Кыргыз гезиттеринин жањылыктары •
Кыргыз гезиттери



п»ї

Таалайбек Карпеков,
Борбордук Азия Университетинин Нарындагы кампусунун жергиликтүү өкүлчүлүгүнүн башчысы
Иштегендин иши асыл
Тоолуу, турмуш шарты катаал Нарын облусунда Ага Хан Өнүктүрүү тармагынын алкагында Борбордук Азия Университетинин долбоору иштелип жатат дегенди канча угуп, анын тезирээк бүтүшүн күткөндөр арбын. Баары эле менин балам ошол университеттен билим алса, дешет. Бирок алардын койчу талаптарын алар билишпесе керек. Дегеним ал жерде окутуу англис тилинде жүргүзүүлөрүн маектешибиздин маегинен улам баамдадык. Менимче бул университет жеке нарындыктардын эле эмес, кыргыз элибиздин сыймыгы болот. Курулуш иштеринин схемасына көз жүгүртүп, өзүнчө эле бир шаардын архитектурасына күбө болдум. Билим очогу болгон аталган иш чаранын негиздөөчүлөрүнө, жана демилгечилерге ырахмат гана айтууга болот. Билими бар элдин келечеги бар. Демек биздин келечек алдыда деген үмүт менен Таалайбек Карпековдун маегине орун берсек

-Борбордук Азия Университетинин алгачкы кадамдарына токтолуу менен, иш пландары жөнүндө кеп козгосок?
-Азыркы сиздер менен көз жүгүртүп турган аймакта Борбордук Азия Университетинин студенттик шаарчасынын жайгашаарын университеттин генералдык планына ылайык байкасак болот. Алгач, аталган университет жөнүндө кыскача маалымат бере турган болсом :2000-жылы Тажикистан Республикасы, Кыргыз Республикасы, Казак Республикасы менен Исмаилиттердин Имамчылыгынын ортосунда Борбордук Азия Университетин түзүү боюнча атайын келишимге кол коюлуп, ага ылайык Тажикистан Республикасында Хорог шаары, Казак Республикасында Текели шаары, Кыргыз Республикасында Нарын шаары Борбордук Азия Университетинин болочок орду катары тандалып алынган. Аталган келишим үч мамлекеттин парламенттери тарабынан жактырылып, ратификацияланган. Келишимдин баштапкы талаптарына ылайык Кыргыз Республикасынын Нарын облусундагы Нарын шаарынын аймагынан университетти курууга жер аянтын тандоо менен бирге 2003-жылы атайын Борбордук Азия Университетинин студенттик шаарчысын курууга Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн Токтому кабыл алынган. Бул токтомго ылайык Борбордук Азия Университетинин студенттик шаарчасы Нарын шаарынын күн батыш тарабы Ак-Кыя участкасында орун алган.
Борбордук Азия Университетинин курулуш долбоорунун алкагында алгачкы жасалган кадамдар тууралу сөз кыла кетсек, баарыбызга маалым болгондой, ар бир курулуш обүектисин баштоодон мурда атайын жер жана геологиялык изилдөө иштери жүргүзүлүүгө тийиш. Ошону менен бирге жер тандалып, алынган участокто буга чейинки курулган же курууда турган обүектилер, ар кандай курулуштар бар болгондугуна байланыштуу, ээлерин аныктоодон сырткары кабыл алынган 2003-жылдагы Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн Токтомуна ылайык Борбордук Азия Университети тарабынан аларды бошотууга тийиштүү төлөмдөр жүргүзүлгөн. Жер жана геологиялык изилдөө иштерине жалпы токтоло кетсек, болүнүп берилген жер аянтынын сейсмикалык жактан стабилдүүлүгү, геологиялык чалгындоо иштер жыйнагы, жер структурасы, жер алдындагы суулардан алынган атайын лабораториялык анализдер жыйнагы, климаттык шарттары жана башкалар камтылган. Изилдөө иштеринин жыйынтыгы менен Борбордук Азия Университетинин долбоорлоо иштеринин аткарылышы дүйнөгө белгилүү жапон архитектору Арата Изосаки башында турган "Арата Изосаки энд Ассошиейтс" генералдык долборлоо уюму тарабынан аткарылып, жыйынтыгында Борбордук Азия Университетинин студенттик шаарчасынын (Кампусунун) Генералдык Планы иштелип чыккан. Аталган генералдык планга ылайык университеттин шаарчасында окуу имараттары, студенттик жатакана, мугалимдер үчүн атайын турак жайлар, китепкана, спорттук аянтчалар, спорт комплекси, тейлөө кызматына тиешелүү обьектилер, парк зоналары жана студенттик лагерь камтылган.
Борбордук Азия Университинин негизги курулуш иштери 2007-жылы башталып, күч алууда. Атап айтсак, университетке тиешелүү эксперименталдык жана өстүрүү питомниктери уюштурулуп, ушул жаатында арбын иштер аткарылууда. Бүгүнкү күндө, аталган питомниктерде отуз минден ашуун ар түрдүү бак-дарактар жана жаш көчөттөр отургузулуп, алды төрт метр аягы бир метрден турган көчөттөр
Ысык-Көл жана Чүй региондорунан эксперименталдык же өстүрүүгө шарттоо максатында алынып келинген. Мындан сырткары аталган жаш көчөттөр жашылдандыруу адистери тарабынан кароого алынып, университеттин алгачкы корпустарынын ишке берүү мезгилине жашылдандыруу иштерин аткарууга максат кылуудабыз.
Алгач Университет курулуш долбоорунун алкагында, аткарылган жана аткарууда турган курулуш обьектилерине токтоло кетсек.
Нарын дарыясы университеттин түндүк тарабынан чектеш болгондуктан жээгин бекемдөө иштери колго алынып, ага ылайык 2008-жылдын аягы менен долбоорду жыйынтыктадык. Себеби, дарыянын жээги кооптуу жана жарчаларды түгөндүгүнө байланыштуу, аны стабилдештирүү жана бекемдөө иштери пландаштырылган. Аталган долбоорго ылайык, дарыянын жээги өзүнчө архитектуралык кооз ансамблди түзүү менен болочоктогу университеттин кампусунун дизайнын аткарууда дарыянын жана андагы чөйрөнүн кооздугун айкалыштыруу максат кылынган. Борбордук Азия Университети үч мамлекетке курулуп жаткандыгына байланыштуу тиешелүү инженердик адистерге, кызматкерлерге, архитекторлорго байланыш түйүнү катары вертолеттук каттамдарын уюштуруу максатында ар бир кампустун аймагында атайын вертолет конуучу жайлары курулуп колдонууга берилди. Нарын шаарынын борбордук аянтына чектеш Борбордук Азия Университинин алдындагы кесиптик жана үзгүлтүксүз билим берүү мектебинин үч кабаттуу жаны имараты курулду.
-Курулуш иштери кандай аткарылып жатат?
-Курулуш долбоорлорунун бардыгы Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык биздин шартка жана стандардка ылайыкташтырылууда. Эми жумуш маселесине токтоло кетсем, Нарында мугалимдерге үйлөр салына башталды Ал эми Борбордук Азия Университетинин бирден бир багыты жана максаты бул жергиликтүү, ишке жарамдуу жаштарды курулуш иштерине тартуу менен алардын квалификациясын жогорулатуу болуп эсептелет. Борбордук Азия Университетинин алдындагы кесиптик техникалык билим берүү тармагынын жыгач уста, кыш коюучу, шыбакчы, плитка коюучу адистиктерине Нарын шаарынын жаштарын квалификациялык курстан өткөрүү менен аларды курулуш иштерине тартуу жагы жүзөгө ашырылууда. 2006-жылдан бери 7000ден ашык жарандарды ар кандай багыттагы адистиктерде окуттук. Учурда 150дөй жергиликтүү тургундар иш менен камсыз болууда. Гендердик балансты колго алып, 60 кыз-келинди жумушка алганбыз. Алар бакчачылык менен алектенишип, жолго төшөгөнгө майда таштарды да жыйноодо. Мугалимдер шаарчасы курулуп бүткөн соң, аны текшерүү иштери жүргүзүлөт. Дегеним, курулуш иштеринде кемчиликтер кетпегендигин, курулуш материалдардын сапаттуулугуна көңүл бурулат. Үстүбүздөгү жылдын сентябрь-октябрь айларында студенттик шаарчанын курулуш иштери башталат. Учурда курулуш тармагында иштеп жаткан адистерден мыктыларын тандап, дагы бир жолу окуудан өткөрөбүз. Андан соң ошол курулушта иштөөгө жолдомо алышат.
-Буюрса аталган университеттин курулуш иштери бүткөн соң, келечек муундар болгон, абитуриненттерди кабыл ала баштайсыңар. Мына ошондо кандай факультеттер камтылган?
-Борбордук Азия Университетинин төмөндөгү окутуу тармагы иштемекчи:
1) Кесиптик жана үзгүлтүксүз билим берүү мектеби 2006-жылдан бери алгылыктуу иштеп келе жатат. Ал жерде кыска, орто жана узак мөөнөттөгү ар түрдүү кесиптик жана квалификациялык курстарды берүүдө.
2) Бакалавр багыты боюнча төрт атайын жогорку окуу жайы;
3) Магистирдик багытта эки жылдык толук жогорку билим берүү окуу жайлары камтылган.
Азыркы учурда бакалавр жана магистирдик окутуу системасы боюнча арбын талкуулар жүрүп, тиешелүү окутуу программалары иштелүүдө.
Жалпы окуу программаларынын багытына токтоло кетсек, айлана чөйрөнү коргоо, экономика жана туризм тармактары, жаңы маалыматтар технологиясы жаатында кесип ээлерин даярдайт. Жогорку окуу жайда окутуу программалары толук англис тилинде жүргүзүлөт. Университеттин болочок абитуренттерин азыртан даярдообуз зарыл. Себеби университеттин окуу программалыры англис тилинде жүргүзүлүшүнө азыркы учурдагы мектеп окуучуларынын деңгээли толук жооп бере албайт, ал үчүн аларга кошумча англис тили боюнча курстарды уюштуруу зарыл.
-Биринчи этапта курулуш иштери канчанчы жылдарга чейин барат?
-Курулуш иштеринин алгачкы этабын 2016-жылга чейин аяктайбыз деген пландабыз. Өзүңүздөргө белгилүү курулуш долбоору эл аралык стандартка даярдалып, жалпы адаптациядан өткөрүү менен тиешелүү уруксат кагазын алгандан кийин курулуш иштерин баштоого жана жүргүзүүгө болот. Ушул себептен, курулуш мөөнөтүнөн мурда макулдашуу жана экспертизадан өткөрүү, уруксат алуу процесстери көп убакыт талап кылаарын унутпайлы.
-Кесиптик жана үзгүлтүксүз билим берүү мектебинин аткарып жаткан иштерине да токтолсоңуз?
-Жогоруда айткандай бир канча адистиктер боюнча жарандарды окуудан өткөрдүк. Ар кимиси ар кандай багытта окушту. Ал эми окуу курстары тууралуу айта турган болсом, ар кандай дэңгээлден көз каранды. Мисалы англис тилин окугандар бир канча дэңгээлге бөлүнөт. Бири башталгыч, дагы бири алган билимин өнүктүрүш үчүн болсо, кай бири бизнес англис тилин үйрөнүштү каалашат. Андай учурда акчасы да, окуу мөөнөтү да ар кандай болот. Кесиптик үзгүлтүксүз билим берүү мектебинен окууну каалаган жарандар биздин дарекке кайрылып кеңири маалымат ала алышат.
Нарын шары, Биринчи Май көчөсү 19, байланыш телефондору: (03522) 51204








кыргыз тилиндеги гезит "Айыл деми"









??.??