Кыргыз гезиттеринин жањылыктары •
Кыргыз гезиттери


ПОИСК ГАЗЕТЫ


Warning: include(../../post/0_jan.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/aiyl/10/0930_7.htm on line 2

Warning: include(../../post/0_jan.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/aiyl/10/0930_7.htm on line 2

Warning: include() [function.include]: Failed opening '../../post/0_jan.htm' for inclusion (include_path='.:') in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/aiyl/10/0930_7.htm on line 2


Warning: include(../../search.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/aiyl/10/0930_7.htm on line 2

Warning: include(../../search.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/aiyl/10/0930_7.htm on line 2

Warning: include() [function.include]: Failed opening '../../search.htm' for inclusion (include_path='.:') in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/aiyl/10/0930_7.htm on line 2
  Мүдүрүлсөң турбайсың

Кыянатчыл 5%
менен кычаш 0, 5%
Азырынча шайлоо жараяны өз калыбы менен бараткандай ой калтырат. Арийне, шайлоо кампаниясынын кызышы менен кырдаал курчуп кетишин жокко чыгарууга болбойт. Эксперттер кырдаалдын курчуп өз нугунан чыгып кетишин көбүнесе социалдык-эконамикалык жайсыз абал менен байланыштырышууда. Мисалы ОДКБнын генералдык секретары Н.Бордюжа: "Кооптуу жагдайлар көп. Алардын арасынан төмөнкү факторлорду бөлүп көргөзөөр элем. Биринчиси-бул кыштын келишине карата социалдык-экономикалык кырдаалдын кадиксиз түрдө курчуй башташы. Экинчиси шайлоо алдындагы кампаниянын жүрүшүндөгү "кара технологияны" кеңири пайдаланылып жатышы этникалык топтордун өз ара мамилелеринин ырбашына алып келиши этимал"-деп билдирди. Кыргызстандын коопсуздук кеңешинин секратары Марат Иманкулов Н.Бордюжа менен макул эмес. М.Иманкуловдун пикири боюнча Николай Бордюжанын Кыргызстандагы экономикалык проблемалар этникалык жаңы кагылыштарга алып келет дегенине кошулууга болбойт. Себеп дегенде материалдык кыйынчылыктар үчүн бири бирин өлтүрө баштагыдай биздин эл анчалык акылы жок маңыроо эмес деп эсептейт коопсуздук кеңешинин секретары. Ошол эле мезгилде кайрадан бийликке кайтып келүү үчүн өнтөлөп жаткан Бакиевдин тарапкерлеринен турган реваншистик күчтөрдүн, мындан сырткары экстремисттердин жана наркотоптордун Кыргызстандын ырк кетирип баш аламандыктын башталышына кызыкдар экенин жокко чыгарбайт. Иши кылып азыркы тапта өлкөнүн өнүгүшү өз нугунан чыгып кырдаал курчуп кетүү коркунучу кантсе сакталып турганын моюнга алууга туура келет.

Дагы бир коркунуч сыртынан анча байкалбаган, ошо үчүн анча чоң маани берилбей келеткан жагдайга байланыштуу. Ал адамдын эркине баш ийбеген обьективдүү түрдө түзүлгөн кырдаалга кирет дешибиз мүмкүн. Арийне антип айтууга негиз жок. Сөз парламенттик кампанияга катышып жаткан партиялардын депутаттык мандатка ээ болушу үчүн өлкө боюнча 5% тос-коолдукту жеңип өтүшүн, ал эми жети облус менен Бишкек жана Ош шаарларында кошумча 0,5%тик босогону "аттап" кетишин талап кылган шайлоо Кодексинин жоболору жөнүндө баратат. Шайлоого катышып жаткан 29 партиянын бирдей баары үчүн оңой эле жеңип кете тургандай тоскоолдордон эмес. Саясый экспертиза жүргүзүүнүн эл аралык иниститу (МИПЭ) өзүнүн социалогиялык изилдөөсүндө 5%тик өткөөл менен 0,5%тик регионалдык квотаны партиялардын алдына коюлган мыйзамдын болуп көрбөгөндөй катаал сыноосу катары мүнөздөдү.
Бул жолку параламенттик шайлоого демейден башкача жер жайнаган партиялар катышып жатканы да кошумча кыйынчылыктарды алып келери айкын. БШК тарабынан 29 партиянын тизмеси бекитилип шайлоо марофонуна уруксат берилгени белгилүү. Шайлоочулар партиялардын көптүгүнөн кимдин ким экенин, кайсыны кандай саясый платформаны тутунаарын ажыратып аңдай албай баштары маң болуп турган учуру. Ошондуктан кайсы партияга артыкчылык артып добуш беришээрин азырынча аныктай электери көп. Канчалык шайлоого катышкан партиялардын саны көп болсо ошончолук шайлоочулардын добуштары майдаланып чачырап кетээри айкын. Ал эми, бул болсо республикалык 5%тик жана регионалдык 0,5% тик босогону аттап өтүүгө кадыресе каскак болгон, тоскоолдук кылган жагдай. Мындай учурда 5% менен 5,0%тик квотанын ролу болуп көрбөгөндөй өсөрү, ал түгүл оңой менен кол жете бербеген мээлжиген бийиктикке айланары анык. Мындайда алдыдагы проценттик ашууну карытып өтүү машакаты чанда чанда ири партиялардын колунан келбесе көбүнүн алы жетпес кыйынчылыкка айланышы мүмкүн. Демек, парламентке өтпөй калган партиялардын санына жараша нааразычылыктар да прогрессиялык түрдө өсөрү анык. Ал эми бул болсо өлкөнүн дестабилдештирүүгө кошумча жем ташталып жатат дегендикти билдирет.
Саясый биографиясы, басып өткөн жолу бар, саясый күрөштөрдө такшалган элге таанымал жалпы улуттук масштабтагы саясый партиялар бизде саналуу гана. Аларга коммунистерди, "Ата-Мекен", "Ар Намыс", "Ак Шумкар" жана СДПК партияларын киргизсек болот. Бул ири партиялардын жер-жерлерде баштапкы уюмдары бар, ошондуктан бүт өлкө боюнча аздыр көптүр колдоо таба алышаары анык. (Ырас И.Масалиев башында турган коммунисттер К.Бакиевдин доорунда диктатуралык бийликтин "чөнтөк партиясы" болгон "Ак Жолдун" сателлитине айланып моралдык жагынан утулуп чүнчүп калганынан, "Ар Намыстын" лидери Ф.Куловдун сымаптай мүлтүлдөгөн туруксуз саясатынан, принципсиздигинен улам эл ичиндеги рейтингдери төмөн түшүп кеткенине байланыштуу шайлоодо фиаского учурары күтүлүүдө). Булардан тышкары көптөгөн утурумдук саясый уюмдар, карлик партиялар б.а эрте учкан "чала өрдөктөр" бар экенин эстен чыгарбоо керек. Кээ бирлери, атап айтсак, "Ат Журт", "Бүтүн Кыргызстан", БЭК партиялары-регионалдык партиялар. Түштүк электоратынын гана колдоосуна ээ. Кыргызстандын бардык чөлкөмүндө алардын текши бирдей колдоо табаары арсар. Өзгөчө ультраулутчул, Бакиевдин алдым-жутум чиновниктеринен жана "Ак жолдун" чачырандысынан түзүлгөн "Ата Журт" партиясын деструктивдүү күч деп эсептеген түндүк электораты ага оңой менен боор тартып жибериши кыйын. Республика боюнча чача келгенде "Ата Журт" 5% тоскоолдукту жеңип өтүшү мүмкүн, бирок түндүктө жайгашкан айрым обулустардан 0,5%тик босогодон өтпөй калышы реалдуу нерсе. Мындай абал жалгыз гана "Ата Журтка" тешелүү эмес башка калган регионалдык делинген партияларга да таандык.
Адат катары 5% менен 0.5% чоң маани берилбей келет. Көп саясый мыкчыгерлер үчүн оңой аттап кетээр босого сыяктуу сезилет. 0.5% дегениң көз мелжиткен анча чоң цифра эмес, мисалы чакан Нарын обулусунун шайлоочуларынын 800-1000 добушуна ээ болсоң ошол жетиштүү, 0.5%ти жеңип кете аласың деген сөздөргө көп кезигесиң. Чынында азыркы түзүлгөн шартта 0,5% кыйла чоң жоо. Аны оңой менен оодарып түшүшүң кыйын. Кыргызстандын "Шайлоо жөнүндөгү Кодексине" ылайык 5%тик босого жалпы шайлоочулардын тизмедеги курамынан чыгып эсептелинерин, ал эми 0,5% болсо жети облус менен Бишкек, Ош шаарынын ар биринин шайлоочуларынын тизмесине байланыштуу аныкталарын унутпоо кажет. Эгерде азыркы кезде болуп көрбөгөндөй миграциялык процесс башталганын, чет өлкөгө кетип жаткандардын саны он эселеп өскөнүн, өлкөнүн ичиндеги орун которуштуруулар кыйла тездегенин эске алсак добуш берүүдө чоң өзгөрүүлөр, чоң кыйынчылыктар келип чыгары анык. Тоотпой жаткан 0,5 % чекеге чыккан чыйкан болуп калышы мүмкүн. Мындан сырткары мамлекеттик каттоо кызматынын башчысы А.Шыкмаматовдун айтымына караганда өлкөнүн 30 миң гражданы шайлоо укугу менен коштошту. Анын айтымында түштүктөгү кандуу окуядан кийин 3.6 миң киши паспортунан айрылган, Бишкектин 47 жаңы конуштарыны тургундарынын 37 миң элинин катоосу (пропискасы) жок. (20-сентябрдагы пресс-конференцияда "Учкун" кичи районунун тургундарынан атынан Тынчтыкбек Медербеков билдирүү жасап Бишкектин айлана четиндеги конуштарда жашагандардын катоосу жоктору 150 миңге барабар деп билдирди). Шайлоо Кодексинин талабына ылайык бул категориядагы граждандардын шайлоого катышып добуш берүүгө укуктары жок болуп чыгат. Мындан сырткары партияларга каршы добуш беребиз деп чыйт түкүрүп тескери баскан шайлоочулар кыйла көп экенин унутпоо керек. АКИ-пресстин сурамжысына таянсак алар жалпы шайлоочулардын 9,0% тин түзөт. Ошентип 5%тик республикалык босогонун, айрыкча 0,5% тик регионалдык квотанын азыркы парламенттик шайлоодогу мааниси болуп көбөгөндөй жогорулары анык. 0,5% көптөгөн партиялардын убалына калып коюшу оңой. Бекер жеринен жогоруда эскерген МИПЭнин эксперттери шайлоодо регионалдык тоскоолдукту ашып кетсе 3 эле партия жеңип өтө алат деп прогноз берип жатпагандыр.
Тилекке каршы, шайлоонун жыйынтыгы чыгарылганда парламентке өтпөй өксүп калган партиялардын нааразычылыгы пайда болорун күтсө болот. Алардын шайлоо алдындагы даярдык этабында, шайлоо кампаниясынын жүрүшүндө өздөрүнүн кетирген катачылыктарын оңой эле моюндарына алып жибербеси белгилүү. Шайлоо алдында чампалап түзүлө калган полуфабрикат-партиялар экендигине, шайлоо кампаниясы өткөн кыска убакытта элге үлгүрүп таанылуунун кыйындыгына, эл ичинде саясый бедели төмөндүгүнө, өлкөнүн бардык элине бирдей тегиз кадыры бар саясый уюм эмес регионалдык чектелүү партия экенине карашпайт эмеспи. Күнөөнү башкалардан табаары анык. Нааразычылыкка шылтоо болсо табылбай койбойт. Шайлоо калыс өтүп калса да бурмаланды деп кыйкырып чыгышаары турулуу иш. Мисалы ferghana.ru басылмасы "ата журтту сактап калуучунун" каадасын күткөнүнө басым жасаган К.Ташиев деген чыгаан саясатчы кырдаалдын келечекте ырбап кетишине "Ата Журттун" тиешеси болорун азыртан эле эскерте баштабадыбы. Бурмаланып өткөн шайлоо деген шылтоону бетке кармап эл ичине бүлүк салып жиберүү ташиевдер үчүн оңой иш. Ошентип социалдык-эконмикалык кыйын кырдаалдан тышкары утулуп калган деструктивдүү партиялар да дестабилдештирүүчү факторлордон болуп калышын жокко чыгарууга болбойт.
Үсөн Касыбеков
"Алиби", №62, 24.09.2010.




кыргыз тилиндеги гезит "Айыл турмушу"


Warning: include(../../ohkaptal.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/aiyl/10/0930_7.htm on line 26

Warning: include(../../ohkaptal.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/aiyl/10/0930_7.htm on line 26

Warning: include() [function.include]: Failed opening '../../ohkaptal.htm' for inclusion (include_path='.:') in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/aiyl/10/0930_7.htm on line 26


Warning: include(../../rec_art/0_rec.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/aiyl/10/0930_7.htm on line 26

Warning: include(../../rec_art/0_rec.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/aiyl/10/0930_7.htm on line 26

Warning: include() [function.include]: Failed opening '../../rec_art/0_rec.htm' for inclusion (include_path='.:') in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/aiyl/10/0930_7.htm on line 26


Warning: include(../../news/0_art.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/aiyl/10/0930_7.htm on line 26

Warning: include(../../news/0_art.htm) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/aiyl/10/0930_7.htm on line 26

Warning: include() [function.include]: Failed opening '../../news/0_art.htm' for inclusion (include_path='.:') in /var/www/u0371622/data/www/presskg.com/aiyl/10/0930_7.htm on line 26