mainkaptal

КИТЕПТЕР

Гезит, макала, архив, 2007,2018

Үйдө жаткандын үстү кургак
Ачуу менен таттууну таткан билет. Ош жана Жалал-Абад эли ортодогу чагымчыл күчтөрдүн кесепетинен, эки элдин арасындагы кагылышууга туш болуп, оор окуяларды баштарынан өткөрүштү. Бир топтору жакындарынан түбөлүккө айрылып, айрымдары үй-мүлкүнөн ажырады. Август айында түштүктөгү жабырланган адамдардын ал-ахыбалы менен таанышып кайтканыбызда, аларга турак-жайлар курула баштаган. "Жылаңачка тон бербей, кымкапты кантип кийесиң" демекчи, жакында кыш айы кылычын кармап кирип келээр алдында алардын абалын кайрадан билүү үчүн БУУнун Качкындар боюнча Жогорку Комиссары Башкармасынын (БУУКЖКБнын) колдоосу менен түштүккө аттандык.
Сапарыбыз Ош шаарынын Комарово аймагындагы "Жаштык" лагеринде убактылуу жашаган кыргыз жарандарынан башталып, БУУКЖКБ тарабынан келген жардамдар элге таратылды. Вице-премьер-министр, Ош жана Жалал-Абад шаарларын калыбына келтирүү мамлекеттик дирекциясынын директору Жантөрө Сатыбалдиев "БУУКЖКБнын программасы менен толук кандуу иштеп атабыз. Бул программа быйыл эле бүтүп калбастан, эмдиги жылы да уланат. Дагы "жумушчу орун түзүү жана кыска кредит" деген чоң долбоорлор жүргүзүлөт. Учурда эң чоң көйгөй болгон турак-жай маселеси боюнча шаардын мэриясы өз жоболорунун негизинде иштөөдө. Мамлекеттин эсебинен 355 батир курула турган болуп, кээ биринин биринчи, экинчи кабаттары бүттү, кээ биринин фундаменттери куюлууда. Бирок, муну шаардыктар аз дегенинен анын үстүндө да иштеп атабыз. Андыктан, түшүнүү менен кабыл алсаңыздар. Бир күндө өрттөп коюш оңой тура. Ал эми салыш кыйын экен. Турак-жайга муктаждарды бир күндө үй менен камсыз кылуу бизге оор болууда. Аны моюнга алабыз. УӨ каражат таап, эң биринчи июнда жабыркагандарды камсыз кылганга аракеттенүүдө. Июнь окуясы боюнча БУУКЖКБ биздин башкы өнөгүбүз. Алар үйсүз калгандарга үйлөрдү куруу процессин башташты. Кечээ шаардын баардык жатаканаларын мэр экөөбүз кыдырдык. "Кышка жардам" деген 2-этап жардамыбызда, жатаканалардан, батирлерден сиздерге орун таап, ал жерлерге көмүр, мештерди алып барып беребиз. Силер жалгыз калбайсыңар. Шаардын да, биздин да абалды түшүнгүлө. "Шайлоодон кийин тынчыйбыз" десек, ал да болбой атат. Андай митингдерден алыс болгула. Араңарда көбүңөрдүн үйлөрүңөр бар. Бирок, "ал жакка барбайбыз" деп атасыздар. Ал шарттарды да шаардык жетекчилер изилдеп атат. Калган нерселерди Ханса Фридриха экөөбүз ойлонуштурабыз. Конфликтерден чыгуунун 2-этабы башталды. Улут аралык ынтымакка келбесек, ахыбалыбыз өтө оор. Бюджеттин тартыштыгын көрүп, билип атасыздар" деген оюн билдирсе, БУУКЖКБнын төрагасы Ханса Фридриха Шроддера "2011-жылдын жазына чейин турак-жай маселелери чечилсе, андан кийинки эки чоң долбоор боюнча Жантөрө Жолдошевич менен бирдикте иш алып барабыз" деп маалымдады. Комароводагы лагердин убактылуу жашоочусу, Азиздер жана дүлөйлөр коомунун мүчөсү Кенжебү Токтомушева "Биз Жаштар көчөсүндөгү махалада турчубуз. 11-июндан баштап үч күн, жети үй-бүлө "залогдо" калдык. Бычак такап, сүрөткө тартып коркутушуп, 6 адам курал менен кирип, "эки кыз алып чыгып бересиң" деген тапшырмаларын аткарбай коюп, катуу жабыркап калгандыктан үч жолу дарыландым. Кудайга шүгүр башка коңшуларым тынч. Жаныш Чолпонбаев, врач Анарбай Мамасаидов деген жигиттердин жардамы менен коңшуларыбызды алып чыктык. УӨтүн ишине ыраазычылыгымды билдирем. "Эр башына иш түшсө эл көтөрөт, эл башына иш түшсө эр көтөрөт" демекчи, Жантөрө иним Ош-3000де Ошту таанылгыс кылып өзгөрткөн. Эл кыйналып турганда жүгүн көтөрүп атат. Тагдырыбыз УӨ менен Жантөрөнүн колунда болуп калды. Үйлөрүбүз талкаланып, көрүстөнгө окшоп калган. Жолдошалиев келип "үйлөрүңөргө баргыла" деп кетти. "Баргыла, кеткиле" дей беришсе барабыз. Жашым 58 де, мени махаладагы өзбектер өлтүрсө мейли, бирок, балдарыбыздын, неберелерибиздин өмүрүнүн коопсуздугунан коркобуз. Бул жерде "Жаштар" махаласынын келген 8 үй-бүлө жашайбыз. 5 үй-бүлө Бишкекте качып жүрөт. Жийделиктен 12 үй-бүлө бар. Аларды өзбектер "биз жөнүндө сүйлөбөгүлө, силерди лөлүлөр тоногон" деп коркутушкан. Мындайларды айтуу кыйын. Чарчадык. Митингдин, уруштун кереги жок. Бизге тынчтык эле керек" деген энени коштой Фурхат махаласынын тургуну Гүлбаркан Айдарова "бир кызым бар, күйөөм каза болуп калган. Бир колум жок, дарттын азабынан кесилип калган. Мындай оор шартта үйдөн кыйналып, Фурхатта инимдин үйүндө турчумун.11-июнь түнү тополоң чыгып, сыртка чыга албай камалып калдык. Милицияларга чалсак келбейт. Эптеп жашынып отуруп, талкаланган маршрутка менен качып чыктык. Ошондон бери бул жерде убактылуу жашап атабыз. Үйлөрүбүздү солдаттар "ичинде өлүк болушу мүмкүн" деп ачып кетишкен экен. Кийин барсак, талкаланган, ичи тонолуп, эч нерсе калбаптыр. Жардамга келген азык-түлүктөр менен бир эже кечкисин бир маал баарыбызга тамак жасап берет. Суук түшкөн сайын үшүп атабыз. Бул жерде 62 үй-бүлө, жалпы 217 адам жашайт. Бир узун комнатада келини, күйөө баласы, уул-кызы, кайын ата-кайын энеси болуп, аял эркеги аралашып 15 адам жатат. Кыйналганыбыз эле үй маселеси" деп даттанып алды. Лагерден чыгып мамлекеттик дирекция тарабынан курулуп аткан Жалал-Абаддагы "Көк Арт" кичирайонундагы 5-кабаттуу 60 батирлүү үйдүн курулушу менен тааныштык. Жантөрө мырза өз сөзүндө "Жалал-Абад боюнча 6 үй салынышы керек. 5 кабаттуу 180 батир деп пландаштырылган. Экөөнүн фундаменти бүттү. Июнда жабыркагандар үчүн салына баштаган 60 батирлүү үйдүн биринчи, экинчи кабаттары бүтүп атат. Анда 2 бөлмөлүү 30, 3 бөлмөлүү 30 батир болот. Учурда беш категорияга бөлүнгөн тизмелер боюнча кимдерге бериле турганы такталууда. Алгачкылары набыт болгондордун, жарадарлардын, жоголуп кеткендердин үй-бүлөлөрүнө тапшырылат. Ал эми 3-4-категориядагылар булар оор кырдаалда укук коргоо кызматында активдүү иштеген, жабыркагандарга медициналык жардамдарды көрсөткөн кызматкерлерге жана мугалимдерге" деп белгиледи. Жалал-Абадка БУУКЖКБнын өнөктөшү АКТЕДдин жардамы менен курулган, өткөөл турак-жай үйлөрдүн ачкычтарын үйсүз калган өзбек жарандарга Ж.Сатыбалдиев менен БУУКЖКБнын төрагасы тапшырды. Ханса Фридриха "БУУКЖКБ ишке ашыруучу өнөктөштөрү, кыргыз өкмөтү жана Ош жана Жалал-Абадды калыбына келтирүү мамлекеттик дирекциясы менен бирдикте июндагы тополоңдо жашоого болбой калган Ош, Жалал-Абаддагы1700дөй менчик үйдүн муктаждыктарын камсыз кылуу үчүн өзгөчө кырдаалдагы турак-жай стратегиясын тез арада иштеп чыкты. БУУКЖКБ өз өнөктөштөрү АКТЕД, Даниялык качкындар кеңеши жана "Балдарды сактагыла" уюму арасында бөлүштүрүлгөн өткөөл мезгилдин турак-жай курулушунун 80%ын каржылайт. Калган 20 %ы эл аралык "Кызыл Крест" тарабынан курулат. Учурда Жалал-Абад боюнча 370 үйдүн фундаменттери куюлуп, 80 %нын дубалы тургузулуп, 30 %нын чатыры жабылды" деп толук бүткөн үйлөргө элдер кирип жашай турганын айтты. ОшМУнун чоң залында вице-премьер-министр Өктөмхан Абдуллаева баштаган, эл аралык уюмдардын, жергиликтүү бийликтин жетекчилеринин катышуусунда "Июнь коогалаңынан Ош жана Жалал-Абад шаарларын калыбына келтирүү жана өнүктүрүү боюнча иш-чараларды ишке ашыруудагы жардамдарды тескөө" боюнча тегерек үстөл өттү. Тегерек үстөлдө тийиштүү маселелер талкууланды. Оштогу Шарк айыл өкмөтүнө караштуу Ташлак айылындагы өрттөлүп кеткен Л.Толстой атындагы 1936-жылы салынган өзбек мектебинин ордуна курулуп аткан үч кабаттуу мектеп мартта ишке берилерин маалымдашты. Август айында барганда мамлекеттик дирекция тарабынан курулуп, фундаменти куюлуп аткан Ош шаарынын "Анар" кичирайонундагы төрт кабаттуу 64 батирлүү үйдүн, И.Разаков көчөсүндөгү 5 кабаттуу 75 батирлүү үйлөрдүн учурда курулуш иштери аяктап, асман тиреп калганы чоң аракетти билдирди. Навои көчөсүндөгү жарандарга "Балдарды сактагыла" уюму тарабынан курулган үйлөр тапшырылып, жылуу үй менен камсыз болгон өзбек туугандардын кубанган маанайларына күбө болдук. "Медиа-турдун" соңунда мамлекеттик дирекциясынын директору Ж.Сатыбалдиев менен БУУКЖКБнын төрагасы Ханса Фридриха жоон топ журналисттерге конференция өткөрүп, суроолорго жооп беришти. Учурда Ош, Жалал-Абадда 1 500 үйдүн фундаменти куюлуп, 895 үйдүн дубалы тургузулуп, 257 үйдүн чатыры жабылган. 195 үй турак-жайга муктаждарга берилди. Жогорудагы тизмектелген төрт, беш кабаттуу 64-75 батирлүү үйлөрдүн курулуш иши 20-ноябрга чейин аяктайт."Каалоосун тапсаң кар күйөт" демекчи, чакан европалык типте тез арада курулган үйлөрдү көрүп аракет артта эмес экенинен кабар алдык.
Маалымат үчүн
Донорлордун айкөлдүк колдоосунун натыйжасында 2010-жылда БУУКЖКБ түштүк Кыргызстанга 22 миллиондон ашуун доллар өлчөмүндө жардам берүүгө мүмкүнчүлүк алган. Ошондой эле коргоо, өзгөчө кырдаалдагы турак-жай жана азык-түлүк эмес, эл аралык жардамды жалпы координациялоо боюнча иштейт. 1-июндан баштап БУУКЖКБ 120 тонна жардамды Ошко алып келди. Өзбекстандын жолдору аркылуу 19 жүк ташыгычтан турган азык-түлүк эмес товарлардын кербени БУУКЖКБ тарабынан алынып келинген. Азык-түлүк эмес түрдө көрсөткөн жардамдар: 27 600 одеял, 5 300 идиш-аяк, 9 600 канистр, 5 700 полимердик пленка, 7 800 уктоочу кап, 2 200 чака (челек), 1 600 матрац жана 2 600 үй-бүлөлүк чатыр.
Жазгүл КАРБОСОВА
Бишкек-Ош-Жалал-Абад-Бишкек




кыргыз тилиндеги гезит "Айат пресс"
а ­е¦Є.НҐй«