mainkaptal

КИТЕПТЕР

Гезит, макала, архив, 2007,2018

АЗАЛУУ ЫЗА, же
канткенде кыргыз тазарат,
арууланат… аман калат?..
Кыргыз кыйыры эгемен элибиздин эркин жашоосу, эртеңки бакубат келечеги үчүн кан-жанын аябай набыт кетишкен эзил кайран 97 эр азаматынан айрылып, кан жуткандан кабыргасы кайышып, азалуу турмуш кечирип жатканына алтымыш күн болуп, боло электе Ош, Жалал-Абаддагы жаңжалдар башталып, эл башына кайрадан караан түн түштү. Дагы жүздөгөн бейкүнөө бир боорлорубуз курман болуп, миңдегендери жаракат алды. Көңүлдөргө зак кетип, көкүрөктөрдө так калды. Мындайда бири-бирибизге чын ыкластан кайрат айтып, апрель-май шейиттеринин, түштүктөгү июнь кан төгүүлөрүнүн курмандыктарынын топурактары торко, ыймандары саламат, арты кайырлуу болуусун тилегенден башка арга жок турбайбы...


Аттигиниң…
Өлгөндүн артынан өлмөй жок экен ырас белем, өйдөсүнөн төмөнү арбын, бурушунан дурусу көп, ашмалтайы чыккан аралаш жашообуз уланап жаткан сыяктуу.
Айтууга ниет кылып, колума калем алган кептин учугун чубардын алдында жалпы журттун камы үчүн каза болгон кайрандардын, андан кийинки кутумчул-чагымчылар чыгарган эки бир тууган элдин ортосундагы жаңжаалдардын курмандыктарынын артында калышкан ата-эне, ага-ини, алган жар, бала-бакыраларына дагы бир ирекет кайрат айтуу менен, калгандарыбызды кечирип коюуларын миң мертебе суранар элем.
Кечириңиздер…
Коомубузда "мышыкка оюн, чычканга өлүм", "кара эчкиге - жан кайгы, касапчыга - мал кайгы" көрүнүштөр көбөйүп бараткансыйт...
улуттун "үзүлгөнүн улап, чачылганын жыйнайм" деген Убактылуу Өкмөттү ыгы келсе да, келбесе да шыбагандардын карааны калыңдоодо - баарысы баягылар…
токсон жетинин канын төгүп, жанын алгандардын, дагы миңдегендерге жаракат салгандардын, андан кийинки чагымчылардын камын ойлоп, укугун коргогон "укукчул" баягы кокуй-наалат эжекейлерибиз жүрөт - дагеле батыш менен чыгыштан алгандарын адалдай алышпай…
курман болгондордун топурагы сууй электе, апрель окуяларына тикелей болбосо да, кыйыр күнөлүү "маданияттуу" саясатчыларыбыз "май көргөн мышыктай" шампаңдап шайлоого аттанышууда...
"ынтымак" аталса да, элди ыдыратып "ырыс тепкен" курултайдын төр кеңешинде отургандар эми "улуу" демиш болуп, бир бүтүн болуп келаткан элди урук-журукка бөлгөн "уулуу" курултайлардын биринен сала бирине кам көрүшүүдө…
дагы бир жоон топ урукмандар "Улутманга" отуруп алышып, өздөрүн "мекенчилбиз" дешкени мурда күлкү келтирсе, эми көпчүлүктүн кыжырын кайната баштады…- уругунун укуругун сүйрөп чыккан немелер улутка кызмат кылмак беле…
баарынын тилдеринин учунда "эл" болгону менен, дилдериндеги максаттары бирөө - керт баштарынын кызыкчылыгы, жеке жандарынын жыргалчылыгы, кантип, кандай гана болбосун бийликке жетүү…- анын "колдун кири" экенин дале аңдаша элекпи…
болбосо ушул азыр "мен кыйын да, сен жаман", "мен күйөм, сен күйбөйсүң" деп ооз көптүрүп, кайым айтыша жаакташып отурчу учурбу…
эл тагдырын алгоолоп колдон колго өткөрүп кетер - "ажат ачып, тагдыр чечер" учур го!?.
Же, кыргыз оңой менен багы ачыла бербеген, шору көп эл белем?!.
Жыйырма жыл болду, бычакка саптык бир азамат чыкпады. Башчыдан жолубуз болбоду. Белсиз - бетеге, элсиз - бек болбосун элес алган эч ким жок.
Не, кыл чайнашкан кылымдардын бүктөмүнө кеткен жоокерчилик замандарда кыйындарыбыздын баарын мойсоп алып, томаяк, топорлорубуз эле калганбызбы?. Болбосо, "ат көрбөгөн минип өлтүрөт" дегендин сыңары, академик, акылдуу деген башчыбыздын жалгыз аялы менен бала-бакырасынын напсин тыйалбай, андан кийинки биргат-президентибиздин "башкалардан акылдуу" ага-инилерине, канча экени өзүнө гана анык аялдары менен балдарына ээлик кылалбай качып-безип кетишкенин кантип актап, эмне менен түшүндүрөбүз?!. Алар өздөрү, анан өзөктү өрттөгөн кошоматчы-санжырачылары айгай салышкандай хан-бектердин, тектүүлөрдүн тукумдарынан болушса, элдин ырыскысына кол салышпайт эле да. Тескерисинче, элдин байлыгын арттырып, мартабасын көтөрүп, "эл аман болсун, эл ичинде мен аман болоюн", "элге берсин, эл катарында мага берсин" деген топук менен жашашпайт беле.
Анте алышпады. Айланадагы тең тууган - коңшулардын алдында "кепке кемтик, сөзгө сөлтүк" кылып коюп, кара жандарын арачалып, качып кете беришти. Чыны тексиз, ач көз башкаруучулардын кесепети түбү түпөктүү журтка да тийип, азыр кыргыз алыс менен жууктагы михеевдердей "соп камчы" окумуштуу сымактардын, дос-душманынын баарына таба болуп, "мамлекеттүү болом деген оюу ордунан чыкпаган", "жоголуу алдында турган", келечексиз "кедей", "жапайы" эл (назарбаев, лукашенко,) атыгып, өз ичиндеги "телибай тентектердин" тепкисинде калып турган чагы. Качкын башчыларыбыз ошол качкан бойдон жер менен жексен болуп ың-жыңсыз житип кетпей, акаев кыргыздын баарын өзүндөй көрүп, орустарга "өзүңөр барып карап тургула, болбосо Кыргызстанга берген акчаңардын баары уурдалып кетет" дегендей кемпай кеңешин айтса, бакиеви "кайра барып бийлигимди алам, беришпесе кандыбулон салып, өлбөгөн жерде калам" деген убадасын орундап, элибизди ичинен да, сыртынан да ойрондоп коюп, белчесине чейин бейкүнөө элдин канына батып турса да - "ууру тойгончо жеп, өлгөнчө карганат" болуп "аппакмын, жупжумшакмын" деп кыбаалары канып турушканын кантесиң. Бу куурагырлар, "эртеби-кечпи акыры башка - бир өлүм" экенин билишпесе деле керек?!, болбосо акаев өзүндөй күндө миң өлүп, бөтөн эле, бөлөк жерде качкын атыгып, көрүнө да, көмүскө да сөөмөй кеселип, күлкү болуп жүргөнчө эл алдына келип, өзүнүкүн болбосо да бала-бакыра, улам кийинки укум-тукумунун "бетин ачып", жолун тазалоонун аракетин кылар мезгил келгенин туят эле да!
Оомал-төкмөл бул жашоонун мына ушундай мурун-кийинине саресеп салып отуруп, бу кыргыз жери, Манастын эли, анын келечеги, мамлекеттүүлүгү топтошкон томаяк, кылмыштуу топтордун тытындысында калганбы дегенден үрөйүң үшүп, заманаң куурулат экен...
"Жаман иттин аты - Бөрүбасар" дегендин сыңары, өлкөбүздөгү бийлик талашкан партияларды аталыштарын карасаңар ай: "Жаңы Кыргызстан", "Эл биримдиги", "Бүтүн Кыргызстан", "Эл арманы", "Ата Журт", "Ар намыс"… капырай, булардын "оозу менен уу ичсең балга айланчудай". Дүмпүлдөк атылыштардын биринде элдин дүмүрдөй камы көрүнбөйт. Же чынеле кыргыз маңызга маани бербей, тимеле ач-айкырык, куу сүрөөн менен жашап калганбы? "Эшегине жараша - тушагы" демекчи, булардын жетекчилери менен алардын ат кошчулары деле баягы - өткөн эки бийликтин тең "этегине эрмешип, жакасына жармашып", эл, өлкө жыргалчылыгы, казнасы аркылуу өздөрүнкүн эмес, өз жыргалчылыктарынан, чөнтөктөрүнөн кийин гана элдин, өлкөнүн жайын эстешкен эрээндер. Соңку жаңы тарыхыбыз үсөнов, мадумаров, жапаров, ниязов, масалиев, эшимканов, карабеков ж.б. мисалында какылдагандардын баары эле булбул эмес - кекилик, кулов, субаналиев, султанов, келдибеков, түлеев, ормонов, орозалиев ж.б. мисалында лакылдагандардын баары эле дулдул эмес - чобур болуп калары ажеп эмес экенин эң сонун айгинелеп бербедиби. Анан Атамбаевдин "Ак кушту атынан чакыр" дегендей ачуу айтылган, … чыңырган чындыгына эмнеге чычалап, "оосурган кыз оосурбаган кыздын бетин тырмайт" болобуз дейм да.
Бул "азаматтар" эки дүйнөдө, эгерим өздөрү эге боло алышпасын, колдорунан кожоюндун айтканын кылып, айдагына көнгөндөн көп иш келбесин көрсөтүшпөдүбү!?. Анан эле кийинки он-он беш жылдан бери карай өз баштарын "канжыгага байлап коюп", өздөрүнүн эле эмес, бүтүндөй жакындарынын тагдырын тобокелге салып жүрүп, "жакшылыктан үмүтү үзүлүп" калган элдин алдына чыккан Убактылуу Өкмөт мүчөлөрү - Отунбаева, Исаков, Атамбаев, Текебаев, Шерниязов, Бекназаров, Сариев, Чотонов ж. б. аракеттеринен мүчүлүш "таап", өздөрүнөн башка эч кимге кереги жок, эч бир жанды ынындыра албаган "акылдарын" үстөккө-босток таңуулашкандарына (сарыгулов, матубраимов, жолдошева, какчекеев ж.б. "-ологдорду" айтып жатам) жол болсун. Акыры адеп, ыйман-салабат деген деле болуш керек го?!.
Анын үстүнө ар бир мезгилдин, тарых дегендин да эртеңкиге карай кеткен күүлдөгөн агымынан сырткары, акыр-чикир салган себети да болорун эсибизден чыгарбасак…
Эл башына эки мүшкүл бир түшүп турганда эсибизге келип, керт башыбыздын кызыкчылыгынан мурда, кемелинен кетип, куту качып бараткан эл-жер камын көрсөк кантет?!. Ушинте берсек, "талашканга таш… да жок" болуп калып жүрбөсүн!..
Анүчүн көп деле акыл-эстин кереги жок, жакында Келдибеков өзү жакшы айткандай, баарыбыз тең "кысчу жерибизди кысып", дейди дымагыбызды тыйып, бири-бирибизди угуп, кеп-сөзгө келишибиз керек.
Айкөлбүз, жоомартпыс, кеңпейилбиз, кечиримдүүбүз, сыйкорбуз, меймандоспус, акылманбыз дейбиз го? Азыркыдай Ата Мекенибиздин, эли журтубуздун тагдыры бычак мизинде турган чакта ушул сапаттарыбызды бир ирекет болсо да көрсөтүп, "эшиктен кирип келип эле, төр меники" деп айгай сала бербей, кайнаган кандар сууп, бууркандаган жиндер басылып, демибизди ичке алганча - бери жагы алты ай, нары жагы бир жарым жыл убакыт сурап жаткан мына ушул Убактылуу Өкмөткө эл тагдырын ишенип бере турсак кантет?!.
Жыйырма жыл деле чыдабадыкпы!
Өткөөл деген мезгил үчүн бу анчалык деле көп убакыт эмес. Аман калыш үчүн айбан да болсо кескелдирик деген жаныбар деле куйругун кесип таштай качат тура. Же эмне кыргыздын мыктымын, мыкчегермин дегендеринин ошол кескелдирикче акылдары жокпу!?.
Келгиле, убактысынча, улуттун, кыргыздын мамлекеттүүлүгүнүн жок болуп кетпеши үчүн акыл-эсиңерди жайпаган албуут дымагыңарды "кырка" - тыйа тургула. Ушуну менен эле баары бүтүп калбайт да. Шайтан оюндары эле болбосо, алдыда бир эмес, эки шайлоо турбайбы…
Болбосо Ата Мекен бирөө! Ата журт да бирөө! Эл-жер да жалгыз!
Анын Президенти да, Премьери да, Жогорку Кеңешинин Төрагасы да бирөө эле болот.
Жалгыз Ата Мекенибизди акыл-эссиз албуут дымагыбызга жайпатып ийип, жайратып алсак, анда алар да болбой калат.
Демек, алыс менен жууктагы "аналитиктердин", михеевдердин айтканы келет.
Баатыры - жок, башчысы - көп, акылманы - жок, алаңгазарлары - арбын элдин көрөр күн, ичээр суусу түгөнгөнү ошол болот…
Эсил кайран СССРди деле жок болуп кетет деп эч ким ойлогон эмес да, анын жанында алакандай жери, бир ууч эли бар кыргыз эмне болуп калыптыр?!, - деген азалуу ызасын чыгарып, көп жагынан энөө болсо дагы эгемен оюн ортого салган, кыргыз аттуунун баарына тең тууган
Жумабек МЕДЕРАЛИЕВ








кыргыз тилиндеги гезит "Айат пресс"
email • архив • редакция 
24-июнь, 2010-ж.:
1-бет
НИОБА
2-бет
Стабилдүүлүк үчүн референдум
3-бет
Сымап сыңар кылтыңдайт
Кыргыздын жаш Алдар Көсөсүбү?

4-бет
Менчикти бир бүлөнүн чөнтөгүнөн мамлекетке кайтарып жатышат
5-бет
Мелис ТУРГАНБАЕВ, милициянын полковниги,
ИИМдин орун басары, Жалал-Абад шаарынын коменданты:
"Эл алдында жүзүбүз жарык болуп, референдум ойдогудай өтсүн"

6-бет

7-бет
Кыргызстанды криминалитет менен алдамчылар талап-тоноодо
8-бет
Үлгү берчү иш чара
9-бет
Кырк уруунун кырк жигити
Алтайдан кырк жылкы минип келет

10-бет
Жамалбек ТУРГУМБАЕВ,
медицина илимдеринин кандидаты,
Улуттук госпиталдын неврология бөлүмүнүн башчысы:
"Авто кырсык, онкологиялык ооруларга караганда инсульттан каза тапкандар арбын"

11-бет
Айына 1000 доллардан
кем эмес маяна алса болобу?

12-бет
Кырдаал маңзатыбы?
13-бет
АЗАЛУУ ЫЗА, же
канткенде кыргыз тазарат,
арууланат… аман калат?..

14-бет
КАНДУУ ЖОЛ
15-бет
Кыргыз Республикасынын Өткол мезгилдеги Президенти
Р.И.ОТУНБАЕВАга
Кайрылуу

16-бет
Айчүрөк ИМАНАЛИЕВА,
КРнын эмгек сиңирген артисти, кыргыз эстрадасынын примадоннасы:
"Ак эмгек кылган адамдын жүзү жарык"

КИТЕПКАНА

а ­е¦Є.НҐй«