Акбар-Кабар

40 жылдык эмгектин үзүрү
"Айгайдын" мындан мурдагы № 2-санында "Бешик чапкан адам барбы?" деген макалам жарык көргөн. Анда Жообасар аттуу тарыхый инсандын жоокерлик атак-даңкка азгырылбай, өмүр бою бешик чаап өткөнүн жазгам. Азыркы кыргыз ичинде "бешик чапкан, тынбай узанган өнөр ээси калдыбы?" деген суроо салгам.


Кудай жалгап, бар экен!
"Бешикчи" дегенди кененирээк мааниде чечмелеп, өнөрпоз, талант, чыгармачыл адам катары түшүнсөк, арабызда андайлар али жок эмес, албетте. Дал ошондой таланттар бар үчүн эл катары, журт катары баш кошуп, каада-салтыбызды кастарлап, өнөр жолун өркүндөтүп келебиз.
Бул жагымдуу кабарды ичимден көптөн бери күтүп жүргөм. Буудайбек Сабыр уулунун "Эл шайырлары" колума тийе, алгачкы барагын ачкыча ашыктым. Ооба, китеп менин көптөн күткөн үмүтүмдү актап, чаңкоомду кандырды.
Көрсө, өткөн жылдын соңунда Б.Сабыр уулунун жалкы эмес, эгиз китеби жарык көрүптүр. Экинчиси "Жомокчулар жана жомоктор" деп аталат. Талтөөндөй эки китептин жалпы көлөмү 60 басма табактан ашат. Эмне деген эмгек!
"Эл шайырларын" окусаңыз, көз алдыңыздан манасчылар Шапак, Молдобасан, Ыбырайым, Саякбай, Мамбет, Орок, Сейдене, Каба, Уркаштар чууруп өтөт. Акындар Калык, Коргол, Алымкул, Осмонкул, Урпейим, Токтосун, комузчулар Карамолдо, Усуп, Эркесары Чалагыз, Мейилкан, Шабийлер кино тасмадай тартылат. Кыякчылар Датка, Иманкул, Саид, Айымбүбү, чоорчу Асанбайдын жаркын элестери сизге тигилет. "Жомокчуларда" Токтогул Калмамбет уулу, Мураталы Күрөңкеев, Молдобасан, Бүбү Алтыбай кызы, Ыбырайым сындуу 32 таланттын өз оозунан жазылган жомоктор топтолгон.
Биз эки китепке камтылган портреттик тизменин чет-четин гана санадык. Калганын окурмандар өздөрү толуктап, тыянак чыгарса болор.
Эгиз эки китеп - Буудайбек Сабыр уулунун дээрлик 40 жылдык эмгегинин үзүрү. Ушул аралыкта Буудайбек агабыз баспаган жол, ашпаган бел калбаса керек жергебизде. Эл ичинен суурулуп чыккан түркүн өнөр ээлерине жолугуп, жүздөгөн маек куруп, берметтей куюлушкан кептерди ак кагазга шурудай тизип, аларды радио-теле аркылуу уктуруп, оозеки жайылтуудан эч талыган эмес.
Үн жазып алуу аппараттары азыркыдай өнүгө элек кезде Буудайбек агабыз жанына төрт-беш калем-карандаш, төрт-беш дептер салып жүрчү экен. Ошолордун сыясы кургап, барагы түгөнгүчө элдик таланттар айткан накыл кептерди эринбей жаза берген, жаза берген...
Буудайбек Сабыр уулу мага жердигинен сабырдуу, "сексен кырлуу, бир сырлуу" адам катары сезилчү. Ошентсе да, мындай залкар иштин өтөөсүнө чыгуу үчүн бүт өмүрдү арноо зарыл. Кыргыз өнөрүн жайылтууга, бир беттеген ишиңе кырк жылы талыбай кызмат кылуу бул - эрдикке тете иш! Экинчиден, чыгармачыл адам өз эмгегинин акыбетин көрүүгө тийиш. Кашыктап жыйнаган деңизин Б.Сабыр уулу чайкалтпай сактаса да, тилекке каршы, ар кандай себептерден улам элге тааныта албай келген эле.
Мына эми, ошол кенемтени "Турар" басмасы толтуруп, мыкты көркөмдөлгөн эки китепти окурмандарга тартуу кылды. Басманын директору Тилек Мураталиев менен кабарлашсам, өзү да толкундана буларды айтты:
- Ар бир иштин буйругу, бүтөөр кези болот окшойт. Агайдын катылуу жаткан казынасын кайрадан элге кайтардык. Эки китепти басманын эсебинен чыгарып, авторго калем акынын башын төлөп бердик. Элдик мурасты жайылтууга салым кошконубузга өзүбүз дагы кубанып калдык.
Бали!
Бул алкышты эгиз китепти элге тартуулаган Буудайбек агабызга, Тилек инибизге бирдей багыштасак жарашат.




Ырдын сыры
Бул ырымды таңкы үрүл-бүрүлдө, эл туралек кезде жаза салдым. Али сыясы кургай элек. Бир шилтем менен жазсам дагы, бир топ жылдык ойлорум, турмуштук тажрыйбам чагылдыбы деп ойлойм. Чогуу окуйлу.

Натюрморт

Кара кофе. Чакмак кант. Бир үзүм нан.
Кайнайт чөөгүн. Пиала кыры сынган.
Тур, камдайын нанүштө дасторконду,
Кур калбайын таңдагы ырысымдан.

Чыгармамды жазам деп бир ай гана,
Чыны, бүтпөй жүрөмүн жыл айлана.
Бул мээнетти жазганбы маңдайыма?
Бул дөөлөттү буйруган Кудай мага!

Кур калбайын таңдагы ырысымдан.
Кайнайт чөөгүн. Пиала кыры сынган.
Караңызчы өзгөрбөс натюрмортту:
Кара кофе. Чакмак кант. Бир үзүм нан!
03.01.2009





  Жаңылык. Жаңырык

Бишкек
Борбор шаарыбыздагы Москва көчөсү дагы бир кварталга узарды. Фучик паркын аралап өткөн асфальт жол салынып, шаардык транспорт каршы-терши каттай баштады.
"Бир таяктын эки учу болот" дегендей, бул жаңылыкка шаардыктар эки түрдүү пикир айтууда. Анткени, түз жол Москва көчөсүн кыйла узартса да, Фучик паркынын кунарын кетирип, аянтын тарытып салды.
30-жылдары Европадан келип, ушул жашыл паркты негиздеген чехтердин ончакты урпагы митингке да чыккан. Алар парктын тең экиге бөлүнүшүнө, "Фучиктин эстелиги орнотулат" деген тактанын алынып салынышына нааразы. Бирок, Интергельпо заводун курган чехтердин урпактарына көңүл бурган жетекчи болбоду.
Эл аралык саясатчы Юлиус Фучиктин "Адамдар, сак болгула!" деген эскертүүсү кимге айтылган? Тээ мурдабы же азырбы?

Джакарта
Дүйнөлүк басма сөз Индонезияда жер титирөө токтобой жатканын кабарлоодо. Майда кырсыктар чоң бүлгүнгө айланып кетпесе экен деп тилейбиз.
2004-жылдагы цунами алигиче эсибизде. Индонезиядан башталган толкундар Африкага чейин жетип, 300 миң адамдын өмүрүн кыйып кеткен. Элчиликте иштеп жүргөнүмө байланыштуу бул окуяларга мен өзүм дагы күбө болгом. Пхукет аралында кырсыкка тушуккан Акылбек деген жигитибизди Куала Лумпурдагы Кыргыз элчилигине аман-эсен алып келип, арча түтөтүп, аластаган элек.
Азыркы жер титирөө Андоман деңизи тараптан эмес, Түштүк Кытай деңизи тарабынан чыгып отурат. Кайсы деңизден цунами көтөрүлсө дагы, Алатоонун чокусуна жетпейт деңизчи.
Бирок, "биз дүйнөлүк интеграцияга начар кошулганбыз" дебей, бүткүл ааламдын тагдырына тең орток экенибизди унутпайлы!





Завтра начинается вчера

Наша молодая страна в первые годы своей независимости успела обрести двух президентов. Волею Всевышнего, согласно канонам и строго по порядку современного кыргызского алфавита. Сначала на букву "А", затем на букву "Б". Но, после известных событий 2005 года, "Б" делает вид, что и вовсе не существовал до него политик с фамилией на "А". Если и существовал, то совершал одни ошибки, приближая себе "Б".


Так, давайте изменим порядок кыргызкого алфавита и начнем его со второй буквы. Не получается? То, то!..
Вопреки негласным запретам и некое табу со стороны властных структур, я намерен, открыто и гласно припомнить имя первого Президента Кыргызской Республики, причем с тремя "А" - Аскар Акаевич Акаев! Пускай не пугаются те мои сородичи, которые подзабыли это имя, или же делают хорошую мину при плохой игре.
Впрочем, второй Президент Курманбек Салиевич Бакиев уже успел поменять свою команду, которая всеми правдами и неправдами привела его на трон. Ибо скоро понял, с такими амбициозными, суматошными, но внутри, как на подбор, пустыми соратниками кашу не сваришь. Убедился, что многие из тех, которые штурмовали кыргызскую цитадель власти - обычные уличные крикуны с камнем, если не в руках, то за пазухой. И не суждено лидеру усидеться с ними рядом в Белом доме.
Кровососы на теле власти всегда были и будут. Ведь никаким указом государя нельзя отнять то, что присуще испокон веков человеческой слабости. Суть вопроса в том, чего и кого жаждут эти кровососы? Укрепления государственных устоев или смены действующей власти, стабильного положения в обществе или временной наживы?
Чиновник - это профессия. Обычный госслужащий, мелкий клерк тоже. Многие из нынешних руководителей вышли, как гласит классика, из шинели Гоголя, то бишь, первого Президента А.Акаева. Ради сохранения лейкоцитов в кровеносных сосудах нынешней власти нельзя самовольно делить кадры на два лагеря: белых и красных, южан и северян. Наоборот, предпочтение отдавать тем клеркам, которые никогда не предают своих бывших руководителей и с ностальгией вспоминают все хорошее, которое имело место быть в нашей короткой истории.
Крикунам и критикам - нет! Везде и всюду. Ибо, существо по имени хомо-сапиенс, изначально не делится на хороших и плохих, представителей власти и оппозиционеров, на слабый и сильный пол. В моем понимании, в роду человечества были разрушители и творцы. И только. Такие разрушительные силы, появлялись не из-за чужбины, а чаще всего из свиты, окружения самого короля, о чем не раз свидетельствовала госпожа История.
Как бывший госчиновник, я прекрасно представляю заботы, которые тревожат нынешнюю власть. Уважаемый второй-то наш рулевой, впрочем, как и первый жаждет, ой как, жаждет стабильности в обществе. На словах все ратуют "за" стабильность. Но нам ее не видать до тех пор, пока нынешний рулевой сам не настроен на такой мирный лад. Причем, на деле, искренне и мужественно он обязан сделать первый шаг в сторону своего предшественника.
Сейчас идут дебаты вокруг президентской формы правления. Данный институт власти давным-давно, еще до нас прошел апробацию и выдержал суровый экзамен на зрелость на примере развитых стран. Нам нет необходимости заново изобретать велосипед. Для начала, приличия ради, необходимо установить маленькую, но очень важную историческую справедливость, признав, что современный алфавит кыргызского языка начинается с буквы "А". За ним следует "Б", имея точно такую же роль и обязанности.
Давайте жить мирно. Всем миром в дружном обществе, не нарушая принятый порядок алфавита. Впрочем, лучше бы озвучить это желание устами нынешнего рулевого, уважаемого нами Курманбека Салиевича. Так будет точнее и вернее. Будет справедливым ради усиления стабильности, президентской власти с одной стороны, и независимости - с другой.
Завтра начинается вчера!

Акбар Рыскул









Почта:janyzak@mail.ru
Тел.: +996777329784
© J.Janyzak, Kyrgyzstan