн төрайымы дейбизби же техникалык өкмөттүн төрайымы дейбизби, президент дейбизби, Роза Отунбаева өзү жазып чыккан "Назаралиевдин боевиктерин мен алып келүүгө көндүргөм" деп. Анан ошончо боевикти токтотуштун бир гана жолу бар болчу. Ал курал колдонуу эле. Ал гана эмес мага ошол генералдар сунуш да кылышкан "Аскар Акаевич, акыбалды көрүп турасыз, күч колдонбосок болбойт" деп. Бирок бул жол, башынан менин жан дүйнөмдөгү гуманисттик принциптерге түп тамырынан каршы келет эле. Ошондуктан мен алардын сунушунан баш тартып, өзүмдүн башкы командачы катары акыркы приказымда эч качан курал колдонбоону буйрук кылдым да өкмөт үйүнөн чыгып кеттим. Эмне үчүн мен Кыргызстандан чыгып кеттим? Себеби ошол күнү кечке минут сайын курчуп жаткан кырдаалды терең анализдеп, кандай болгон күндө дагы Кыргызстандан 2-3 күнгө болсо да сыртка чыгып турууну туура көрдүм. Анын үстүнө, эртеси Кемин тараптан дагы он миңдеген адамдар Бишкекти көздөй жөө жүрүш жасап келишип, аларды Токмокко келгенде суранып отуруп токтоттум. Кандай болгон күндө да тынччылыкты камсыз кылыш керек эле.
Эгерде ошондо мен курал колдонууга буйрук бергенде түндүк-түштүк жарасы күч алмак. Ал эми, мен өмүр бою ошол түндүк менен түштүктү бириктирүү үчүн болгон аракетимди жасап келдим. Өзүңөр билесиңер, эң биринчи алган ири суммадагы кредитке Түндүк менен түштүктү байланыштырган автомагистраль курдук. Ага чейин Оштон Бишкекке келүү өзүнчө тозок болгон. Тажикстан, Өзбекстан, Казакстанды аралап өтүп, баш-аягы 7 чек ара постунан текшерилип анан келишчү. Кээ бирлер тамашалап калышчу: "Келгенче костюм-шымыбызга чейин чечип алат" дешип.
Мындан тышкары 15 жыл бою түштүк регионун көтөрүү үчүн кандай гана аракеттерди жасадым, аны жакшы билесиңер. Тээ президент боло электе эле, Улуттук илимдер академиясын жетектеп турганда академиянын түштүктөгү филиалын ачканбыз. Ага чейин түштүктөн бир гана академик бар эле, Жаныбек Жээнбаев деген ыраматылык аксакалыбыз. Ал эми калган академиктердин баары менин жетекчилигимде өсүп чыгышты. Ошондой эле бир топ окуу жайларды атайын Ошко ачтык. Тээ Союз убагында Ошто бир эле пединститут бар болчу. Жалал-Абадда дагы бир катар окуу-жайлар ачылды. Ошону менен катар эле бир топ жардамдарды, айыл-чарба кредиттеринин 80 процентин атайын түштүккө жумшадым. Өзүңөр билесиңер, Ош менен Жалал-Абадда 90-жылдардын башында бир топ жаратылыш кырсыктары орун алып жатты. Ондогон миң үйлөр жаздан күзгө чейин курулуп калып жатты. Болбосо азыр Россияда ысыктан 3 миң үй күйүп кеткен экен, ошону куруш килейген Россия мамлекети үчүн кыйынга туруп жатат. Анан ошол кездеги биз тарткан кыйынчылыкты элестетсең өзүң. Эгерде мен ок атканда, ошонун баары негативге айланмак да. Ошондуктан, ок атпай мамлекеттен чыгып кеткенимди эң туура кадам деп эсептейм. Анткени, мен үчүн кандай бийлик болбосун, бир тамчы адам канына татыбайт!
(Уландысы кийинки
сандарыбызда)
Маектешкен
Адилет АЙТИКЕЕВ
adilet77@mail.ru








кыргыз тилиндеги гезит "Алиби"


Warning: include(../../ohkaptal.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/alibi/10/0827_8.htm on line 40

Warning: include(../../ohkaptal.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/alibi/10/0827_8.htm on line 40

Warning: include() [function.include]: Failed opening '../../ohkaptal.htm' for inclusion (include_path='.:') in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/alibi/10/0827_8.htm on line 40


Warning: include(../../rec_art/0_rec.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/alibi/10/0827_8.htm on line 40

Warning: include(../../rec_art/0_rec.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/alibi/10/0827_8.htm on line 40

Warning: include() [function.include]: Failed opening '../../rec_art/0_rec.htm' for inclusion (include_path='.:') in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/alibi/10/0827_8.htm on line 40


Warning: include(../../news/0_art.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/alibi/10/0827_8.htm on line 40

Warning: include(../../news/0_art.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/alibi/10/0827_8.htm on line 40

Warning: include() [function.include]: Failed opening '../../news/0_art.htm' for inclusion (include_path='.:') in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/alibi/10/0827_8.htm on line 40