mainkaptal

Гезит, макала, архив, 2007,2018

КАНДУУ ЖОЛ
(Башталышы өткөн санда)
(Детектив аңгеме)

Кадырман окурман, кыргыздар башынан кечирген акыркы беш жылдыкта экономикабыз эңшерилип, байлыгыбыз кемигени менен кылмыштуулук гүлдөп өсүп, өлүм-житим эпсиз көбөйгөнүн билебиз. Атайылап адам өмүрүн кыйуу ачыктан-ачык аңызга айланды. Натыйжада "Кандуу жол" аттуу китеп капилет жаралып, калк ичин аралап кетти. Анда Медет Садыркулов баш болгон Кыргызстандын саясатына таасири күч көрүнүктүү ишмер адамдардын жалданма киши өлтүргүчтөрдүн кантип курмандыгы болгону жана кимдер жалдап кан күсөгөнү кеңири баяндалган. Биз ушундан тарта каралуу "Кандуу жол" китебин барактап, сандан-санга узатабыз. Эмесе, жакаңызды кармап, үзбөй окуй бериңиз.

Суйдаң чач, Слепко жакка колун жансап койду эле, бери жагында турган маскачан аны курсакка уруп жиберди. Слепко бүктөшкөн боюнча кыймылы жок жатып калды.
- Акырын, өлтүрөсүң, бул сага мешок эмес да, - суйдан чач эңкейип Слепкону жакасынан тартты.
- Кыйрайган чалды да ушинтип урасыңбы? - эсине келтиргиле.
Ал жердеги төртөө, Слепкону эсине келтирип алышып бир топ кыйнашты, колдорун толгоп, мурдун толгоп, бөйрөккө койгулап жатышты. Анын жан кейиткен кыйкырыктары, өпкөсүн кагып оор дем алып онтогону МЧСтин жанына батты, жүрөгүн сыздатып жатты, бирок айла жок, "койгула, анын эмне күнөөсү бар, мени менен кокусунан эле барып калган" - дегендерине тигилер ынабады. Слепко болсо, президентти кулатуу боюнча эч нерсе билбей тургандыгын, экономика боюнча гана материалдарды анализдеп, келечектүү программалардын үстүнөн иштеп жүргөнүн, анын иштерин президенттин өзү да биле турганын айтып жатып биротоло эстен танды, кыймылы жок сулк эле жатып калды.
- Бул чал өлдү окшойт, - деп бир мас­качан аны бөйрөк тушка тээп жиберди эле андан, "Ох-х-х" деген араңжан онтогон үн чыкты.
- Тирүү. Суйдаң чач МЧСке карап, мына сиздин айыңыздан күнөөсүз киши жапа тартып жатат, балким, анын ажалына да себепкер болгону турасыз. Сиз сүйлөп берсеңиз буга да жеңил болмок, мынча кыйноо тартпайт болчу. Кана, айтасызбы? Бизден кимдер кошулуп жатышты эле, аким, министр, губернатор, депутаттар барбы? Болбосо, бул орус шеригиңиздин манжаларын бирден кесебиз, кулак мурдун кесебиз, ошого кантип чыдап карап тура аласыз, күнөөлүү сиз болосуз.
МЧС үн каткан жок, көз алдына кайрадан тарп жеп жаткан гиена - чөөлөр келди, өлкөнү жулмалап жеп жатышат, өлкө тарп кейпинде талоонго түшүп жатат. Ушунун баары президентке, анын бийлигине таянып алып жасалып жатат, анын бийлигинен инилери менен балдары болушунча пайдаланып, алганын алып, жулганын жулуп жатышат. Алардан калганы карга, кузгун, жооруларга жем болууда. Эмнегедир президенттик администрациянын азыркы жетекчиси Арданиев менен Коопсуздук кеңешинин катчысы Хамадаевдер көзүнө жоору болуп элестеди. Ичинен бырс күлүп да жиберди. Уйку менен күлкүгө ар жок деген ушу. Анан президентти ойлоду, "бечара" деди ичинен. Кокон хандыгында Шералы бийликке кандай келсе, бу дагы ошондой эле келбеди беле, ал "атала", "ботко" аталса, бул "манту" аталып калды. Аны тоодо мал багып жүргөн жеринен Нүзүп баатыр жетелеп келип такка отургузса, муну манту жеп майпаңдап отурган жеринен Азимбек баш болгон баатырлар жетелеп келип, такка отургузушкан. Шерали хандын бийлигин Шады ынак кандай иритип, акырындан шыбырап отуруп, Нүзүптүн башын кестирсе, азыркы президенттин бийлигин анын жакын кеңешчиси Күсөн Кыдыков иритти, ал дагы шыбырап отуруп, бир топ мекенчил саясатчыларды бийликтен кетиртип, аларга куугунтук уюштурууга жетишти. Саясатта алчы-таасын жеген Күсөн аке (аны президенттин айланасындагылар ушундай аташа турган) азыркы булганыч саясий системанын калыптанышына өтө чоң салымын кошкон киши. Ал саясий күрөштө басмачылык жолдордун колдонулушун баштаган. Ал максатта жалаң ажаан аялдардан турган топторду түзүүнү турмушка ашырып, кеңири жайылткан, бири-бирине тукуруу, кайраштыруу сыяктуу иштерде алдына киши салбаган устат киши. Мына ушундай ою бузук адамдардын президенттин айланасына чогулушунун натыйжасында, анын бир туугандары менен балдарына кеңири жол ачылып, аларга жашоо май талкан эле болуп калды, муну элдин баары эле көрүп турат. Карапайым эл ойлойт, президент өз бир туугандарынын, балдарынын кылып жатканын билбейт, анда маалымат жок деп. МЧС президентти "бечара" деген себеби, ал баарын эле билип, угуп, көрүп турат, бирок, токтотууга алы жетпейт, анткени анын бийлиги аларга өтпөйт. Ошол эле президенттин айлана чөйрөсүндө мындай аңыз кеп бар, үч жылдан бери айтылып келе жатат: Ал жаңыдан бийликке келип, жаңы гана мамлекетти башкарууга киришип жатканда ага - "Балаңыз Вадим ар кайсы маселелерге, айрыкча менчикти кайра бөлүштүрүүгө өтө эле катуу киришип жатат, айтып койбосоңуз сизди уят кылып койот" - деп айтышат. Ал кезде президент коомдук пикирден абдан коркчу. Ошол себептен баласына мындай иш болбой турганын айтат, мурдагы бийликти эл эмнеге жек көрүп калганын айтат, иши кылып ата тарбиясын кылуу аракетин жасайт. Бирок, баласы Вадим: "Ата, сен менин иштериме кийлигишпе, эмне жасасам өзүм билем, а сен болсоң өзүңдүн "чукчаларыңды" башкарып ал, ошолорду бил" - деп кагып койгон экен. Ошол күндөн баштап, президенттин биринчи аялы менен эки уулу өз алдынча бийликке ээ болуп калган. Алар президент өзүнүн кыргыз аялдары, балдары, бир туугандары менен эмне кылса, ошо кылсын, кандай жашаса ошондой жашай берсин, биз болсок өзүбүздүн камыбызды көрөлүк, болушунча байлык топтойлу, чет жактарга жайгаштыралы, келечекке кам көрөлү, тагдыр ушундай мүмкүнчүлүк бергенден кийин "пайдаланып калалы" деген саясатка өтүшкөн. Улуу аялдан туулган эки баласында, мамлекет, кыргыз, улут деген түшүнүк жок, эртең эмне болот, кийинки тукумубузга наалат калбасын дебейт. Анткени, энесинин улуту еврей болгондуктан өз келечегин Кыргызстанда эмес, чет жакта деп эсептешет. Ошондуктан алар, өлкөнү утурумдук пайдалана турган нерсе, убактылуу оокат катары эле көрүшөт, ошондой эле мамиле кылышат. Президенттин балдары менен аялы мурдагы президенттен калган оокатты талап ала баштаганда, бир туугандар да карап турган жок, алар да киришти. Аларды "кой-ай" десе, "балдарыңды биринчи тыйып алчы" деп коюшат. Ошондон улам, президент эл көзүнө бийлик кылымыш болуп, чоң сүйлөгөнү болбосо, бийликтин эки тизгин бир чылбыры бир туугандар менен балдарынын колунда. Кандай мыйзам кабыл алынышы керек, кандай токтом токулушу керек, кимге кандай кызмат берилиши керек? - бүтүндөй эле ошолор чечет. Эч кимисине сөзү өтпөгөндөн кийин бечара ичет, эртеси эки көздүн алды шишип чыгып калат, эл аны "бөйрөктөрү оорулуу" деп ойлойт. Оорубай, сыктабай эле арактын азабы. Анан эле эрмеги жаш аялдары же жаш кыздар. Президент Кибаев үчүн бийлик кумары жөнөкөй эле дене кумарына айырбашталып калган, бир туугандар менен балдар анын жашоосун ошол ыракат алуу чөйрөсү менен гана чектеп коюшкан. Бийлик толугу менен алардын колуна өткөн. Ушул жагдайды билсе, эл Кибаев үчүн өмүрү добуш бербейт болчу. Анткени, ал добуштар ушул уюшкан чөөлөргө берилип жатпайбы, алардын талоонун дагы бир мөөнөткө улантууга шарт түзүлгөнү турбайбы. Кибаевди кайра шайлаганың жети баштуу желмогуздун бийлигин узартканың да.

(Уландысы кийинки санда)




Белгилүүнүн белинде
Акактай тишин кашкайта күлүп, жайдары отурган. Билегиндеги ичке билерикти кармалап коюп, жасалма кирпиктерин улам-улам ирмегилеп. Пивону түтүктөн соруп ичип, көз кыйыгынан улам-улам терезе туштагы кымбат баалуу жапон машинесин карайт...

(Башы өткөн санда)
Ахунбаев менен Душанбе көчөлөрүнүн кесилишиндеги жайнаган квартиралардын бирине кирип кеттик. Кабарчыда кайдагы акча? Отурган кафебизге, түшкөн таксибизге, анан жолдон шам-шум этели деп, майда-чүйдө, ичели деген ичкилигибизге гана жетет. Анан квартирага тигиним төлөдү. Чыны абийири ачылган немедей болуп, кичирейе түштүм. Жанындагы аял эле акчанын үстөмдүгүнө салып, баарын жайнатып жатса, жаман болот экенсиң. Чын да, "эркекмин" деп басып жүрүп, "жатканда" анын үстүнө "чыксаң" мындайда анын "төө" бастысына калсаң, жети өмүрүң жерге кирет тура. Кайра ичимен "мурумкудай товарым" болгондо деп, ал деле ар кайсы эркектин этегинен чыгып, чөнтөгүн кагып алып жатканын ойлоп, "мейличи" деп койдум. Алгач "үйдө киши жок, жүрү үйгө" дегенинен такыр эле мойнума минип албасын дегенсип, моюн толгосом "арыңа азыр келбей башка учурда келбейсиңби" дегенсип мыйыгынан жылмайып койгон. Квартирага кирерибиз менен эле түз ваннага кирип кетти. Эртеден бери кафеде эзилишип отуруп, эки жүз граммды кылт этип алган жаным дүүлүгүп "белгилүүмдү" күтөм. Ал болсо ансайын өчөшкөнсүп ваннадан чыкпайт. Ары барып пакеттеги аракты алып, оозунан элүү грамм куюп, лактырдым да, энеден туума чечинип жатып алдым. Көп өтпөй ал мени байкагансып, жылаңач денеси менен койнума кирип кетти. Баягы баштагыдай уялуу сезим деген дээрлик жок. Жомоктогу "миң бир түндөй" төшөк ойунун баштадык. Көптөн бери эркек менен боло элекпи же ичкиликтин таасириби айтор, бүт дүйнөсүн багыштап аңкыштайт. Аңкышынан айнек сайын, жер титиречүдөй. Мен да буулугуп калган белем, иши кылып буга чейин эч кимге көргөзбөгөн өнөрүмдү чыгарып, чапкан атты суусаткандай жан терин алдым. Бир, эки, үч, үчүнчүсү чындап эле шайым оой түштү. Кичине эле дем алып, эки саатын ичинде үй-бүлөлү адам үч "рейс" алыш энеңдин оюну эмес да. Баягы бойдок убакыт болгондобу бир эмес, эки-үчөөнү бир түндө кандырып, каткырып төшөктөн туруп кетмекмин. Азыркыдай жоор аттай болуп "белим" деп бекчеймек эмес. Туруп, жуунуп алып стол үстүнө отурдук. Кичинеден арак куйуп, колума көтөрсөм "муну менен тиш чайкайынбы?" Эл жок болгондон кийин көптөн эле куйчу" деп шыңкылдайт. Өңүнө тигилсем, өтө эле ыраазы болгондой түрү бар. Канткен менен бул деле ысык жан эмеспи, кээде көпчүлүк "ортого алып" жиберсе канат, ал эми эри жок болгондон кийин күндө эле ар ким менен жата бербеси бышык. Жүзүн көрүп, бир чети аяп, бир чети ичим элжиреп кетти. Стаканга аракты баса куюп, жанына барып, чормойгон эрдинен өөп, "сенин булбулдай үнүң менен куурчактай фигураң үчүн баардык эркекмин" дегендер курман болуп кетсин. Сен "аялзатынын пири, секстин апасысың, мен атасымын" - деп, тамашалай саамайынан сүйүп, стаканды колуна карматсам, мостойо калып, бир тамчы калтырбай шып алып жиберди.
(Уландысы кийинки санда)
Талантбек Кайыпбеков




Сыйкыр сан
Урматтуу окурман, "Сыйкыр сан" рубрикабыз жакшыны ашырып, кубанычыңызды керектүү жерге жеткизип, сиз менен байланыштын бир булагы боло алат деген үмүттөбүз. Андыктан, эч тартынбай ( 0312) 32-33-14 телефонун бураңыз дагы куттуктоо болобу, дубай саламбы, көкөй кескен көкүрөктөгү оюңузбу же баарыбызды жылмайткан тамашабы, айтып калыңыз. Эң башкысы, ар бир жолкуда редакция кеңешип үч номерди алдын-ала белгилеп коет. Сиз эгер ошол номерге туш келип калсаңыз, анда 100 сом утасыз. "Сыйкыр саныбыздын" алгачкы сыйкыр сандары 007, 015, 021. "Сыйкыр санга" ар аптанын жума күнү саат 10.00дөн 12.00гө чейин (0312) 32 33 14 номерине байланышыңыз. Айта кетчү нерсе, шаардык телефондон гана эмес мобилдик телефондон дагы SMS билдирүү жиберсеңиз болот. SMS үчүн байланыш телефон 0772 703775 бул номерге чалууга болбойт, бир гана SMS жөнөтөсүздөр.

"Сыйкыр сандын" алып баруучусу
Перизат КАДЕНОВА

111. Урматтуу "Айат" гезитинин жалпы жамааты, сиздердин редакцияга терең ыраазычылык билдиребиз. Иштериңиздерге ийгилик каалап, калемиңиздер мындан да курчуй беришине тилектешпиз. Айжаркын 07778765**
112. "Алдыдагы парламенттик шайлоо тынч өтсө экен" деп, кыргыз элим үчүн коопсузданып жатам. Заманыбыз, элибиз тынч болсо, кудай берекесин бергенди унутпастыр. Нарын 05546574**
113. Отунбаева бийликтегилерди аралаштырып, Бакиевге окшоп баратат. Башкаруу системасын оңдосо жакшы болмок. Декрет чыгарып жатат, анысынын бирөө эле ишке ашсачы. Натыйжасы жок декреттин Кыргызстанга эмне кереги бар? Андан көрө чыгарбай эле койсун. Бишкек 05436786**
114. Мен кыргызмын. Эмне үчүн мага "внутренний" паспорт деген шылтоо менен карточка беришти. Аты "Ай-Ди" дейби, айтор түшүнбөйм. Мага кыргыздын герби, желеги, Кыргызстандын атуулу, улуту "кыргыз" деген жазуусу бар бажырайган он беш барактуу паспорт керек. Паспорттон улуту "кыргыз" деген графаны алган күнү, ушул "мыйзамды" колдогондорго каршы үйлөрүнө чейин барып, ажатканада отурсада дагы курал колдонобуз! "Ай-Ди" карточка деген паспортту, жөөттөргө жана ошолордун мал сыяктуу айдаганда жүргөн жалаң "айлык" алып жан сактаган кээ бир "бечера" чиновниктердин малдарына бергиле. Кыргыз элинин жарандарынын паспорту деген "Ай-Ди" карточка, бул жөөттөрдүн бизди, Закиржандын тезегине теңегени! Ишенбесеңер? "ШУЛХАН АРУХ" деп жазып, интернетке кирип көрсөңөр, оозуңар Москвич Аскар менен "поддельниги" Белорусь Закиржанды карап калсын... таң каласың жакаңды кармап... Ой тобоо! Мукаш Ырсалиев 05525457**
115. КСДПнын жарнамалары неге аз, агитаторлору жакшы иштебей жатат. Башка партиялардын жарнактары КТРден тынбай кетип жатат. Көзөмөл кылчулар барбы? Ысык-Көл 05527689**
116. Бакиевдин олигарх чөөлөрүнө мунапыс берилгенден кийин, Акаевдин олигарх-лабарант чөөлөрүнө деле алдын-ала аларга мунапыс жарыялап койбойсузбу, Президент айым? Нарын Талант 05553750**
117. "Өзөктөн чыккан өрт жаман, өздөн чыккан жат жаман". Келечекте кыргыз эли шайлоо ыкмасын сөзсүз түрдө өзгөртүшүбүз зарыл. Азыркы шайлоо ыкмасы Рим империясынан бери келе жаткан жөөттөрдүн "разделяй и властвуй" деген эле саясаты! 29 партия бул кыргыз журтчулугун сай-сайга салып, талаалатып таратканы. Кимдин плакаты кооз, кайсы ырчылар коштоп жүрөт, болгону ошол. Кыргызтанда 430 айыл өкмөтү бар, келечекте 120 депутатты эл өзү тандап алса, мамлекетибиз күчтүү, калыс бийликтин ээси болмок. Себеби, рекламасы жок эле бюджеттен бир тыйын коротпой өткөзүп туруп, бир татыктуу депутатын тандап алып парламентке батасын берип туруп жибермек. Ушундай шайлоо ыкмасы жөөттөргө, шылуундарга 99% бөгөт болмок! Өткөндө бир жөөт айтат дейт, "когда доллар говорит Гои (жөөттөр) должны молчать" деп, "кыздын кылыгы төркүнгө маалым" дегендей, эл тараза. Мукаш 05525477**








кыргыз тилиндеги гезит "Айат пресс"





??.??