presskg.com Архив Редакции газет Кыргызстана Кыргыз эл макалдары Zaman Кыргызстан Агым 1 Агым 2 Айыл деми Алиби Асман пресс Азия news Арена kg Фабула Кереге kg Кыргызстан маданияты Көк Асаба Кутбилим Леди kg Майдан.kg Кыргыз туусу Учур Айгай kg Аалам С.С.С.Р Эл турмушу Эл сөзү Добулбас kg Айкын саясат Ачык саясат Майдан kg Адилет press Жалал-абад үнү Тарыхый мурас Обон Кыргыз руху Diezel Айыл өкмөтү Нур Эл De факто Жаңы кылым Апта Бишкек таймс Назар Энесай Эркинтоо Нур реклама Айат пресс Адилет пресс Лозунг Кабар



Адамият

37 музыкалык инструмент. Мынча аспапта ойной билүү мындай турсун, алардын аттарын жатка айтуу катардагы адам үчүн манжаларынын саны жетпей биртоп эле кыйынчылык жаратат. Ал эми КР эл артисти Курмангазы АЗЫКБАЕВ 37 музыкалык аспапта профессионалдык деңгээлде кол ойнотот. Негизи виртуоздун репертуарында 54 аспаптын аталышы бар. Азырынча үлгүрүп ойногон аспаптарынын саны 37. Азыкбаев аспаптардын санын кырктан ашырып Гиннес рекорддор китебине катталсам деген изги тилек менен жашап келет.

Аспаптардан азык алган
"Инструменттерди аялымдай эле өөп-жыттап турам"
- Баш-аягы канча аспапта кол ойното аласыз?
- Негизи эркин ойной алам деген аспаптарды тизмелесем 54кө жетти. Бирок 37 инструментти дайыма чертип жүрөм. Алардын ичинде кыргыздын байыркы аспаптарынан баштап азыркы учурда популярдуу болгон дүйнө элдеринин улуттук аспаптарына чейин бар.
- Мынча аспаптын бардыгын кантип үйрөнүп алгансыз?
- Армиядан келген убагымда аспаптарга кызыга баштадым. Эң биринчи өздөштүргөн аспабым флейта болчу. Ошондон бери эле улам бир аспапка кызыгып отуруп ушунчага жетти. Эң негизгиси, адамда бир нерсеге кызыгуу пайда болуп, каалоо болсо бат эле үйрөнүп алууга болот. Багып алган атам комуз чапчу. Ал кишинин таасири да болсо керек.
- Өзүңүз комуз чапканды билесизби? Деги эле аспаптарыңызды ким жасап берет?
- Мен комуз чаппайм. Асылбек, Алтынбек деген усталар аспаптарымды жасап беришет. Бирок кантип, кандай жасалышын, тарыхын жана келип чыгышын жакшы билем. Инструменттердин да эркек, ургаачысы болот. Мисалы, кыл кыяктын кылы айгырдын куйругунан жасалгандыктан, эркек аспаптардын катарына кирет. Бээнин куйругу жарабайт. Анткени заара менен булгап салышат. Кыл кыяктын башын жакшылап карасаңар айгырдын башынын элесин берет.
- Инструменттерди кантип сактайсыз?
- Аспаптар дары сыяктуу эле аяр сакталат. Күн тийбеген, бирдей температурада сакталышы керек. Негизи, челектеги балга салып койсо өмүр бою сакталат. Бал инструментке сиңгенден кийин такыр эскирбейт. Өзүңүздөр көргөндөй бир бөлмөмдү атайын аспаптарга бөлүп койгом. Бардыгы бийик жерде, музейдегидей илинип турат. Бирок чет өлкөлөргө чыкканда ысык-суук болуп жатып бузулат экен. Инструменттерди аялымдай эле өөп-жыттап турам.
- Шакирттериңиз барбы? Деги эле билген аспаптарыңызды келечек муунга үйрөтүп жатасызбы?
- Кызым Нурайым он чакты, уулум Нурсултан беш аспапта кол ойнотот. Колдон келсе эле жаш муунга үйрөтөйүн деп жатам. Каалоочулар, волонтерлер келсе бекер эле үйрөтөм. Негизи, мамлекет мени көзүм тирүүмдө пайдаланып калса болмок мектеп ачып дегендей. Азыркы жаштар Батыштын таасири менен жеңил-желпи, күйөм-сүйөм деген ырларды ырдап, угармандардын табитин бузуп салышты. Болбосо мамлекет улуттук аспаптарды пропаганда кылып, жаштарды тарбиялаш керек болчу. Музыка деген чоң идеология. Ал эми биздин "жылдыздар" микрофон кармап алып "сагыз чайнагандан" башканы билишпейт. Инструментте ойномок тургай музыкалык билими барлар чанда кездешет.
- Кыргыздын улуттук аспаптарына кененирээк токтоло кетсеңиз.
- Кыргыздар байыртадан теңирчиликке сыйынгандыктан, аспаптардын келип чыгышы да теңирчилик менен тыгыз байланыштуу. Мисалы, чопо чоордун курамы от, суу, аба жана топурактан турат. Ар бир аспапка ат коюш керек. Ошондо гана аспапка жан кирип, атына заты жарашат. Мисалы, кыргыздын саксофонуна "кумуфон" деп ат коюп койдум. "Куму" менин эркелеткен атым. Ошол эле саксофон Адольф Сакс деген кишинин атынан коюлган. Ошону менен бирге ар бир аспаптын эн тамгасы болуш керек. Кыргыздын улуттук аспаптарында оймо-чиймелер болот. Мунун бардыгы теңирчиликтеги эн белгилер менен тыгыз байланышта. Кыргыздар көз тийбесин, сынбасын деп ырымдап коюшкан. Кыргыздын комузу чоң, орто жана кичи болуп үчкө бөлүнөт. Мурун бүгүлмө комуздар да болгон. Азыр болсо андай комуздан дайын жок.
Уланбек ЭГИЗБАЕВ, сүрөт автордуку





Сообу тийсин
Жакшылыктан канааттануу алган
Мацуда Сан

Өткөн жылы январь айында Жапониядан Кыргызстанга сегиз волонтер келген экен. Алардын улуусу 62 жаштагы Мацуда Сан Шинжи бияктагы көзү азиз, мүмкүнчүлүгү чектелген адамдар менен иштөөнү колго алган. Кыргызстанды өзүнүн мекениндей сүйүп, кеткиси келбеген Мацуда Сан эки жылдык келишим менен келгенин, бул аралыкта көп иштерди бүтүрүп, алсыздардын сообун алып кетсемби деген тилегин бөлүштү. Кыргыз тилин билбегендиктен Азамат деген котормочу жигит Мацуда Сандын сөздөрүн которуп берип атты.

- Бул жактагы мүмкүнчүлүгү чектелген адамдар жапон тилин билбесе кантип жардам берип атасыз?
- Жапониядан Кыргызстанга келерде орус тилин үйрөнүү үчүн эки ай атайын курска баргам. Бул жактан да бир ай орус тили боюнча курс өттүм. Бирок ага карабай тил үйрөнүү оор болгондуктан, Азамат деген котормочу жигит мага тил үйрөтүп, жардам берип атат.
- Былтыркы Жапониядагы каргашалуу окуяда каякта элеңиз?
- Анда Кыргызстанда болчумун. Ошол кезде Жапониядагы кырсыкты уккандар мага көңүл айтканын угуп жүрөгүм жылыды, ичи таза, пейили түз адамдар көп экен. Мен Токиодо жашайм, кырсык болгон жер 250 километр алыс, ошондуктан жакындарым, туугандарым жабыркаган жок.
- Кыргызстандын эмнеси жакты, жапондуктар менен окшоштуктары бар бекен?
- Мени бул өлкөнүн кереметтүү жерлери суктандырды. Кыргыз элинде да жапондорго окшош жактары көп, эли ыймандуу экен. Айтор, мага баары жакты. Тамак-аштары да табигый жактан таза, даамдуу экени байкалат. Жапониядан волонтер болуп келип, кыргыз жигиттерине турмушка чыккан кыздарга жолуктум. Алар турмушуна ыраазы, бактылуу экен. Бул кыздар тууралуу Жапониянын белгилүү телевидениесинен да көргөзгөн. Өзүмдүн бир уул, бир кызым, жубайым бар. Уулум үйлөнгөн, кызым турмушка чыгалек. Эгер кызым бул жакка келип жакшы адам менен турмуш куруп кетсе деле каршы болбойт болчумун. Кыргыздардын маданиятын үйрөнүү максатында комуз черткенди өздөштүрө баштадым. "Жаштар маршы" жана "Кер өзөн" деген күүнү эки айда үйрөндүм. Туулган жеримди сагынган жокмун, бирок март айында айла жок, үч жумага ден соолугумду текшертиш үчүн барышым керек. Анткени биякта өзүм канааттана ала турган ишим бар.
- Жапонияда да мүмкүнчүлүгү чектелген адамдар менен иш алпарчу белеңиз?
- Он эки жыл бою көзү азиз адамдар менен жип аркылуу кармашып, жетелеп кошо чуркачумун. Негизи Жапонияда жума сайын көзү азиз адамдар менен катар соо адамдар да чоң паркты айланып чуркачубуз. Мындай чуркоо азиздердин ден соолугун чыңдап, спортко кызыгуусун арттырат. Биякка келгенде да көзү азиздерге чуркоону сунуштасам көпчүлүгү каршы болушту. Акыры төртөө гана макул болуп, аларга "Жайка" уюмунан төрт волонтерду чакырып, бири-бирибизге жип менен байлап, "Ататүрк" паркынан чуркай баштадык. Кыргызстандагы Жапония маданиятынын жумалыгы болгондо мүмкүнчүлүгү чектелген көзү азиз адамдар менен марафон өткөрүп, беш километр чуркаганбыз. Ошондон кийин чуркоого кызыккандар пайда боло баштады. Азыр кар жаап, жол тайгак болгондугуна байланыштуу убактылуу токтотуп койдук. Мен Жапониядан келгенге чейин бул жакта башка волонтер айым бар болчу. Ал көзү көрбөгөн, кулагы укпаган адамдар менен "Бактылуу мүнөт" деген кружок өткөрчү экен. Үйүндө эч ким менен сүйлөшпөй отурган балдар бири-бири менен сүйлөшүүсүн, көңүл ачуусун колго алган. Ал кеткенден бери мен анын ишин улантып келатам. Жапониядан азиз адамдар үчүн атайын теннис ала келгем. Теннистин шаригинде коңгуроо бар. Ошол коңгуроонун үнүнөн көзү азиздер теннис ойногонду үйрөнө баштады.
- Мүмкүнчүлүгү чектелген адамдардын арасынан таланттууларды көрдүңүзбү?
- Көзү көрбөгөн Гүлүм деген ырчы кыздын үнү укмуш экен, ал жапончо ырдайм дегенинен бир ырды берсем, үйрөнүп алып, эч кынтыксыз ырдады. Жакында Андрей деген азиз жигит Швейцарияда өтө турган мүмкүнчүлүгү чектелгендердин эл аралык лыжа боюнча спорт мелдеши болот экен деп жардам сурап кайрылган. Ал эки жыл мурда кант диабетинен көзү көрбөй калыптыр. Эмне кыларымды билбей Жапонияга атайын "Кыял" деген кыргызча фонд ачып, ошол жактагы адамдар кайрымдуулук кылып эки миң доллардай акча чогултуп беришкен. Андрей 16-январда Швейцарияга көзү көрбөгөндөр үчүн лыжа мелдешине катышууга кетти. Эми ошол Жапонияда түзүлгөн "Кыял" фондусуна түшкөн каражатты которуу үчүн бул жактан "Кыялкеч" деген фонд ачтык. Жапониядан түшкөн каражатты мүмкүнчүлүгү чектелгендерди эч кимге көз карандысыз болушу керектигин үйрөтүүгө, аларды спорт жаатында өнүктүрүп, музыкага, ырга кызыктырууга багыттадым. Көзү көрбөгөндөр атайын топ түзүп бийлегенди үйрөнгүбүз келет деген сунушту айтышкан эле. "Кыял" фонду каржылап, атайын хореограф жалдап, бийге шыктууларга бий үйрөтүп атат. Бул жакта ар кандай волонтер топтор бар экен, аларга волонтер деген эмне, ант бергенден кийин кандай жардам бериш керек деген темада семинар өткөрүп атам. Менин кетериме бир жыл гана калды, ушунча убакыттын ичинде азиздер үчүн санариптик маалымат "Дейзи" системасын өнүктүрүп, отуздан ашуун китеп чыгарсамбы деген планым бар. Мүмкүнчүлүгү чектелген адамдар жыйырма жылдын ичинде абдан көбөйүп кетиптир. Буга чындыгында дасыккан адистердин жана медициналык жабдыктардын жетишсиздиги себеп экен. Ошон үчүн атайын долбоор жазып медициналык жабдыктарды алсакпы дейм. Май айынын аягында биринчи жолу Чолпон-Атада майыптар үчүн эл аралык марафон уюштурсакпы деген планыбыз бар. Мен Жапонияга кайтып кетсем да ушул иш-аракеттер андан ары уланып, мүмкүнчүлүгү чектелген адамдарга жардам болуп, фонд иштей берсе дейм.

Назгүл КАЛМАМБЕТОВА




кыргыз тилиндеги гезит "Агым"


Warning: include(../../ohkaptal_1.htm): failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0658628/data/www/presskg.com/agym/12/0120_17.htm on line 85

Warning: include(../../ohkaptal_1.htm): failed to open stream: No such file or directory in /var/www/u0658628/data/www/presskg.com/agym/12/0120_17.htm on line 85

Warning: include(): Failed opening '../../ohkaptal_1.htm' for inclusion (include_path='.:') in /var/www/u0658628/data/www/presskg.com/agym/12/0120_17.htm on line 85






??.??