Үч жигитке


үч пикир


Артыкчылыгы
Биринчиден, Өмүрбектин өңүн билбеген жаран жок. Ал түптөгөн "Ата-Мекен" партиясы алымдуулугу жагынан алдыңкы сапта келген десек деле болот. Кыргыз парламентинин үч чакырылышынын депутаты болуп, саясый такшалуунун зор мектебинен өткөн. Эң бир артыкчылыгы, эл аралык бедели да бар. 2006-жылдын, сентябрындагы "матрешка гейд" окуясында Польша мамлекети наркотик менен тутулган кыргыз жаранын түшүнүүчүлүк менен кабылдап, кайтарып узатып турушунун өзү ага болгон сыйы. Көздөгөнүнөн кайтпаган көкжалдыгы дайын. Эрендиги менен чечендиги айкаш. Караңгыдан жол тапкан, карбаластан сөз тапкан зиректиги жетиштүү. Оюна да, боюна да тыкан. Саясатта чечим чыгара билет. (Кырдаалды курчутпай Бакиевдердин учурунда спикерликти таштап кетиши). Бул сапат ар бир эле саясатчыга энчиленген мүнөз эмес. Бийлиги үчүн атышкандарды да көрдүк. Чындыкка тике карайт, элдүүлүгү арбын. Аркасынан желдей сапырылып ар кыл кептер ээрчип жүрсө да колдоп, коргоп алчулар жетиштүү. Аналитикалык акыл көйгөйү арбын. Саясатты өз пайдасына чече билүүгө жөндөмдүү. Ал максатта чабуулчунун позициясын тутунат. Бул кырдаал ар качан анын айланасында арбын ишенимди жана арбын көчтүн аралаш жүрүшүн камсыздандырат. Өкүмдүгүн, өткүрлүгү маштап, ал сапатын ар кими жактап, жаштарда Текебаевдик мүнөз сиңип, анын баскан жолу өзүнчө мектеп болууга арзыйт.

Кемчилдиги
Бул инсаныбыздын, көбүнчө кемчилдиги, ашкере эмоцияналдуулугу. Ылгабай сүйлөп, ылайга малынып алган учурлары арбын. Сөгүшүп, оозго алгыс сөздөрдү төгүп алып соттошо калып жүргөн учурлары да кездешет. Ар кандай учурларда популисттик маанайга алдыргандыгы байкалат. Өзүн далилдөө үчүн кумурскадан пил жасап, аргументсиз айыңдарга алдырып жибергендигин атап жүрүшөт. Кооз сүйлөгөнгө уста, бирок, кооз иш кылбады дегендери да арбын. Анткени, арбын жыл оппозицияда жүрсө да, элчилдигинен тайып Батышка башын салып берди - деген жарлыктары да бар.
Текебер - Текебаев - деген үндөр да угулат. Анткени, анда менменсинүү күч экендиги баамдалат. Катар жүрүп катаалчылыкты бирге тартышкандар, бийликке кайтып келээр замат баягы мүнөзү тез өзгөрүлүп, тааныбай, билбей, көрбөй калгандыгын атап жүрүшөт. Анын революциянын каны сууй электе, парламенттик секиден балп эттирген "Биз беш жыл кыргыз элинин кожоюнубуз" - деген сөзү, афоризмге айланып барат. Демек, кожоюндун астында кулдар же малдар болушу турган иш. Ал эми өзү, кечээ эле ким эле? … Көрүнгөнгө жагынып, калың журттун этегин жамынып жүргөн күндөр тез эле эстен кеттиби? Ах-х, кожоюн дегиң бар.
Анткен менен уламдан улам чалынып, малынып алган адат алда немеден кабар берет. Биринчиден, Өмүкөбүздө интеллект аз. Балким бир кезекте анын ичкен кудугу тайыз болгондур. Ал эми тубаса кемтикти толтуруш кыйын экендиги белгилүү. Интеллект бөксө жерде маданият, жүрүм-турум да кемчил жүрөөрү айтпаса да белгилүү эмеспи. Ошол эле учурда жетиштүү деңгээлде чар тараптуу билимден өксүктүгү, руханий бөксөлүгү, чөйрөнү тандай албастыгы сезилип турат. Непаада, балким, саясаттан четтеп, тазалануу процессин кечирсе өнүгүү өңүтү бай болот беле деген да ой келет…


... Чынында эле кантип өнүгөбүз? Ал үчүн кандай Конституция калкалап кала албайт экен. Болуп өткөн революцияларда элдик, бирок, теңдиги болбогонун көрдүк. Бирок, дүйнөлүк өнүгүүнүн тарыхына үңүлсөк биздикиндей тагдырды кыйла өлкөлөр баштарынан кечириптир. Турция мамлекети экономикалык кризистин сазына батып, жоголуунун чегине келгенде Ата Түрк бийликке келип өлкөсүн бийиктикке кайрадан сүрөп чыккан экен. Кытай мамлекетинин багына Ден Сяо Пин жаралып, мамлекетин өнүктүргөндүгү дайын. Американын өнүгүшүнө Рузвелттин орду, кечээги эле Россиянын кыйынчылыктан сергишине Путиндин салмагы болгонун көрдүк. Демек, мамлекеттин өнүгүшү үчүн улуттук лидердин орду айныксыз керекпи деген айгине түшүнүк жаралат.
Ал эми бизде андай улуттук лидерлерибиз жокпу …? Анда дагы бир ирет өз көкүрөктөрүндө улуттун лидерлери "биз дешкен" үч уулубуздун бейнэсине үңүлүп көрсөк.


Ахматбек Келдибеков

Артыкчылыгы…
… Башкаруу системасында арбын жыл иштеп, ийги тажрыйба топтогондугу. Маңдайын жарган, жылдызы жанган келебети кенен. Ошондон уламбы кандай гана чөйрөдө болбосун барктуу ордун бачым табат. Табиятынан лидерлик касиет жандай түшкөндүгү баамдалат. Жаңы кырдаалдарды өзүнүн пайдасына буруу жөндөмү арбын. Реформатор десе деле ашыкча кетпейт. Ошого эле айкаш иштемчилдиги сезилет. Көктүгү көзүнөн, күжүрмөндүүлүгү сөзүнөн байкалып турат. Чөйрөсү кенен, чалгыны жөндүү элендиги баамдалат. Умтулганын алып жыккан, атаандашын чалып жыкканга да маш. Адетте, саясат, саясатчыныкы эмес, саясат жасай алгандыкы менен өлчөнөөрүү бар. Ахмат мырзанын артыкчылыгы саясат жасай алгандыгы менен көрүнөт. Ал сапарда ар качан олжолуу келгендиги дайын. Ош коогалаңындагы оомал-төкмөлдө басаңдап бараткан баркын оодарып алгандыгы төгүн эместир. Кандай-андай деген менен керт башты, ыйык өмүрдү сайуу менен беделге умтулуу ар бир эле жарандын колунан келе бербейт. Ал үчүн тубаса жүрөктүү, катаал, кайраттуу болуш турган иш. Анан калса улуттук кызыкчылыкты урматтоо менен көрүлгөн аракетти сыйлабай койбоско болбойт. Бул ишин "Бали!" дебеске айла жок.

Кемчилдиги…
Алган тажрыйбасы, айлана чөйрөдөн топтогон; көрөгөчтөн көргөн, билегечтен жыйган көрөңгөсү гана көзгө урунат. Билим денгээлинде, новатордук багыт алууда аксагандыгы байкалат, спикерлик кызматында жүрөгөндө жөө тапандык, чечендик жасаганы менен, бул кызмат орун улуулугу бар, жылуулугу жоктой сезим калтырып Ахмат мырзага ал орунду ыйгаргысы келбей тургандар четтен чыгышты го. Анткени, ушул кезге чейин, ушул кызматты аркалагандардын караанында, алардын деңгээлинде Келдибеков чаңга "көмүлүп" тургандыгы төгүн эмес. Биринчиден лидерлик дикциясы жетишсиз. Тили чоңдуктанбы, калдырап бараткан арабадай, авазы угумсуз. Анан калса кыргыз лексиконунда жаңылык киргизип "жатайлы", "чечейли", "турайлы" сыяктуу говорлук өзгөчөлүктөрү жагымсыз угулат. Кыргыз сөздүгүндө мындай сөздүк айкалыштар болгон эмес, болбойт дагы, муну биле жүргөнү абзел. Ал эми өзбек элинен агып келген кубултмалар, кыргыз элине сиңбейт. Тек гана жүрөктү айлантат.
Ар качан жеке гана кызыкчылыктын нугун чабуу жогорку жетекчиге бедел алып келбейт. Ал эми Ахмат мырзада ташы ооп турган тараптарга ойной берүүчүлүк дайыма байкалат. Аталган жагдайларда балким, өксүттөрүн толтурса Ахмат мырза алыска чабулчу күлүктүн караанындай сезилип жаткандыгы бар.


Темир Сариев

Артыкчылыгы
Идеяга туруктуу, арбын жыл элдик мүнөздө оппозициянын катмарында жүргөндүгү. Сабырдуу, ар бир кадамын таптап, чактап басат. Ашкере эмоцияга алдырбайт. Сөзүнө тура билет, сатып кетүүчүлүктөн сак. Алгачкы калкалоочусу Аскар Акаевдин адресине али күнчө ашыкча сөз сүйлөбөгөндүгү, болбосо көтөрө чаап мактоочулукка алдырбагандыгы, анын тактыгынан, сактыгынан кабар берип турат.
Эки ирет парламентте депутат болуп саясаттын күңгөй-тескейинен калыңдап татып, өздөштүргөн. Экономикалык жаатта түшүнүгү арбын экендигин атап жүрүшкөндөр бар. Боюнча тыкандыгы, ар качан өзүн жарашыктуу алып жүргөндүгү кайсы бир деңгээлде калкка сүймөнчүлүктү тартуулайт. Кырдаалды баалап андан чечим чыгара билет. Ошондуктан утулуштан утуштары арбын. Жетиштүү деңгээлде байлыгын топтоп, көптөргө көзкарандычылык т.а. жасакерлик жасабагандыгы сезилет. Ошол эле учурда өзүнүн бай экендигин ашкере белгилеп кетпеген сыйданачылыгы да бар. Калың журтка, айрыкча Чүйдүн элине алымдуулугу арбын. Жалпы Кыргызстандыктарды кул кылууга шашылбаган Бакиевдерди бакырта кууп чыгууда Темикебиздин эмгеги арбын. Эрээндерибиз эл топтой албай жатканда, жети миңден жердештерин баштап ар бир митинг-пикеттердин санын арбытып тургандыгы төгүн эмес. Ал анын сыйы, кадыры, бедели, элинде болгон аброю деп түшүнсөк болот.

Кемчилдиги
Канчалык аргументтин келтирип айткандыгы менен Бекназаров досу менен миллиондорго колу майланган деген аңыз аралап жүргөндүгүн кантип жок дей алабыз. Бизнестин битин сыгып жаштайынан акчага даамын татып калган жаны кең дүйнөдөн, көр дүйнөгө жакын экенин далилдейт. Арийне, байлык өзүнөн өзү топтолбойт. Аны санаган, күткөн, бирди эки кылган пенде жыйнайт. Ошондон калган адатпы Темике тыйын санаганга жакын, жоомарттыгы жокко эсе деп таккесе айткандар арбын. Ошонун айынан ага ашыкча байыр алгандар аз. Бул сынын бачым сезгендер, бачымдап андан оолактоого барышат. Анан калса аты суудан кечкен соң, адам кадырын да унутка калтырган жылкы мүнөз кыялын кеп салышкандар бар. УӨ отурумунда министрлик креслого мина калып, өзүн бир кенен таанытып албаганы дайын. Анткени, анын кабылдоосуна бактылуулар гана баш бага алышкан, ал эми кечээки тааныштары кечүүдөн да өтө алышпай калышты дешип наалыгандардын саны арбын.
Темир мырзага досу маркум Мелис Эшимкановдун берген бир туура баасы бар. Аны ашкере сылаңкороз, майдачыл т.а. меланхолик дегендей мүнөздөйт. Ал өзүн аристократ катарында көрсөтүүгө өтө эле куштар дегендей да ою бар. Демек, аристократ анча-мынча адамга учурашса колу кирдейт. Түшүнсө болот.
Өзүн канчалык маданияттуу, интелект катарында бөлөйүн десе деле ал аракетинен анчалык майнап чыкпай келгендиги баамдалат. Жасалма дүйнө жакшылыгын арттырбай, эки жолдук эрегиши ээсине тийген бычак болуп тургандай сезим калтырат.
Ошондой эле жасалмалуулук анын речинде, сүйлөө тактикасында сезилет. Ооздун эптеп, кебин кептегенге угарманын чарчатып, анан калса акыркы сүйлөмдөрүндө кардыгып улам мүдүрүлө берген жоргону эске салат. Канчалык демократ катарында көрүнөйүн десе деле да тубаса партократтык сезими баш бербейт. Ар качан анын кабылдамасында зарыгып эле турганын байкоого болот. Анткени, ал өзүн өтө эле маанилүү фигура катарында көрсөтүүгө аракети күч десек болчудай.
Аттиң, эр жигит кенен болсо, ар ишке белен болсо, калың калкы колдоп турса, жоомарттыгы жондоп турса, аракети ташып, адилдиги ашып, ашкере сактыгы менен эмес, арийне, тактыгы менен таанылса кана. Бул тек гана каалоо!

Сереп салган
Салмоор Сынтаев





about | A Free CSS Template by RamblingSoul

12-апрель, 2012-жыл






??.??